thumb|upright=1.7|Bezrobocie w Polsce w miastach na prawach powiatu na koniec 2016 roku mały|upright=1.8|Stopa bezrobocia w Polsce od stycznia 2003 roku; dane Głównego Urzędu Statystycznego W Polsce, do 31 maja 2025 r. według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracyUstawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 20 kwietnia 2004 r. ()., bezrobotnym była osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (lub w jego połowie w przypadku osób niepełnosprawnych), nieucząca się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli: ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów, nie osiągnęła wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1a i 1b oraz w art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (), nie nabyła prawa do emerytury, renty inwalidzkiej, nie jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni pow. 2 ha przeliczeniowych, nie jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia nawet w połowie wymiaru czasu pracy, nie jest osobą tymczasowo aresztowaną i nie odbywa kary pozbawienia wolności, nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, nie pobiera zasiłku stałego, lub renty socjalnej.

Podstawowym miernikiem wielkości bezrobocia jest stopa bezrobocia, czyli stosunek liczby bezrobotnych zarejestrowanych do liczby ludności aktywnej zawodowo (tj. pracującej i bezrobotnej łącznie) wyrażony w procentach.

Od 1 czerwca 2025 r. definicja bezrobotnego została zawężona i nie obejmuje też m.in. prokurentów, członków niektórych organów spółek handlowych czy wspólników ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania tych spółekUstawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia z 20 marca 2025 r. ()..

Ponadto innym istotnym wskaźnikiem jest odsetek ludności biernej zawodowo. Osoby z wykształceniem wyższym często rzadziej rejestrują się jako bezrobotne. Jest tak nie tylko ze względu na ich z reguły większe umiejętności samodzielnego poruszania się na rynku pracy, ale też z powodu braku ofert w urzędach pracy dla osób o wyższych kwalifikacjach.

Władze publiczne w Polsce są zobowiązane prowadzić politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnieniaArt. 65 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 2 kwietnia 1997 r. ()..

Historia W okresie gospodarki centralnie kierowanej, tj. w latach 1944–1989, bezrobocie w Polsce (przynajmniej to rejestrowane) nie występowało.

U progu transformacji gospodarczej polski rynek pracy cechował się minimalnym poziomem bezrobocia – 0,3% w styczniu 1990 roku. W badaniu przeprowadzonym przez OBOP w listopadzie 1988 roku aż 70% badanych wskazało, że znalezienie się w sytuacji utraty pracy jest w ich przypadku nieprawdopodobne. W związku z planowanymi reformami gospodarczymi wiele osób w Polsce spodziewało się zmian na rynku pracy i ukształtowania się kilkuprocentowego poziomu bezrobocia (podobnego jak w krajach Europy Zachodniej). Jednak rozpoczęcie realizacji Planu Balcerowicza spowodowało wzrost stopy bezrobocia w latach 1990–1994 do 16,9% (lipiec 1994), aby następnie obniżyć się do poziomu ok. 9,5–10,7% w roku 1998 (sierpień 1998: 9,5%). W kolejnych latach (1999–2004) nastąpił wzrost stopy bezrobocia, która osiągnęła najwyższy poziom w lutym 2003 roku – 20,7%. Wejście Polski do Unii Europejskiej, a w konsekwencji otwarcie europejskiego rynku pracy dla Polaków spowodowało znaczne obniżenie stopy bezrobocia, która w październiku 2008 roku wyniosła 8,8%. Pod koniec 2013 roku ok. 2,2 miliona osób pracowało poza granicami Polski, głównie w krajach Unii EuropejskiejInformacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004–2013, GUS, Warszawa, s. 2..

W kolejnych latach stopa bezrobocia, m.in. na skutek globalnego kryzysu gospodarczego, znów osiągnęła poziom kilkunastu procent (luty 2013: 14,4%), aby zmniejszyć się od sierpnia 2015 roku do poziomu poniżej 10%, a w październiku 2019 roku do 5,0%.

Zmiany stóp bezrobocia w Polsce obserwowane w ciągu ostatnich dekadach są silnie związane z czynnikami demograficznymi. Szybki wzrost odsetka osób poszukujących pracy na początku XXI w. był konsekwencją wchodzenia na rynek pracy pokolenia tzw. wyżu demograficznego stanu wojennego.

