Irit Amiel (ur. jako Irena Librowicz 5 maja 1931 w Częstochowie, zm. 16 lutego 2021JG, Irit Amiel nie żyje. Poetka i pisarka miała 89 lat, wysokieobcasy.pl, 16 lutego 2021 (dostęp: 16 lutego 2021).) – izraelska poetka, pisarka i tłumaczka pochodząca z Polski, dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej „Nike”.
Życiorys Urodziła się w Częstochowie w zasymilowanej, spolonizowanej rodzinie żydowskiejMaria Lewińska, Przechowane słowa, Instytut Polski, Tel Awiw, 2008, s. 60., jako córka Leona Librowicza i Jentli z domu Hasenfeld. Jej przodkowie ze strony matki przybyli do Polski około 400 lat temu z terenów niemieckich, zaś ze strony ojca wcześniej, prawdopodobnie z Portugalii. Podczas II wojny światowej przebywała w częstochowskim getcie, z którego udało jej się wydostać i dzięki aryjskim dokumentom oraz pomocy Polaków doczekała końca wojny. Jej rodzice i najbliższa rodzina zginęli w obozie zagłady w Treblince. Po II wojnie światowej, za namową Icchaka Cukiermana, przyłączyła się do organizacji Bricha i w 1947 roku nielegalnie wraz z grupą młodzieży przedostała się do Mandatu Palestyny. Początkowo mieszkała w kibucu, a potem w Tel Awiwie. Miała sześcioro wnuków.
Pochowana została na cmentarzu Kirjat Sza’ul.
Twórczość Zadebiutowała w 1994 roku tomem wierszy w języku hebrajskim pt. Egzamin z Zagłady, które w tym samym roku ukazały się także w języku polskim. W latach 1995 i 1998 wydała kolejne wiersze. W Polsce ukazały się jej trzy tomy poetyckie: Egzamin z Zagłady (1994, 1998) Nie zdążyłam (1998) oraz Wdychać głęboko (2002), w których porusza problem Holokaustu. Zagładzie poświęcony jest jej zbiór opowiadań Osmaleni (1999), który w 2000 roku nominowano do Nagrody Literackiej Nike. W 2008 roku ukazał się kolejny tom prozy Amiel Podwójny krajobraz (również nominowany do Nagrody Literackiej „Nike”). Za tom Spóźniona nominowana do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego w 2017 roku.
Utwory Irit Amiel drukowano m.in. w: „Midraszu”, „Słowie Żydowskim”, „Kresach”, „Czasie Kultury”, „Kulturze” i „Zeszytach Literackich”. Z polskiego na hebrajski przetłumaczyła m.in. utwory Marka Hłaski, Henryka Grynberga, Hanny Krall, Wśród przyjaciół i wrogów. Poza gettem w okupowanym Krakowie M. M. Mariańskich (1987), To jest morderstwo Mieczysława Frenkla (1988), Treny L. Rozenzweig (1993), Utwory własne Abrahama Koplowicza (1995) i wiersze Wisławy Szymborskiej. Z hebrajskiego na polski przełożyła wiersze współczesnych poetów izraelskich i wydała je w autorskiej antologii. Jej twórczość była przekładana na języki: angielski, węgierski, włoski, niemiecki.
Publikacje Tomy poetyckie Nie zdążyłam, Oficyna Bibliofilów, Łódź, 1998, . Egzamin z Zagłady, Oficyna Bibliofilów, Łódź, 1994 i 1998 . Tu i Tam, Wydawnictwo Apeiron, Bydgoszcz, 1999, . Wdychać głębokoŚliwiński Piotr, Trauma i empatia, w: Amiel Irit, Wdychać głęboko, Izabelin 2002, s. 84., Świat Literacki, Izabelin, 2002, . Spóźniona / Delayed, Wydawnictwo Austeria, Kraków, 2016 .
Proza Osmaleni, Świat Literacki, Izabelin, 1999, . Podwójny krajobraz, Prószyński i S-ka, Warszawa, 2008, . Życie – tytuł tymczasowy, Czuły Barbarzyńca Press, 2014, .
Wydania zagraniczne Mi-Shel atsmi: Shirim Shel Naar Mi-Geto Lodz, Irit Amiel, Abraham Koplowicz, 1994 Scorched. A Collection of Short Stories on Survivors, na język angielski przełożyła Riva Rubin, Vallentine Mitchell, Portland, Londyn-Portland, 2006 Megperzseltek, na język węgierski przełożył Peter Hermann, Poligraf Kiado, Budapeszt, 2002, . Tseruvim, Carmel, Jerozolima, 2002, . Fratture, Keller Editore, 2010, na język włoski przełożyła Marzena Borejczuk, . Dark Flashes, na język angielski wiersze przełożył , OFF Press, Londyn, 2013, . Não cheguei a Treblinka a tempo, na portugalski przełożył Piotr Kilanowski, Fortaleza, 2019. Life – A Temporary Title, na język angielski przełożyła Anna Błasiak (pod pseudonimem Anna Hyde), Vallentine Mitchell, Londyn, 2017 .
Przekłady Abraham Koplowicz, Utwory własne, przeł. na hebrajski Irit Amiel, Jad Waszem, 1995 Hanoch Levin, Ja i ty i następna wojna, przeł: Irit Amiel, Agnieszka Olek, Jacek Poniedziałek, Michał Sobelman, Agencja Dramatu i Teatru ADiT, Wydawnictwo Austeria, Warszawa-Kraków 2010 Dan Pagis, Ostatni, przeł Irit Amiel, Wydawnictwo Studio EMKA, 2004, .
Przypisy
Linki zewnętrzne Profil poetki na portalu Culture.pl Częstochowskie Pompeje Jestem tą, która była. Z Irit Amiel rozmawia Remigiusz Grzela Jerzy Lengauer o Podwójnym krajobrazie Osmaleni Irit Amiel. Recenzja Tadeusza Nyczka Wiersze Irit Amiel w serwisie Zeszyty Poetyckie
Kategoria:Izraelscy tłumacze Kategoria:Polscy pisarze emigracyjni Kategoria:Żydowscy poeci Kategoria:Tłumacze na język hebrajski Kategoria:Mieszkańcy getta częstochowskiego Kategoria:Pisarze związani z Częstochową Kategoria:Ludzie urodzeni w Częstochowie Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2021 Kategoria:Izraelczycy pochodzenia polskiego Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Izraelscy poeci