Biblioteka Narodowa Australii () – australijska biblioteka narodowa, założona w 1960 w Canberze.
Biblioteka ma za zadanie gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie (na zasadzie współpracy z innymi bibliotekami) dokumentów źródłowych o znaczeniu ogólnonarodowym związanych z Australią i Australijczykami; dysponuje największym na świecie zbiorem takich dokumentów.
Historia Początki National Library of Australia sięgają pierwszych lat po powstaniu Związku Australijskiego w 1901 roku, kiedy to ówczesna Commonwealth Parliamentary Library (Parlamentarna Biblioteka Wspólnoty Narodów) służyła zarówno Parlamentowi jak i społeczeństwu. Obowiązki dyrektora powierzono Arthurowi Wadsworthowi. W 1927 roku w związku z przeniesieniem stolicy z Melbourne do Canberry przeniesiono również Bibliotekę parlamentarną. thumb|left|Pierwotny budynek Biblioteki Narodowej przy Kings Avenue w Canberze (fotografia sprzed 1948 roku, wykonana przez Williama Jamesa Mildenhalla) National Library of Australia została założona w 1960 roku na mocy ustawy National Library Act, która określa jej rolę, zbiorowy zarząd i ramową gospodarkę finansową. Wtedy też oddzielono Bibliotekę Narodową od Biblioteki Parlamentarnej.
31 marca 1966 roku były premier Australii, Robert Menzies położył kamień węgielny pod nowy budynek biblioteki, zaprojektowany przez Waltera Bunninga, mający 34 000 m² powierzchni, przewidzianej dla pomieszczenia 1 miliona książek i innych materiałów bibliotecznych. W 1968 roku budynek został ukończony. W maju do nowej siedziby przeniesiono z różnych miejsc w Canberze ponad 1 milion książek, co było jednym z największych tego typu przedsięwzięć w skali światowej. Do sierpnia w nowej siedzibie znalazło się wiele tysięcy broszur, 35 000 kartonów aktualnych gazet, 2 000 zbiorów rękopisów, 170 000 map, 400 000 fotografii lotniczych, 100 000 fotografii, 3 300 000 metrów taśmy filmowej z filmami oraz inne pozycje z kolekcji archiwum historycznego.
15 sierpnia 1968 roku premier Australii John Gorton dokonał otwarcia nowego budynku National Library. Budynek, opisany przez swego projektanta jako twór współczesny w grecko-rzymskim stylu, miał długość 104 m, szerokość 45,5 m i składał się z 5 kondygnacji. Koszt jego budowy wyniósł 8 milionów dolarów.
W 2001 roku, z okazji stulecia Biblioteki wydano książkę Remarkable Occurrences: The National Library of Australia's First 100 Years 1901-2001. Przedstawiona w niej została historia Biblioteki Narodowej i jej zbiory, zgromadzone na przestrzeni 100 lat. Treść wydawnictwa uzupełnia 270 ilustracji, w większości kolorowych, towarzyszącym poszczególnym aspektom historii biblioteki i zbiorów, przedstawianych przez czołowych australijskich uczonych i historyków.
9 lutego 2011 roku nowym dyrektorem generalnym National Library of Australia została mianowana (na 5-letnią kadencję) Anne-Marie Schwirtlich.
Cele National Library of Australia ma za zadanie gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie (na zasadzie współpracy z innymi bibliotekami) dokumentów źródłowych o znaczeniu ogólnonarodowym związanych z Australią i Australijczykami, a także znaczących materiałów bibliotecznych nie związanych Australią.
Zbiory National Library of Australia posiada największą na świecie kolekcję materiałów związanych z Australią i Australijczykami. Jej zbiory obejmują okres od najwcześniejszych prac europejskich na temat Terra Australis (ang. Great Southern Land) do publikacji najnowszych. Kolekcja obejmuje wszystkie rodzaje materiałów, jak: manuskrypty, książki, czasopisma, obrazy, fotografie, mapy, nuty i inne.
Zbiory biblioteki są powszechnie dostępne za pośrednictwem Treasures Gallery i Exhibition Gallery. Program kulturalny (adresowany do różnych grup wiekowych) obejmuje ponadto tzw. zwiedzanie za kulisami (behind-the-scenes tours), spotkania autorskie, imprezy muzyczne i pokazy filmowe.