W latach 1999–2003 z polskiego rynku pracy odchodziło w naturalny sposób (przede wszystkim na emeryturę) ok. 350–400 tys. pracowników, wchodziło zaś na niego dwukrotnie więcej osób. Polska gospodarka nie była w stanie wygenerować w krótkim czasie tak dużej liczby dodatkowych miejsc pracy. W konsekwencji część osób bezrobotnych, szczególnie młodych, zdecydowała się na czasową lub stałą emigrację. Obecnie sytuacja uległa głębokiej zmianie. Z rynku pracy schodzi ok. 150 tys. osób więcej, niż nań wchodzi. Właśnie dlatego Polska jest silnie uzależniona od importu pracowników i w zasadzie nie ma problemu z bezrobociem, które nie wzrosło znacząco nawet w okresie pandemii COVID-19.

Bezrobocie rejestrowane w Polsce Bezrobocie rejestrowane w Polsce od 2003 roku (dane w %); nie uwzględniono wartości podanych w źródle jako wariant „b”.: Rok Styczeń Luty Marzec Kwiecień Maj Czerwiec Lipiec Sierpień Wrzesień Październik Listopad Grudzień20255,45,45,35,255,25,45,55,65,65,65,720245,45,45,35,15,04,95,05,05,04,95,05,1 2023 5,5 5,6 5,4 5,3 5,1 5,1 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,1 2022 5,9 5,9 5,8 5,6 5,4 5,2 5,2 5,2 5,1 5,1 5,1 5,2 2021 6,5 6,6 6,4 6,3 6,1 6,0 5,9 5,8 5,6 5,5 5,4 5,4 2020 5,5 5,5 5,4 5,8 6,0 6,1 6,1 6,1 6,1 6,1 6,1 6,3 2019 6,1 6,1 5,9 5,6 5,4 5,3 5,2 5,2 5,1 5,0 5,1 5,2 2018 6,8 6,8 6,6 6,3 6,1 5,8 5,8 5,8 5,7 5,7 5,7 5,8 2017 8,5 8,4 8,0 7,6 7,3 7,0 7,0 7,0 6,8 6,6 6,5 6,6 2016 10,2 10,2 9,9 9,4 9,1 8,7 8,5 8,4 8,3 8,2 8,2 8,2 2015 11,9 11,9 11,5 11,1 10,7 10,2 10,0 9,9 9,7 9,6 9,6 9,7 2014 13,9 13,9 13,5 13,0 12,5 12,0 11,8 11,7 11,5 11,3 11,4 11,4 2013 14,2 14,4 14,3 14,0 13,6 13,2 13,1 13,0 13,0 13,0 13,2 13,4 2012 13,2 13,4 13,3 12,9 12,6 12,3 12,3 12,4 12,4 12,5 12,9 13,4 2011 13,1 13,4 13,3 12,8 12,4 11,9 11,8 11,8 11,8 11,8 12,1 12,5 2010 12,9 13,2 13,0 12,4 12,1 11,7 11,5 11,4 11,5 11,5 11,7 12,4 2009 10,4 10,9 11,1 10,9 10,7 10,6 10,7 10,8 10,9 11,1 11,4 12,1 2008 11,5 11,3 10,9 10,3 9,8 9,4 9,2 9,1 8,9 8,8 9,1 9,5 2007 15,1 14,8 14,3 13,6 12,9 12,3 12,1 11,9 11,6 11,3 11,2 11,2 2006 17,5 18,0 17,8 17,2 16,5 15,9 15,7 15,5 15,2 14,9 14,8 14,8 2005 19,4 19,4 19,2 18,7 18,2 18,0 17,9 17,7 17,6 17,3 17,3 17,6 2004 20,6 20,6 20,4 19,9 19,5 19,4 19,3 19,1 18,9 18,7 18,7 19,0 2003 20,6 20,7 20,6 20,3 19,8 19,7 19,6 19,5 19,4 19,3 19,5 20,0

Zobacz też kuroniówka

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Bezrobocie Kategoria:Gospodarka Polski Kategoria:Społeczeństwo w Polsce