mały|Gmach siedziby NOT przy ul. Czackiego w Warszawie mały|Budynek NOT na Osiedlu Centrum C w Krakowie mały|Willa NOT współdzielona z SEP w Szczecinie mały|Bydgoski Dom Technika NOT w Bydgoszczy
Naczelna Organizacja Techniczna Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych (wcześniej Naczelna Organizacja Techniczna, NOT) – związek stowarzyszeń naukowo-technicznych o tradycji zapoczątkowanej przez założone w 1835 w Paryżu Towarzystwo Politechniczne Polskie. Od 1905 r. ma stałą siedzibę w Domu Technika w Warszawie, przy ul. Czackiego 3/5.
Naczelna Organizacja Techniczna jako związek Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych reprezentuje społeczność techniczną, integruje polskich techników i inżynierów, działa na rzecz wzmocnienia roli środowiska technicznego: współtwórcy postępu cywilizacyjnego i zrównoważonego rozwoju.
Historia Początki zrzeszania Dokonujące się zmiany na przełomie XVIII i XIX wieku zapoczątkowały rewolucję techniczną wpływającą na produkcję oraz zmianę bytu materialnego człowieka. Początek zrzeszania się polskich inżynierów i techników wywodzi się od Towarzystwa Politechnicznego Polskiego utworzonego 15 marca 1835 r. w Paryżu z elit Wielkiej Emigracji kierowanego przez gen. Józefa Bema. Po powstaniu listopadowym w 1831 roku około 30% emigrantów wybierało technikę jako swoje pole działania, co miało służyć łatwiejszemu odnalezieniu pracy na emigracji.
„Emigracja polska, mająca sposobność doskonalenia się za granicą we wszystkich częściach nauk, sztuk i kunsztów, powinna uważać za święty obowiązek przysposabiać dla Ojczyzny synów zdatnych i utalentowanych, aby kiedyś wróciwszy do kraju przesadziła na ziemię ojców swoich, grubą żałobą pokrytą, rozkwitłe dla niej za granicą wszelkiego rodzaju gałęzie, które by po całej ziemi polskiej rozrzucone hojnie się wkrótce zrodzić mogły”.
Kolejne zabory nie stłumiły w ludziach środowiska technicznego potrzeby jednoczenia i zrzeszania się i tak powstawały kolejne inicjatywy: Towarzystwo dla Pielęgnowania i Rozpowszechniania Wiadomości Technicznych, Przemysłowych i Przyrodniczych w zaborze austriackim, Wydział Przyrodniczy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w zaborze pruskim, Sekcja Techniczna w Warszawskim Oddziale Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu w zaborze rosyjskim.
W roku 1898 powołano Samodzielne Stowarzyszenie Techników w Warszawie, które zapoczątkowało budowę Domu Technika.
W związku z potrzebą ciągłego żywego kontaktu między organizacjami technicznymi zapoczątkowano organizację zjazdów techników Polskich – pierwszy zjazd pod nazwą „I Zjazd Techników Polskich” odbył się 8–10 września 1882 r., a jego inicjatorem było Towarzystwo Politechniczne we Lwowie.
Kolejne zjazdy uświetniali również polscy inżynierowie i technicy pracujący w państwach Azji, Afryki, Ameryki, czy nawet Australii.
Popularyzacja zdobyczy techniki stawała się tematem coraz bardziej powszechnym w środowiskach technicznych, a kluczową rolę spełniały w tym zakresie czasopisma techniczne, których prekursorem była „Izys Polska”, a następnie ukazujący się od 1866 r. „Przegląd Techniczny”.
Losy inżynierów w latach 1914–1918 Główną formą działalności Stowarzyszeń Technicznych w tym okresie była organizacja odczytów, które cieszyły się bardzo dużą popularnością. W kręgach technicznych wiązała się wielka nadzieja, że wojna, która dosięgnie Europę, będzie wielkim przewrotem politycznym, a zarazem okazją do sprawiedliwości dziejowej – odzyskania przez Polskę niepodległości, a co za tym idzie, środowiska techniczne będą miały szansę prężnie się rozwijać w kierunku praktycznym. Wielu członków Polskiego Towarzystwa Politechnicznego (PTP) zgłosiło się do Legionów Józefa Piłsudskiego. Wkroczenie 5 sierpnia 1915 roku wojsk niemieckich do Warszawy zmieniła radykalnie sytuację polityczną, w wyniku której organizacje techniczne włączyły się do głośnego upominania się o prawo narodu polskiego do niepodległości.