Zbiory liczą około 10 milionów pozycji. W latach 2013–2014 przybyło 61 900 nowych pozycji. W czerwcu 2014 roku w katalogu online znajdowało się 92% zasobów bibliotecznych. Zbiory podlegają systematycznej digitalizacji. W czerwcu 2014 roku zdigitalizowano 227 472 pozycje, w tym: mapy, nagrania muzyczne, książki, gazety, obrazy, archiwa, relacje ustne i folklor. Digitalizacja obejmuje również gazety australijskie. W czerwcu 2014 stan ich digitalizacji wynosił: 13 milionów stron lub 130 milionów artykułów, udostępnionych publiczności za pośrednictwem bazy danych Trove. W tym samym miesiącu rozmiar zdigitalizowanych zbiorów przekraczał 3 petabajty.
Historia zbiorów Początki zbiorów związane są z utworzeniem Parlamentarnej Biblioteki Wspólnoty Narodów w 1901 roku. Ogromne znaczenie dla ich rozwoju miał Copyright Act z 1912 roku, nakładający na australijskich wydawców obowiązek złożenia jednej kopii każdej publikacji w Bibliotece Parlamentarnej. Z kolei National Library Act z 1960 roku zakładał przejęcie niemal całej kolekcji Biblioteki parlamentarnej przez Bibliotekę Narodową. W 1968 roku, wraz z oddaniem do użytku nowego budynku Biblioteki nastąpiło scalenie rozproszonego dotychczas zbioru książek, broszur, publikacji ciągłych, rękopisów, map, fotografii, obrazów, filmów, mikrofilmów i nagrań dźwiękowych. Od tamtego czasu kolekcja stale jest rozwijana. Wraz z ustanowieniem National Film and Sound Archive (NFSA) w 1984 roku odpowiedzialność biblioteki za przechowywanie filmoteki państwowej przeniesiona została na tę instytucję.
Pierwszą ważną pozycją zbiorów stała się kolekcja Edwarda Augusta Pethericka, przekazana w 1909 roku jako dar na rzecz Biblioteki Parlamentarnej. Składało się na nią blisko 10 000 tomów i 6 500 broszur, map, rękopisów i obrazów związanych z Australią i strefą Oceanu Spokojnego. Jednym z pierwszych cennych nabytków był zakup w 1923 roku dziennika i innych rękopisów Jamesa Cooka. Kolekcja Johna Alexandra Fergusona, przenoszona do Biblioteki przez wiele lat, zawiera około 34 000 drukowanych i rękopiśmiennych pozycji związanych z Australią i strefą Oceanu Spokojnego. Kolekcja Rexa Nana Kivella, zakupiona w 1962 roku, obejmuje obrazy, grafiki, mapy, rękopisy, książki, ulotki i fotografie związane z odkryciem i zasiedleniem ziem w strefie Oceanii.
Tworzenie kolekcji było, w różnych okresach, wspierane przez delegatury placówki w Londynie, Nowym Jorku i Dżakarcie. Zainicjowany w 1947 roku Australian Joint Copying Project, mający na celu zapis w postaci mikrofilmu zagranicznych repozytoriów dotyczących Australii, Nowej Zelandii i strefy Oceanii przetrwał do 1990 roku. Inne inicjatywy obejmowały: systematyczne nabywanie publikacji na temat Azji i Oceanu Spokojnego po drugiej wojnie światowej, rozbudowę kolekcji rękopisów, w szczególności związanych z australijską polityką i literaturą. W latach 1936–1996 realizowano program budowy narodowej bazy bibliograficznej, znany pod nazwą Australian National Bibliography, przejęty później przez Australian National Bibliographic Database (ANBD), opracowany po 1981 roku przez Bibliotekę Narodową i w niej przechowywany. Baza danych dostępna jest za pośrednictwem usługi Libraries Australia oraz serwisu Trove, prowadzonego przez Bibliotekę Narodową. Utrzymywanie zbioru publikacji online związanych z Australią odbywa się za pośrednictwem archiwum internetowego Pandora Archives.
