Černá stráň (historyczna nazwa ) – szczyt (góra) o wysokości 1237 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1236 m n.p.m., 1236,8 m n.p.m. lub 1237,0 m n.p.m.) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Morawach, w obrębie gminy Loučná nad Desnou, oddalony o około 11,8 km na północny zachód od szczytu góry Pradziad (). Jest górą o największej rozległości (powierzchnia stoków) w Wysokim Jesioniku szacowanej na około 20,9 km², mającą 5 szczytów.

Historia góry W swojej historii góra ma dwa zdarzenia godne odnotowania. Na jej stokach działała przy końcu XIX i początku XX wieku kolejka leśna, a w czasie II wojny światowej miała miejsce tragiczna katastrofa samolotu węgierskiego.

Kolejka leśna thumb|250px|Pozostałości po kolejce leśnej (2009 rok) Na stoku południowo-wschodnim góry znajdują się pozostałości linii sieci kolei wąskotorowej o rozstawie szyn 700 mm, zbudowanej na usypanych kamiennych nasypach, wykorzystanych do obsługi transportu powalonego i ściętego drewna. Pierwsza linia została zbudowana około 1895 roku na południowo-zachodnim stoku góry na odcinku Františkov – Josefová, z odgałęzieniem na górę Černá stráň oraz biegnąca doliną potoku Hučava. Działała do roku 1935. Dwie kolejne linie zostały zbudowane w 1898 roku, po październikowym huraganie w 1897 roku. Pierwsza działała na odcinku Přemyslov – Černá stráň, na południowym stoku góry, a druga na odcinku Kouty nad Desnou – Černá stráň, na stokach północnych i wschodnim. Kolejki w 1945 roku zostały zlikwidowane, a potem zezłomowane.

Katastrofa samolotowa thumb|250px|Krzyż na miejscu katastrofy samolotowej (2010 rok) Góra ma w swojej historii również i tragiczne zdarzenie. Podczas II wojny światowej, 17 października 1944 roku na południowym stoku góry rozbił się węgierski samolot transportowy Junkers Ju 52/3m g8e lecący z Węgier do Krakowa, trasą okrężną przez Morawy, omijając Słowację, ponieważ trwało tam słowackie powstanie narodowe. W przestrzeni powietrznej nad Ołomuńcem () samolot znalazł się pod obstrzałem ogniowym piechoty, lecąc dalej w trudnych warunkach pogodowych rozbił się o górę. Z czterech członków załogi samolotu uratowało się dwóch, natomiast pilot samolotu Zoltán Oszlányi zginął na miejscu na skutek pożaru, a ciężko ranny radiooperator Gábor Incze, wkrótce zmarł. Na miejscu katastrofy obok szerokiej, leśnej nieoznakowanej drogi, w odległości około 600 m na północny zachód od szczytu, na wysokości około 1140 m n.p.m. postawiono drewniany krzyż z tablicą pamiątkową. Fragment wbitej metalowej części wraku samolotu można zobaczyć na pniu drzewa, na miejscu katastrofy.

Charakterystyka Lokalizacja Góra Černá stráň położona jest w zachodnim rejonie całego pasma Wysokiego Jesionika, leżącą w części Wysokiego Jesionika, w środkowo-południowym obszarze (mikroregionu) o nazwie Masyw Keprníka (). Jest górą bardzo rozległą o kopulastej części szczytowej, z zasadniczym, łukowatym grzbietem ciągnącym się na kierunku południowy wschód – północny zachód o długości około 8 km, od osady Kouty nad Desnou (przy przebiegającej drodze krajowej nr Šumperk – Jesionik ()) niemalże do osady Františkov oraz usytuowana na grzbiecie bocznym Masywu Keprníka, ciągnącym się w kierunku południowo-zachodnim od przełęczy Sedlo Trojmezí w ciągu szczytów (Vozka → Polom → Černá stráň–S → Černá stráň). Jest górą rozpoznawalną i widoczną m.in. z drogi okalającej połać szczytową góry Pradziad (widoczna na prawo w dali od linii patrzenia na szczyt Velký Děd) czy też z innego charakterystycznego punktu widokowego – z drogi okalającej szczyt góry Dlouhé stráně (widoczna w dali w linii patrzenia na wieże turbin elektrowni wiatrowej Mravenečník, położonej blisko szczytu Medvědí hora). Bardzo dobrze widoczna z pobliskiej drogi na trasie Rejhotice – Nové Losiny.

