mały|Pierwsza strona oryginalnego zapisu utworu Ewangelia Nikodema – polski przekład apokryficznej Ewangelii Nikodema, pochodzący z przełomu XV i XVI wieku.
Dokładna data powstania i autor tłumaczenia nie są znani. Utwór został zapisany w 1544 przez Wawrzyńca z Łaska w kodeksie zawierającym także inne utwory prozą (Sprawa chędoga o męce Pana Chrystusowej, Historyja Trzech Króli). W rękopisie Wawrzyńca Ewangelia zachowała się w dwóch redakcjach. Pierwsza obejmuje historię męki i zmartwychwstania Chrystusa oraz zstąpienie do otchłani. Pozbawiona początku, bywa uważana za dalszy ciąg Sprawy chędogiej. Druga redakcja, w której nie ma zstąpienia do otchłani, jest jednak uważana za doskonalszą. Jest to przekład łacińskiej wersji Evangelium Nicodemi zachowanej w rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej. Polski tekst drugiej redakcji, jak i jego łacińska podstawa, należą do rzadkiej tradycji tekstu Ewangelii, w której zachowały się archaiczne cechy nieobecne w większości innych wersji apokryfu.
Kodeks Wawrzyńca z Łaska zawierający Ewangelię Nikodema przechowywany jest w Bibliotece Narodowej w Warszawie (sygn. 3040 III). Utwór zapisany jest na kartach 127r–152r (redakcja I) oraz 260r–282r (redakcja II). Dostępny jest też online w bibliotece Polona.
Wydania Najwcześniejsze wydania in print pochodzą z lat 1933 (transliteracja wykonana przez Stefana Vrtela-Wierczyńskiego)Sprawa chędoga o męce Pana Chrystusowej i Ewangelja Nikodema, z rękopisu wyd. Stefan Vertel-Wierczyński. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1933 (Poznań: Drukarnia Uniwersytetu Poznańskiego). oraz 2007 (Wiesława Wydry)A Gospel of Nicodemus preserved in Poland. introd. by Zbigniew Izydorczyk and Wiesław Wydra. Pol. version from the Codex of Laurentius of Lask ed. by Wiesław Wydra ; Lat. version from Kraków, Biblioteka Jagiellońska MS 1509 ed. by Zbigniew Izydorczyk.Turnhout: Brepols, 2007. ISBN 978-2-503-52608-9.
W latach 2017-2025 trwały prace dwóch niezależnych poznańskich zespołów badawczych z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza nad wydaniem apokryfów staropolskich, w tym Ewangelii Nikodema. Pierwszy to Początki języka polskiego i kultury religijnej w świetle średniowiecznych apokryfów Nowego Testamentu. Uniwersalne narzędzie do badań polskich tekstów apokryficznych pod kierownictwem prof. UAM dr hab. Doroty Rojszczak-Robińskiej w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki SONATA BisMagda Ziółek, Apokryfy Nowego Testamentu. Prof. Rojszczak-Robińska, "Życie Uniwersyteckie" (13.12.2024). (nr 2017/26/E/HS2/00083)Staropolskie apokryfy Nowego Testamentu (dostęp 09.06.2025)., gdzie ukazało się pierwsze krytyczne wydanie online tego apokryfu (tak jak w przypadku większości edycji online - jest to wydanie "płynne", które może ulegać nieustannej aktualizacji i korekcie). W 2023 r. ukazała się natomiast edycja in print – w transliteracji i transkrypcji – Ewangelii Nikodema w oparciu o łaciński rękopis przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej (sygn. BJ 1509) autorstwa prof. dra hab. Wiesława Wydry i prof. UAM dra hab. Marka Osiewicza w ramach projektu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (nr 11H16014484) Pięć apokryfów staropolskich. Sprawa chędoga o męce Pana Chrystusowej - Ewangelia Nikodema - Historia Trzech Króli - Żywot św. Anny - Historyja barzo cudna. Edycja tekstów pod kierownictwem dra hab. Rafała WójcikaProfil projektu Pięć apokryfów staropolskich. Sprawa chędoga o męce Pana Chrystusowej - Ewangelia Nikodema - Historia Trzech Króli - Żywot św. Anny - Historyja barzo cudna. Edycja Tekstów w Bazie Wiedzy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (dostęp 09.06.2025)..
Przypisy
Bibliografia A Gospel of Nicodemus preserved in Poland. introd. by Zbigniew Izydorczyk and Wiesław Wydra. Pol. version from the Codex of Laurentius of Lask ed. by Wiesław Wydra; Lat. version from Kraków, Biblioteka Jagiellońska MS 1509 ed. by Zbigniew Izydorczyk.Turnhout: Brepols, 2007. ISBN 978-2-503-52608-9
Linki zewnętrzne Oryginalne wydania z 1544 w bibliotece Polona
Kategoria:Polskie renesansowe utwory literackie Kategoria:Apokryfy