240px|thumb|Kościół pw. św. Mikołaja z 1667 roku thumb|240px|Elewacja frontowa thumb|240px|Wmurowanie kamienia węgielnego thumb|240px|Budynek kościoła w nocnej iluminacji thumb|240px|Wnętrze kościoła Imienia Maryi (noc) thumb|240px|Drewniana, rzeźbiona ambona thumb|240px|Retabulum ołtarza głównego Kościół Imienia Maryi w Bączalu Dolnym – kościół parafialny obrządku rzymskokatolickiego, w dekanacie Jasło Zachód, na terenie diecezji rzeszowskiej. Jeden z nielicznych zachowanych przykładów historyzującego polskiego stylu narodowego (wariant: styl swojski) z elementami modernizmu. Zaprojektowany przez Eustachego Chmielewskiego.
Historia Kościół Imienia Maryi jest trzecią świątynią parafii św. Mikołaja i Imienia Maryi w Bączalu Dolnym, erygowanej w 1348 r.
I kościół – tzw. „długoszowski” Pierwszy modrzewiowy kościołek wzniesiony przed 1400 rokiem, o którym wspomina polski kronikarz i historyk Jan Długosz w swojej księdze "Liber beneficiorum", został zniszczony najprawdopodobniej w czasach potopu szwedzkiego, być może przez oddział Patryka Gordoma.
II kościół – pw. św. Mikołaja Kolejny, późnogotycki kościół pw. św. Mikołaja został wybudowany lub (jak domniemają historycy) gruntowanie przebudowany z zachowaniem starszych elementów w 1667 roku, poświęcony przez bpa krakowskiego Tomasza Oborskiego w 1639 I konsekrowany najpewniej w 1669 przez bpa Andrzeja Trzebickiego bądź Mikołaja Oborskiego, pełnił funkcję kościoła parafialnego przez kolejne 300 lat. Na przełomie XVIII/XIX wieku stał na terenie sołectwa Bączal Górny. W 1848 roku dobudowano murowana kaplicę. Odrestaurowany w 1865. W 1959 wpisany do rejestru zabytków, w latach 1974-1975 został rozebrany i przeniesiony do skansenu w Sanoku, gdzie w roku 2026 uległ zniszczeniu w wyniku pożaru. Pozostałością po obiekcie są zachowane podziemia.
III kościół – pw. Imienia Maryi Wybudowany w typie kościoła halowego i różnej wysokości naw - pseudobazyliki w latach 1957 (wmurowanie kamienia węgielnego przez bpa Franciszka Bardę) – 1959 staraniem ks. prałata Stanisława Czernieca. Pierwsze prace związane z realną budową kościoła zostały zainicjowane przez ks. Floriana Zająca (proboszcza w latach 1939-1948), który rozpisał konkurs na projekt kościoła, zgromadził materiały budowlane (wapno, drewno, żwir) i wykonał fundamenty.
W tym celu, pomimo trudności związanych z panującą wówczas polityką laicyzacyjną prowadzoną przez władze PRL został założony Komitet Budowy Kościoła, który otworzył cegielnię produkującą materiał specjalnie do potrzeb budowy kościoła. Do 1974 roku stał w sąsiedztwie drewnianego kościoła św. Mikołaja z 1667, który do 2026 roku był jednym z najcenniejszych eksponatów Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
Poświęcony 4 października 1959 przez bpa Wojciecha Tomakę, a następnie konsekrowany w Roku Jubileuszowym 1000-lecia chrztu Polski (966-1966) przez bpa Stanisława Jakiela. Do 1992 roku stał w granicach diecezji przemyskiej, a po zmianach administracyjnych proklamowanych bullą „Totus tuus Poloniae populus” na terenie diecezji rzeszowskiej.
Kilkukrotnie remontowany i doposażany, w tym m.in. w latach 90. XX wieku i w 2015 roku. Kościół i jego otoczenie jest miejscem schronienia i żerowania dla kolonii letniej objętego ochroną ścisłą mroczka późnego - jednego z największych polskich nietoperzy.
Styl architektoniczny Kościół Imienia Maryi w Bączalu Dolnym kwalifikuje się jako wzniesiony w nawiązaniu do historyzującego polskiego stylu narodowego (w wariancie stylu swojskiego) zmierzającego w stronę modernizmu według drugiego projektu sporządzonego przez lwowskiego architekta Eustachego Chmielewskiego na polecenie ówczesnego proboszcza ks. Floriana Zająca, który został skierowany na placówkę duszpasterską po przedwczesnej śmierci ks. Pawła Matuszewskiego.
W jego bryłę w sposób spójny włączono wiele motywów charakterystycznych dla stylu swojskiego, opisanego głębiej po raz pierwszy w 1910 roku i wchodzącego w skład szerzej rozumianego polskiego stylu narodowego, który w tym konkretnym przypadku został potraktowany na sposób modernistyczny.
