Chalcz, również Halcz (biał. Хальч; ros. Хальч) – wieś na Białorusi, w obwodzie homelskim, w rejonie wieteckim, około 16 km na północny wschód od Homela, nad rzeką Soż.

Historia W XIV wieku wieś leżała na terenie księstwa czernihowskiego. W 1437 roku ks. Świdrygiełło podarował wieś Pawłowi Miszkiewiczowi. Potomkowie Miszkiewicza przyjęli nazwisko Chaleccy, od nazwy tej miejscowości. Wśród kolejnych właścicieli Chalcza byli m.in.: Michał Chalecki, poseł litewski do Złotej Ordy (1496–1501) Jan Chalecki Dymitr Chalecki Michał Chalecki Eustachy Chalecki Dymitr Chalecki Władysław Jerzy Chalecki Karol Kazimierz Chalecki, starosta mozyrski Michał Chalecki, oboźny Wielkiego Księstwa Litewskiego Stanisław Chalecki, starosta petyhorski, sędzia wileński.

Stanisław (zm. w 1805 roku) był ostatnim właścicielem Chalcza, należącym do rodziny Chaleckich, którzy w II połowie XVII wieku zbudowali tu m.in. kościół i klasztor jezuitów. W 1764 roku Chalcz miał prawa miasteczka.

Prywatne miasto szlacheckie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie rzeczyckim województwa mińskiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 114..

Po I rozbiorze Polski znalazł się w Imperium Rosyjskim. W 1812 roku dobra te zostały sprzedane Ottonowi Woynicz-Sianożęckiemu. Ostatnim właścicielem Chalcza był Aleksander Sianożęcki (ojciec m.in. Zygmunta Wojnicz-Sianożęckiego), zamordowany w październiku 1939 roku na Grodzieńszczyźnie.

Klasztor funkcjonował tu aż do kasaty klasztorów w zaborze rosyjskim w 1829 roku. W 1873 roku uruchomiono tu stację kolei libawsko-romeńskiej, co spowodowało rozkwit miasteczka: w 1909 roku było tu 1159 drewnianych i 1 murowany dom, w których mieszkało w sumie 2256 mieszkańców, mimo że miejscowość trawiły pożary w latach 1887, 1891 i 1892.

M.in. majątek w Chalczu opisywał w 1929 roku prof. Antoni Urbański w pracy Memento kresowe. Jest on również opisany w 1. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego.

thumb|left|Pałac Sianożęckich i jedna z oficyn, przed 1920 rokiem thumb|left|Stan z 2011 roku Zabytki Zaraz po nabyciu Chalcza Otton Woynicz-Sianożęcki wzniósł na wzgórzu dominującym nad rzeką i miasteczkiem duży, dwukondygnacyjny, piętnastoosiowy klasycystyczny pałac z portykiem od frontu z sześcioma kolumnami podtrzymującymi tympanon Antoni Urbański, Memento kresowe, Warszawa, 1929, s. 113. Cały pałac był umeblowany empirowymi, mahoniowymi meblami. Posiadał cenną bibliotekę. Cały budynek był skanalizowany i posiadał centralne ogrzewanie. Po obu stronach obszernego, dziedzińca zbudowano dwie oficyny. Dziedziniec zamykała brama wjazdowa. Pałac był otoczony kilkunastohektarowym parkiem opadającym tarasami ku rzece Soż. Ogród łączył się bezpośrednio z 75-hektarowym sadem owocowym. Obecnie ruina, jest zabytkiem historyczno-kulturalnym Białorusi (o numerze 312Г000182). zabytkowa cerkiew pw. Archanioła Michała istnieje w Chalczu. kościół i klasztor z XVII wieku nie zachowały się.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w rejonie wieteckim

Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo mińskie)