Utrata bytu państwowego skłoniła Polaków do ucieczki w nauki humanistyczne, które nadawały narodowi poczucie wspólnoty. Uznając, iż skomplikowane dzieje polityczne Polski były powodem zacofania gospodarczego, technicy chcieli rozpocząć z nim walkę. Organizacje techniczne proklamowały konieczność skupienia się na gospodarczych opóźnieniach kraju oraz konstatowały lekceważenie zacofania gospodarczego w stosunku do państw Europy Zachodniej. Mimo niedostatecznego rozwoju przemysłu polskiego optymistycznie zapatrywano się na rozpoczynający się proces przemian. Wielką wagę zaczęto skupiać wokół energii wodnej, górnictwa i przemysłu żelaznego i chemicznego oraz na roztoczeniu nad tymi gałęziami przemysłu odpowiedniej opieki.
Kluczową kwestią dla realizacji programu uprzemysłowienia i nadążenia za prężnie rozwijającą się Europą Zachodnią będą odpowiednio wyszkolone kadry techniczne, co za tym idzie, popularyzacja działalności technicznej oraz reforma szkolnictwa technicznego i zawodowego. Organizacje techniczne skupiły się na postulowaniu udostępnienia szkolnictwa zawodowego oraz wyższego szkolnictwa technicznego jak największej grupie młodych osób. Postulowano również o zatrudnienia inżynierów bezpośrednio w produkcji, upatrywano w tych działaniach klucz do odbudowy ekonomiczno-gospodarczej Polski.
Organizacje techniczne w latach 1919–1939 Już od 1919 roku zaczęto odczuwać potrzebę centralizacji przedstawicielstwa stowarzyszeń technicznych w Polsce, co zaowocowało w 1922 roku utworzeniem Stałej Delegacji Polskich Zrzeszeń Technicznych z siedzibą w Warszawie przekształconej w 1924 roku w Związek Polskich Zrzeszeń Technicznych z siedzibą w Warszawie. Z początku związek zrzeszał 18 stowarzyszeń, a w kolejnych latach liczba stowarzyszeń wzrosła do 25 liczących razem 6300 członków. Związek Polskich Zrzeszeń Technicznych określił na Zjeździe w czerwcu 1924 r. podstawowe cele statutowe:
„Spełnienie łącznika między polskimi zrzeszeniami technicznymi, pełnienie przedstawicielstwa interesów techniki polskiej i polskich zrzeszeń technicznych połączonych w Związku, bronienie stanowiska społecznego i praw należnym technikom, dbanie o rozwój techniki polskiej, rodzimego przemysłu i wyzyskania przyrodzonych bogactw państwa, inicjowanie i badanie zagadnień technicznych, ogólnotechnicznych i administracyjnych, związanych z techniką i przemysłem”
Od 1936 roku istniały trzy organizacje techniczne, które zrzeszały po kilka stowarzyszeń technicznych: Związek Polskich Zrzeszeń Technicznych, jako organizacja mieszana stojąca na gruncie jedności polskiego świata technicznego Naczelna Organizacja Inżynierów RP Naczelna Organizacja Stowarzyszeń Techników RP
II wojna światowa – wpływ na organizacje techniczne Wybuch II wojny światowej zastał środowisko techniczne mocno podzielone, które z dnia na dzień ze względu na konieczność jednoczenia się zespalało się myślą i działaniem inżynierów i techników wokół nadrzędnej myśli, jaką było dobro Polski. Środowisko techników polskich podejmowało działania m.in. w zakresie organizacji tajnej produkcji broni, dostarczaniem aliantom opisów konstrukcji i technologii hitlerowskiej broni rakietowej. Widmo końca wojny mobilizowało polskich inżynierów i techników, którzy starali się zabezpieczać zakłady pracy przed dewastacją i zapobiec wywożeniu maszyn i urządzeń przemysłowych z kraju, a także koncentrowali się na uruchomieniu i odbudowywaniu warsztatów pracy.
Czasy powojenne i aktualny status NOT Po zakończeniu wojny życie stowarzyszeniowe zaczęło na nowo się odradzać. Szacuje się, że wojnę zdołało przetrwać na terenie Polski 7 tysięcy ludzi z wyższym wykształceniem technicznym i około 21 tysięcy techników. W 1945 roku stowarzyszenia techniczne oraz branżowe rozpoczynały wznawianie swojej działalności.