Górę ograniczają: od północy przełęcz Sedlo pod Polomem o wysokości 1027 m n.p.m., od północnego wschodu dolina potoku o nazwie Poniklý potok, od wschodu dolina potoku Hučivá Desná, od południowego wschodu dolina rzeki Desná, od południa dolina potoku Přemyslovský potok, od południowego zachodu przełęcz o wysokości 661 m n.p.m. w kierunku góry Losín (góra leży w paśmie o nazwie Hanušovická vrchovina), dolina potoku Novolosinský potok i przełęcz Přemyslovské sedlo, od zachodu mało wybitna przełęcz o wysokości 640 m n.p.m. w kierunku nienazwanego szczytu o wysokości 643 m n.p.m. oraz od północnego zachodu potok Hučava i przełęcz o wysokości 1016 m n.p.m. w kierunku szczytu Kutiště. W otoczeniu góry znajdują się następujące szczyty: od wschodu Šindelná hora–JZ, od południowego wschodu Suchá hora i Skalý (2), od południa Jelení skok, od południowego zachodu: Jelení skalka, Uchač–SV, Tři kameny i Tři kameny–SZ, od zachodu Losín, od północnego zachodu nienazwany szczyt o wysokości 731 m n.p.m., Pasák (oba szczyty leżą w paśmie Hanušovická vrchovina), Štolný hřbet, Kutiště, Troják–JZ i Troják oraz od północnego wschodu Polom, Klínová hora i Šindelná hora.

Stoki W obrębie góry można wyróżnić osiem następujących zasadniczych stoków: południowy o nazwie Černé lány południowo-zachodnie o nazwach Slunná stráň, U Staré hájenky zachodni o nazwie Černá stráň północno-zachodnie o nazwach Paseky, Petrův mostek północny północno-wschodni wschodni południowo-wschodni o nazwie Kazatelna Występują tu wszystkie typy zalesienia: bór świerkowy, las mieszany oraz las liściasty, przy czym dominuje zalesienie borem świerkowym, a u podnóży stoków południowego, południowo-zachodniego i zachodniego znajdują się łąki. Górne partie wszystkich stoków pokryte są w zdecydowanej większości borem świerkowym, natomiast w miarę obniżania wysokości pojawiają się obszary lasu mieszanego i lasu liściastego. Z uwagi na znaczny obszar rozległości góry występują tu na niemalże wszystkich stokach przerzedzenia, przecinki i polany. Na stokach północno-zachodnich, północnym, a szczególnie wschodnim występują skaliska, a na stoku południowo-wschodnim i wschodnim grupy skalne (m.in. Kazatelna) oraz na stokach zachodnim, południowo-zachodnich i północno-wschodnim obszary pokryte gruzem skalnym. U podnóża stoku południowego, na stoku południowo-zachodnim U Staré hájenky oraz u podnóża stoku zachodniego przy osadzie Františkov przebiega napowietrzna linia przesyłowa prądu o napięciu 22 kV. Ponadto u podnóża stoku południowego przechodzi linia kolejowa nr 293 Šumperk – Kouty nad Desnou, ze znajdującą się tam stacją kolejową Kouty nad Desnou oraz przystankiem Loučná nad Desnou-Rejhotice.

Stoki mają stosunkowo niejednolite i zróżnicowane nachylenia. Maksymalne średnie nachylenie stoku północno-wschodniego góry pod szczytem Černá stráň–SV, na odcinku 50 m nie przekracza 35°. Cała góra pokryta jest siecią dróg (m.in. Knížecí cesta) i na ogół nieoznakowanych ścieżek i duktów. Przemierzając je zaleca się korzystanie ze szczegółowych map, z uwagi na zawiłości ich przebiegu, zalesienie, znaczne odległości oraz zorientowanie w terenie.

Kazatelna Grupa skalna o nazwie Kazatelna, ciągnie się łukowatym pasem na stoku południowo-wschodnim góry o nazwie Kazatelna na wysokościach (750–1050) m n.p.m.. W tej grupie skalnej występuje wiele ciekawych formacji skalnych m.in. ambon skalnych. Ponadto na wysokości około 865 m n.p.m., blisko czerwonego szlaku rowerowego 17px, znajduje się unikalna formacja, tunel skalny na skalisku o wysokości 9 m, patrząc od strony północnej, o przybliżonych wymiarach (wysokość × szerokość × głębokość = 0,8 × 4 × 4,5) m.

Szczyt główny mały|250px|Połać szczytowa góry Černá stráň (2020 rok) mały|250px|Punkt geodezyjny na szczycie góry Černá stráň (2020 rok) Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Połać szczytowa jest gęsto zalesiona borem świerkowym oraz pokryta m.in. bardzo popularną rośliną Wysokiego Jesionika borówką czarną. Z powodu zalesienia połać szczytowa nie jest punktem widokowym. Na połaci szczytowej znajduje się punkt geodezyjny, oznaczony na mapach geodezyjnych numerem (7.), o wysokości 1236,83 m n.p.m. oraz współrzędnych geograficznych (), z widocznym koło niego zamontowanym stalowym słupkiem, pomalowanym na przemian w poziome pasy białe i czerwone, ostrzegającym przed jego zniszczeniem z tabliczką, z napisem Státní triangulace Poškození se trestá. Państwowy urząd geodezyjny o nazwie () w Pradze podaje jako najwyższy punkt góry – szczyt – o wysokości 1236,9 m n.p.m. i współrzędnych geograficznych (), oddalony o około 10 m na południowy zachód od punktu geodezyjnego.