Polski styl narodowy Wspomnianymi elementami nadającymi charakter stylu swojskiego w nurcie polskiej architektury narodowej są: wysokie wieże – dzwonnice (nawiązanie do elementów ludowych), gotycuzujące baszty obronne i strome szczyty fasadowe, spadziste dachy – nawiązanie do typowego sakralnego budownictwa drewnianego, kaplice o klasycznych, symetrycznych kształtach – nawiązanie do renesansu czy półkoliście zamknięte otwory okienne i drzwiowe zdobione witrażami (romanizm, barok), umiejętne uchwycenie „genius loci” poprzez zastosowanie właściwej skali w stosunku do funkcji i otoczenia.
Modernizm Wszystkie wspomniana powyżej cechy historyzujące zostały uproszczone, w duchu funkcjonalności form modernistycznych według indywidualnego zamysłu architekta, który tworzył obiekty doby wczesnego modernizmu, głównie w Poznaniu, Katowicach i Warszawie. Tak więc zarówno fasada kościoła jak i jego elewacja, nie odznaczają się wieloma zdobieniami.
Architektura zewnętrzna Korpus Kościół w układzie halowym lub pseudobazylikowym o węższych nawach bocznych ze sklepieniami krzyżowymi. Prezbiterium zamknięte absydą, zwrócone ku wschodowi, z obejściem, połączone wspólnym sklepieniem kolebkowym z nawą główną. Obiekt otoczony przyporami wzmacniającymi ściany i przenoszącymi ciężar sklepień. Podpiwniczony. Cokół kościoła stanowią ciosy kamienne wykonane z piaskowca ciężkowickiego. Przy zetknięciu prezbiterium z korpusem nawowym, od północy przylega kaplica wzorowana na Kaplicy Zygmuntowskiej w Krakowie, a od południa zakrystia. Po stronie zachodniej nawy znajduje się kruchta, a nad nią empora. Pozostałe, boczne kruchty znajdują się po stronie północnej oraz południowej i prowadzą bezpośrednio do prezbiterium. Nocą budynek świątyni wyeksponowany jest z otoczenia za pomocą iluminacji świetlnej.
Fasada Fasadę budowli tworzą dwie baszty obronne z ambrazurami, czyli otworami strzelniczymi. Główne wejście znajduje się po stronie zachodniej, zdobi je kamienny, modernistyczny portal, nad nim wysokie okno witrażowe zakończone półkoliście. Szczyt wnękowy wzorowany na architekturze gotyckiej zwieńczony jest pozornymi blendami.
Wieża Kościół przykrywa jeden wspólny dach nad trzema nawami o powierzchni ponad 1200m². Wysoka, smukła wieża pobita blachą, nawiązująca do francuskiego budownictwa doby baroku zwieńczona otwartą loggią widokową i mieszcząca dzwon – sygnaturkę umiejscowiona jest pośrodku dachu nad nawami. Z loggii szeroki pejzaż na okoliczne Pogórza: Ciężkowickie i Jasielskie, Pasmo Magurskie w Beskidzie Niskim oraz przy sprzyjającej pogodzie odległe o ponad 100 km – Tatry Wysokie.
Kościół wewnątrz Nawa główna Nawa główna zbliżona do prostokąta, zamknięta sklepieniem kolebkowym wspartym na dwóch szeregach prostych, masywnych filarów, których trzon zdobi drewniana lamperia; bez wyraźnego przejścia z nawy głównej do prezbiterium – spajanie korpusu z prezbiterium to jedna z cech promowanych w tworzeniu swojskiego stylu narodowego. Całość pokryta wielobarwną polichromią z motywami ornamentalnymi i scenami biblijnymi oraz wydarzeniami historycznymi.
