Jerzy Treder (ur. 14 kwietnia 1942 w Białej Rzece, zm. 2 kwietnia 2015 w Wejherowie) – polski językoznawca, dialektolog, badacz języka kaszubskiego.
Życiorys W latach 1949–1951 uczęszczał do Szkoły Podstawowej w Redzie, a następnie do 1956 r. w Białej Rzece. Ukończył Liceum Pedagogiczne w Wejherowie, do którego uczęszczał w latach 1956–1961. W 1961 zdał maturę, zdobywając kwalifikacje nauczycielskie, które po rocznej pracy w szkole podstawowej (Ciechocino, Reda) poszerzył w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku, uzyskując w 1967 tytuł zawodowy magistra filologii polskiej. Po studiach wyższych był w latach 1968–1972 nauczycielem języka polskiego w Liceum Ekonomicznym w Sopocie - filia w Wejherowie. Jako magister został asystentem i starszym asystentem w WSP, a kolejne szczeble (od 1970) osiągnął na nowo utworzonym Uniwersytecie Gdańskim. Na UG doktoryzował się w 1973 na podstawie dysertacji Toponimia powiatu puckiego, napisanej pod kierunkiem Huberta Górnowicza, zaś stopień naukowy doktora habilitowanego otrzymał w 1987 na podstawie pracy Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym), awansując po tym na stanowiska: docenta (1987) i profesora nadzwyczajnego UG (1992). Tytuł profesora otrzymał 24 stycznia 1994, a stanowisko profesora zwyczajnego 1 marca 2002.
Pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Filologii Polskiej UG (1987–1990). Prowadził m.in. wykłady i ćwiczenia z gramatyki języka starocerkiewno-słowiańskiego, wykłady i ćwiczenia z językoznawstwa diachronicznego, wykłady monograficzne i seminaria magisterskie, wykłady i ćwiczenia z dialektologii, konwersatoria z kultury języka polskiego, ćwiczenia z leksykografii i onomastyki itd. Miał też zajęcia na studiach podyplomowych i z metodologii onomastyki na studium doktoranckim IFP UG (1978–1980). Pełnił dyżury w Telefonicznej Poradni Językowej WSP w Gdańsku, potem UG (1968–2001). W latach 2002–2011 był kierownikiem Zakładu Historii Języka Polskiego, Dialektologii i Onomastyki, a od 2003 recenzentem wniosków o granty na badania własne z zakresu językoznawstwa.
Pracował ponadto w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Słupsku (1988–1999), potem w Bałtyckiej Wyższej Szkole Humanistycznej w Koszalinie (1998–2002), gdzie był też kierownikiem Katedry Językoznawstwa.
Był członkiem Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (od 1962), Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (od 1971), Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (od 1973), Gdańskiego Towarzystwa Naukowego (1978), członkiem Komisji Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN (od 1979) i Komisji Słowiańskiej Frazeologii przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (od 1992) oraz członkiem-założycielem Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku (1996).
W swoich pracach zajmował się dialektologią, onomastyką, frazeologią. Dorobek naukowy prof. Jerzego Tredera obejmuje 370 publikacji, w tym 18 książek. Zredagował Słownik polsko-kaszubski Aleksandra Labudy (1982 – z Edwardem Brezą) i Słownik polsko-kaszubski Jana Trepczyka (wyd. 1994). W 2003 opracował i wydał na nowo Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego Stefana Ramułta.
Życie prywatne Urodził się w rodzinie Władysława i Anastazji z domu Młyńskiej, jako najmłodszy z dziesięciorga dzieci (miał ośmiu braci i siostrę, która wcześnie zmarła). Jego ojciec był pracownikiem kolejnictwa.
W 1967 poślubił poznaną w szkole średniej Gertrudę Kosirog. Małżeństwo doczekało się dwojga dzieci: Mariusza (dr nauk medycznych) i Justyny po mężu Pomierskiej (dr nauk humanistycznych).
Zmarł w Wejherowie, pochowany 7 kwietnia 2015 na starym cmentarzu parafialnym przy ul. Gdańskiej w Redzie (sektor 5-8-12).
Publikacje 70 lat „Poradnika Językowego”, Zawartość pisma w latach 1901–1970 (1972) Zasady pisowni kaszubskiej (1976) – z Edwardem Brezą Toponimia byłego powiatu puckiego (1977) Gramatyka kaszubska. Zarys popularny (1981) Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym) (1986) Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym) (1989) Toponimia powiatu wejherowskiego (1997) Kaszubi - wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty (2000) Historia kaszubszczyzny literackiej. Studia (2005) Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej (2005) Ceynowy i Mosbacha Wiadomość o Kaszubach z połowy XIX w. (2006) Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (2009)
Ordery i odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1994) Złoty Krzyż Zasługi (1985) Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” (1976) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1997) Medal Stolema (1983) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1982) Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1970) Odznaka „Przyjaciel Dziecka” (1969) Honorowe wyróżnienie za Zasługi dla Województwa Pomorskiego Źródło:.
Przypisy
Bibliografia Złota księga nauki polskiej. Naukowcy zjednoczonej Europy 2006, wyd. 2006. Sylwetka na stronie fil.ug.edu.pl. Prof. Jerzy Treder – wykaz publikacji naukowych (z okazji 65. urodzin)
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Kaszubi Kategoria:Ludzie urodzeni w Rumi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Za Zasługi dla ZHP Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy dialektolodzy Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Zmarli w 2015 Kategoria:Polscy poloniści