Dojście do szczytu następuje ze skrzyżowania dróg znajdującego się w odległości około 930 m na południowy wschód od szczytu. Ze skrzyżowania tego do połaci szczytowej biegnie początkowo droga (oznakowana dwoma poziomymi białymi paskami), a następnie ścieżka, którymi należy orientacyjnie przebyć odcinek o długości około 960 m.

Szczyty drugorzędne mały|250px|Widok na drugorzędny szczyt Černá stráň–ZSZ (2018 rok) mały|250px|Punkt geodezyjny na drugorzędnym szczycie Černá stráň–SV (2020 rok) W całym masywie góry, poza szczytem głównym można wyróżnić cztery niższe drugorzędne szczyty. 25px Szczyty drugorzędne góry Černá stráňLp.SzczytWysokośćm n.p.m.Odległość od szczytu głównegokmWspółrzędne geograficzne 130px 1 Černá stráň–ZSZ 1195 1,2 na północny zachód 2 Černá stráň–SZ 1167 1,6 na północny zachód 3 Černá stráň–SV 1111 1,0 na północny wschód 4 Černá stráň–S 1047 1,6 na północ

Geologia Pod względem geologicznym góra Černá stráň należy do jednostki określanej jako kopuła Keprníka i zbudowana jest ze skał metamorficznych, głównie: gnejsów, ortognejsów, fyllitów, fyllonitów (biotytów, chlorytów, muskowitów), erlanów, łupków łyszczykowych (staurolitu, andaluzytu, granatu, sillimanitu), skał osadowych, głównie wapieni.

Wody Grzbiet główny (grzebień) góry Pradziad, biegnący od przełęczy Skřítek do przełęczy Červenohorské sedlo oraz dalej do przełęczy Ramzovskiej () jest częścią granicy Wielkiego Europejskiego Działu Wodnego, dzielącej zlewiska Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego.

Góra Černá stráň położona jest na południowy zachód od tej granicy, należy więc do zlewni Morza Czarnego, do którego płyną wody m.in. z dorzecza Dunaju, będącego przedłużeniem płynących z tej części Wysokiego Jesionika rzek i górskich potoków (m.in. rzek: Branná czy Desná i płynących w pobliżu góry potoków: Poniklý potok, Přemyslovský potok, Hučivá Desná czy Hučava). Ze stoku południowo-zachodniego bierze swój początek Novolosinský potok. Ze stoków płynie kilka krótkich, nienazwanych potoków wpływających do rzeki Desná oraz do potoków: Poniklý potok, Přemyslovský potok, Hučivá Desná i Hučava. Ponadto na potoku Poniklý potok, płynącym pomiędzy stokami gór Černá stráň i Klínová hora w odległości około 1700 m na północny wschód od szczytu na wysokości 810 m n.p.m. znajduje się wodospad o nazwie (), mający wysokości około 3 m. Dojście do niego następuje nieoznakowaną drogą asfaltową ze skrzyżowania turystycznego Poniklý potok z podaną na tablicy informacyjnej wysokością 656 m.

U podnóży stoków znajduje się kilka różnej wielkości, stawów: trójkątny o przybliżonym boku 50 m i owalny o długości około 35 m (stok południowy przy osadzie Rejhotice), owalny o długości około 32 m (stok zachodni przy osadzie Bělidlo) oraz owalny o długości około 60 m (stok zachodni przy osadzie Františkov). Ponadto na stoku południowym i wschodnim znajduje się kilka obszarów bagiennych.

Źródła Na stokach występują liczne źródła: 11px Źródła na stokach góry Černá stráňLp.Źródło (oznaczenie)Odległość od szczytumWysokość bezwzględnam n.p.m.Współrzędne geograficzne 1 Novolosinská studánka (9996) 1160 m na południowy zachód 903 2 Pramen na Selské cestě (14323) 2700 na południowy wschód 595 3 Studánka Pod Horní Bremsberskou boudou (13436) 1410 na południowy wschód 980 4 Studánka U Horní Bremsberské boudy (13435) 1260 m na południowy wschód 1010 5 Studánka U Rudolfky (13434) 370 na północny wschód 1160

Ochrona przyrody