Reaktywacja środowisk technicznych, których organizacja byłą mocno rozwarstwiona przed wybuchem wojny skłoniła ich działaczy do podniesienia koncepcji utworzenia jednolitej ogólnopolskiej organizacji, która będzie zrzeszała wszelkie stowarzyszenia techniczne na szczeblu centralnym, jak i regionalnym.
12 grudnia 1945 roku grupa 50 przedstawicieli reprezentujących uczelnie, środowiska techniczne poszczególnych zawodów oraz reaktywowanych i utworzonych stowarzyszeń i związków technicznych podjęła decyzję o powołaniu Naczelnej Organizacji Technicznej. Nowa organizacja miała za zadanie reprezentować wszystkie dziedziny techniki i branże gospodarcze oraz interesy inżynierów i techników. Dostępna dla wszystkich z wyższym i średnim wykształceniem technicznym. 30 stycznia 1946 roku został przyjęty Statut NOT.
W ramach Naczelnej Organizacji Technicznej Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych jest 40 branżowych Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych – SNT, reprezentujących wszystkie dziedziny techniki, skupia ok. 120 tysięcy członków:
Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa – PZITB Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego – SITPChem Stowarzyszenie Elektryków Polskich – SEP Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa – SITG Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Hutniczego w Polsce – SITPH Stowarzyszenie Naukowo-Techniczne Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego – SITPNiG Stowarzyszenie Geodetów Polskich – SGP Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych – SITPMB Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji Rzeczpospolitej Polskiej – SITK Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa – SITLiD Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich – SIMP Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Ogrodnictwa – SITO Stowarzyszenie Naukowo-Techniczne Inżynierów i Techników Rolnictwa-SITR Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych – PZITS Stowarzyszenie Naukowo-Techniczne Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego – SITSpoż. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Wodnych i Melioracyjnych – SITWM Polski Związek Stowarzyszeń Wynalazców i Racjonalizatorów – PZSWiR Stowarzyszenie Producentów i Użytkowników Materiałów Opakowaniowych i Opakowań „PROPAK” Polskie Stowarzyszenie Rzeczoznawców Wyceny Nieruchomości – PSRWN Stowarzyszenie Papierników Polskich – SPP Stowarzyszenie Włókienników Polskich – SWP Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Pożarnictwa – SITP Polskie Towarzystwo Inżynierii Ekologicznej – PTIE Polskie Stowarzyszenie na rzecz Badań Technicznych i Atestacji – TEST Q Stowarzyszenie Techniczne Odlewników Polskich – STOP Polskie Towarzystwo Chirurgów Drzew – PTCHD Stowarzyszenie Techników Cukrowników – STC Polskie Stowarzyszenie Pomiarów, Automatyki i Robotyki „POLSPAR” Polskie Towarzystwo Historii Techniki – PTHT Towarzystwo Kultury Technicznej – TKT Towarzystwo Konsultantów Polskich – TKP Stowarzyszenie Polskich Wynalazców i Racjonalizatorów – SPWiR Ogólnopolskie Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Systemów Zabezpieczeń POLALARM Polskie Stowarzyszenie Budowniczych Rurociągów Stowarzyszenie Techników Polskich w Wielkiej Brytanii Stowarzyszenie „Polski Ruch Czystszej Produkcji” Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Metali Nieżelaznych Stowarzyszenie Inżynierów Polskich w Kanadzie Stowarzyszenie Polskich Chemików Kolorystów Stowarzyszenie Wspierania Techniki Polskiej – SWTP Polskie Stowarzyszenie Rzeczoznawców i Biegłych Sądowych
FSNT-NOT jest członkiem 46 międzynarodowych organizacji m.in.: Światowej Federacji Organizacji Inżynierskich Europejskiej Federacji Narodowych Stowarzyszeń Inżynierskich FEANI
Obszary działalności i podmioty powiązane Naczelna Organizacja Techniczna przyczyniła się do zmian w zakresie polskiej techniki m.in.: powołaniem licznych szkół inżynierskich, zorganizowaniem ustawicznego systemu doskonalenia kadr technicznych przez wprowadzenie specjalizacji zawodowej, rozwinięciem czasopiśmiennictwa naukowo-technicznego, budowaniem domów technika we wszystkich większych skupiskach kadry technicznej, stworzeniem systemu doradztwa i rzeczoznawstwa technicznego,