Działy Rękopisy thumb|Fragment dziennika pokładowego Jamesa Cooka (13 czerwca 1770) Rękopisy w zbiorach Biblioteki zawierają relacje i opisy działań jednostek i organizacji, umożliwiając bezpośrednie zapoznanie się z wydarzeniami, postaciami i miejscami ważnymi dla historii Australii. W dziale rękopisów gromadzone są zarówno pojedyncze dokumenty, jak i obszerne kolekcje, zawierające różne niepublikowane materiały, w tym listy, pamiętniki, szkice i dzieła sztuki, notatniki, mapy, fotografie, dzieła literackie, zapisy organizacyjne i wiele innych typów dokumentów, sporządzanych zarówno w formie papierowej i cyfrowej. Najwcześniejsze pozycje pochodzą jeszcze z epoki kolonialnej. Zbiory odnoszą się głównie do Australii, ale w kolekcji znajdują się ważne zasoby związane z Papuą-Nowej Gwineą, Nową Zelandią i Oceanem Spokojnym. Ich zadaniem jest odzwierciedlanie różnorodności australijskiego społeczeństwa i jego kultury, środowisk i systemów politycznych. Do najważniejszych pozycji tego działu zbiorów należą: dziennik pokładowy Jamesa Cooka, zawierający relacje z jego pierwszej wyprawy do Australii, notatnik Williama Bilgha, napisany po buncie na HMS Bounty, dokumenty Edmunda Bartona, pierwszego premiera Australii, dokumenty Johna Monasha, australijskiego dowódcy wojskowego z okresu I wojny światowej, dokumenty dotyczące Mem Fox, autorki literatury dziecięcej, dokumenty dotyczące Miriam Hyde, kompozytorki, pianistki i poetki.
Druki akcydensowe Na ten dział zbiorów składają się druki akcydensowe (broszury, ulotki, karty wizytowe, ulotki reklamowe, zaproszenia, programy teatralne, katalogi), gromadzone wybiórczo od lat 60. XX wieku, dotyczące życia w Australii (a także częściowo w Azji i Oceanii), zwyczajów społecznych, kultury społecznej i wydarzeń państwowych i społecznych jak: Igrzyska Olimpijskie w Sydney, Światowe Dni Młodzieży 2008, Year of the Surf Life Saver, Forgotten Australians.
Do najważniejszych pozycji zbioru druków akcydensowych należą: materiały związane z kampaniami wyborczymi na poziomie federalnym (ulotki reklamowe, broszury wyborcze, plakaty wyborcze, oświadczenia prasowe, komunikaty policji, instrukcje dotyczące głosowania i tym podobne), katalogi handlowe różnych branż przemysłowych, programy występów gwiazd opery (Nellie Melba, Joan Sutherland i Richard Bonynge, teatru (Bangarra Dance Theatre) i impresariów teatralnych (J.C. Williamson, Garnet H. Carroll, William Anderson), artykuły na temat tego działu kolekcji w postaci zdigitalizowanej, katalogi dotyczące sposobów zwalczania plagi królików.
Mapy thumb|Mapa świata Hendricka Donckera, wydanie z 1659 roku, pozyskanej przez rząd australijski w 1909 roku w ramach kolekcji Pethericka Ten dział kolekcji obejmuje zbiór, dostępny zarówno w formie drukowanej jak i cyfrowej, ponad 600 000 map, od dawnych map europejskich po współczesne mapy Australii. Wśród tych ostatnich znajduje się 200 000 map topograficznych, sporządzonych przez państwowe i stanowe urzędy geodezyjne. Ponadto w kolekcji znajdują się mapy szczegółowe każdego stanu i terytorium, mapy tematyczne (drogowe, geologiczne, planistyczne i wojskowe), ponad 800 000 zdjęć lotniczych Australii, Papui-Nowej Gwinei i Antarktyki, mapy regionów położonych w sąsiedztwie Australii oraz plany miast, atlasy i inne, podobne wydawnictwa. Ozdobą kolekcji jest zbiór dawnych holenderskich map pokrywających terytorium obecnej Australii oraz Atlas Coelestis – największy atlas nieba, jaki kiedykolwiek wydano.
Gazety W dziale gazet w National Library of Australia znajdują się czasopisma, zarówno dawne jak i współczesne, dostępnych w wersjach online, mikrofilmowych i papierowych. Na zbiór składają się: gazety australijskie – dzienniki stołeczne, gazety głównych miast regionalnych, gazety miejskie, gazety wydawane przez grupy etniczne i organizacje polityczne i gazety reprezentujące różne zainteresowania. Biblioteka współpracuje w ramach Australian Newspaper Plan z bibliotekami państwowymi i terytorialnymi w celu gromadzenia gazet australijskich, ich ochrony i zapewnienia dostępu do nich z każdej biblioteki, gazety w formie cyfrowej (wśród nich pierwsze gazety wydane w Australii: Sydney Gazette i New South Wales Advertiser), dostępne za pośrednictwem Trove, gazety zagraniczne – największy tego typu zbiór w Australii, obejmujący zwłaszcza gazety Azji i regionu Oceanu Spokojnego, internetowe, gazetowe bazy danych (Factiva, Times Digital Archive, China Core Newspaper Database).
Relacje ustne, folklor