Większość wyposażenia nawy głównej pochodzi z lat budowy kościoła, w tym okresie powstały m.in.: 42 drewniane ławy (dwa szeregi po dwadzieścia jeden w każdym), dekoracyjne kinkiety oświetleniowe, żyrandol z motywami roślinnymi (współczesny),
Prezbiterium Prezbiterium szerokości równej nawie głównej, orientowane, a więc zwrócone w kierunku wschodnim. Od reszty korpusu kościoła wydzielone kilkustopniowym podwyższeniem (siedem schodów do ołtarza, dziesięć do tabernakulum), przez co nazywane jest chórem kapłańskim. Schody prowadzące do prezbiterium stanowią swoistą ewokację drabiny jakubowej. Zamknięte absydą, wzbogacone arkadowym ambitem (ambulakr) i dostawioną kaplicą. Warte uwagi są: nastawa ołtarza głównego z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem ~1630 i półplastycznymi wizerunkami katolickich patronów Polski: św. Wojciechem Biskupem, św. Stanisławem Kostką i św. Jadwigą Śląską oraz parą polichromowanych aniołów i inskrypcją: Tysiąclecie (966 – 1966) Chrztu Polski wraz z godłem Polski okresu piastowskiego podtrzymywanym przez kolejne anioły w trakcie lotu. Zwieńczony monogramem Imienia Maryi. W sąsiedztwie ręcznie kute oświetlenie ozdobne. tabernakulum, bogato rzeźbiona ambona z litego drewna z wizerunkami aniołów i ewangelistów, autorstwa J.K. Koczapskiego, sedilia, czyli tron celebransa i koncelebransów, rzeźbiony pulpit muzyczny, chrzcielnica wykonana w pracowni Eugeniusza Dacyla, z czarnego i białego marmuru, posągi: św. Ojca Pio oraz papieża Jana Pawła II (współczesne), thumb|240px|Obraz Matki Bożej Bączalskiej
Obraz Matki Bożej Bączalskiej Łaskami słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem (Śnieżnej), zwanej również Matką Bożą Bączalską (w ołtarzu głównym) – namalowany temperą na lipowej desce i datowany na lata 1620-1640 lub nawet na XVI wiek. Autorstwo i pracownia wykonania obrazu pozostają tajemnicą.
Matka Boża przedstawiona jest w postawie stojącej w 3/4 postaci. Zamyślona postać Maryi ma wzrok skierowany w kierunku widza. Głowa i ramiona Matki Bożej przykryte są długim ciemnozielonym płaszczem (gr. maforion) obrzeżonym misterną, złotą krajką (będącym symbolem miłosierdzia), spod którego widać karmazynową suknię. Obie dłonie Maryi krzyżują się ze sobą obejmując Dzieciątko podtrzymywane na lewym ramieniu. W lewej dłoni Maryi widoczna jest zielona chusta (gr. mappula). Charakterystyczną cechą prezentacji Maryi jest układ rozchylonych palców jej dłoni. Maryja udekorowana jest koroną. Dzieciątko ubrane jest w długą czerwoną sukienkę (gr. chiton), spod której widnieją Jego bose stopy. Wzrok Dzieciątka skierowany jest na Maryję. Jego prawa rączka ze złączonymi dwoma palcami, które w tradycji bizantyjskiej symbolizują dwie natury Chrystusa – boską i ludzką uniesiona jest w geście błogosławieństwa, a lewa podtrzymuje zamkniętą księgę, odwróconą tyłem do obserwującego widza. Zarówno głowę Maryi jak i Dzieciątka Jezus zdobią koliste aureole – nimby.
Filary po prawie i lewej stronie ołtarza głównego, w którym znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem podtrzymują wota dziękczynne, ofiarowane przez parafian i pielgrzymów.
thumb|240px|Nawa boczna z ołtarzem św. Mikołaja
Nawy boczne Nawa północna Ulokowana po lewej stronie od prezbiterium. Zwieńczona sklepieniem krzyżowym gładkim przyozdobionym polichromią. Nawa mieści ołtarz boczny z zabytkowym obrazem św. Mikołaja – patrona parafii, pochodzący z ołtarza głównego byłego, drewnianego kościoła, sprzed 1667 nad którym wyeksponowana jest polichromowana scena z ewangelicznego błogosławieństwa dzieci. Ścianę zewnętrzną zdobi drewniana lamperia. Ponadto znajdują się tam również: reliefy (płaskorzeźby) kamiennych i polichromowanych stacji drogi krzyżowej, wejście na chór muzyczny, a na nim: organy piszczałkowe wykonane w 1879 przez Stanisława Janika i Tomasza Falla umieszczone w klasycznej szafie wiedeńskiej – nadal użytkowane, drewniana figura Chrystusa w Grobie z 1859 roku (wystawiana na czas Grobu Pańskiego), dwa drewniane konfesjonały oraz ławy przyścienne,
Nawa południowa Ulokowana po prawej stronie od prezbiterium, sklepiona sklepieniem krzyżowym gładkim. Z ołtarzem bocznym, a w nim zabytkowy, XVII-wieczny obraz św. Antoniego, nad którym mieści się polichromia przedstawiająca cudowne rozmnożenie chleba. Przeciwległa ściana mieści polichromowaną scenę – „Jezus chodzi po Jeziorze Galilejskim”. Na stole ołtarzowym stoi współczesny obraz Matki Bożej Częstochowskiej będący pamiątką peregrynacji. Ścianę zewnętrzną zdobi drewniana lamperia. W nawie znajdują się także: reliefy (płaskorzeźby) kamiennych i polichromowanych stacji drogi krzyżowej,