Karl August Wittfogel (ur. 6 września 1896 Woltersdorf w Niemczech, zm. 25 maja 1988 w Nowym Jorku) – niemiecko-amerykański historyk, geopolityk i ekonomista.
Życiorys Urodził się w rodzinie protestanckiej. W 1917 roku został wcielony do armii niemieckiej. Po zakończeniu wojny wstąpił do USPD, a następnie w 1920 do Niemieckiej Partii Komunistycznej. Zainteresowania naukowe kierował w stronę sinologii i socjologii. Uzyskał doktorat w 1928 na Uniwersytecie we Frankfurcie. Po zdobyciu władzy przez NSDAP próbował uciec z kraju, ale został aresztowany i zesłany do obozu koncentracyjnego. Po uwolnieniu w 1934, przez Wielką Brytanię udał się do USA. Tam podjął pracę na Columbia University. Zajął się badaniem systemu politycznego w Chinach. Po zawarciu Paktu Ribbentrop-Mołotow zerwał z partią komunistyczną. w kolejnych klatach dał się poznać jako gorliwy antykomunista. W 1951 zeznawał przed podkomisją Pata McCarrana przeciwko Owenowi Lattimorowi, orientaliście niesłusznie oskarżonemu o szpiegostwo na rzecz ZSRR. W latach 1947–1966 Wittfogel pracował na Uniwersytecie Washingtona w Seattle.
Zasłynął pracą Władza totalna: studium porównawcze despotyzmu wschodniego. Wittfogel opisał w niej państwo hydrauliczne. Koncepcja Wittfogla wyrastała z przekonania o zasadniczym wpływie czynników przyrodniczych na ukształtowanie systemu agromenedżerskiego despotyzmu w krajach Wschodu. Przedstawił on analizę społeczeństwa orientalnego, mechanizmów władzy, azjatycką teorię sposobu produkcji. Za państwa hydrauliczne Wittfogel uznał m.in. starożytny Sumer, Egipt, a także ZSRR i Chiny komunistyczneMirosław Filipowicz, Mongołowie a Rosja. Z dziejów sporu historiograficznego [w:] Christianitas et cultura Europae. Księga Jubileuszowa Profesora Jerzego Kłoczowskiego, Lublin 1998, , t. 1, s. 618–624.
Był mężem amerykańskiej antropolożki Estery Schiff Goldfrank.
Wybrane publikacje Vom Urkommunismus bis zur proletarischen Revolution. Eine Skizze der Entwicklung der menschlichen Gesellschaft. Verlag Junge Garde, Berlin 1922 Der Mann der eine Idee hat. Erotisches Schauspiel in vier Akten. Malik, Berlin 1922 (Sammlung revolutionärer Bühnenwerke VII) Wer ist der Dümmste? Eine Frage an das Schicksal. In einem Vorspiel und vier Akten. Malik, Berlin 1923 (Sammlung revolutionärer Bühnenwerke 8) Der Wolkenkratzer. Amerikanischer Sketch. Malik Verlag, Berlin 1924 Das erwachende China : ein Abriß der Geschichte und der gegenwärtigen Probleme Chinas. Agis-Verlag, Wien 1926 / Karl August Wittfogel (Hrsg.): Sun Jat-sen. Aufzeichnungen eines chinesischen Revolutionärs. Hrsg. u. eingel. durch eine Darstellung der Entwicklung Sun Yat Sens und des Sun-Yat-Senismus von K. A. Wittfogel. (Ins Deutsche übers. von G. Iversen) Agis-Verlag, Wien/ Berlin 1927. Wirtschaft und Gesellschaft Chinas. Versuch der wissenschaftlichen Analyse einer grossen asiatischen Agrargesellschaft. 1. Teil: Produktivkräfte, Produktions- und Zirkulationsprozess. C.L. Hirschfeld, Leipzig 1931 The Foundations and Stages of Chinese Economic History, Zeitschrift für Sozialforschung, Alcan, Paris, 4, 1935, p. 26-60. New Light on Chinese Society; An Investigation of China's Socio-Economic Structure, Institute of Pacific Relations, New York, 1938 The Society of Prehistoric China, Alcan, Paris, 1939 Meteorological Records from the Divination Inscriptions of Shang, American Geographical Society (1940) Public Office in the Liao Dynasty and the Chinese Examination System ..., Harvard-Yenching Institute (1947) With Feng Chia-sheng et al., History of Chinese Society, Liao, 907-1125, American Philosophical Society, Transactions. Distributed by the Macmillan Co., New York, 1949. Google Book With Chia-shêng Fêng and Karl H. Menges, History of Chinese society : Liao (907-1125). Appendix V, Qara-Khitay 1949 Russia and Asia : Problems of Contemporary Area Studies and International Relations, 1950 Asia's Freedom...and the Land Question 1950 The influence of Leninism-Stalinism on China, 1951? The Review of Politics : The Historical Position of Communist China: Doctrine and Reality, University of Notre Dame Press (1954) Mao Tse-tung, Liberator or Destroyer of the Chinese Peasants?, Free Trade Union Committee, American Federation of Labor, New York, 1955 The Hydraulic Civilizations Chicago, 1956 Oriental Despotism; a Comparative Study of Total Power Yale University Press, 1957 Class Structure and Total Power in Oriental Despotism, 1960 Results and Problems of the Study of Oriental Despotism 1969 Chinese Society : An Historical Survey, 1957 The New Men, Hong Kong, 1958? Food and Society in China and India, New York, 1959 Peking's "Independence (1959) The Marxist View of Russian Society and Revolution, 1960 Viewer's Guide to From Marx to Mao, University of Washington (1960) The Legend of Maoism, 1960? Class Structure and Total Power in Oriental Despotism, 1960 A Stronger Oriental Despotism 1960 The Russian and Chinese Revolutions : A Socio-Historical Comparison 1961 The Marxist View of China China Quarterly, 1962 Agrarian Problems and the Moscow-Peking Axis, 1962 A Short History of Chinese Communism, University of Washington, 1964 The Chinese Red Guards and the "Lin Piao Line, American-Asian Educational Exchange, Inc. (1967) Results and Problems of the Study of Oriental Despotism 1969 Agriculture: a Key to the Understanding of Chinese Society, Past and Present, Australian National University Press, 1970 Communist and Non-Communist Agrarian Systems, with Special Reference to the U.S.S.R. and Communist China, a Comparative Approach Univ. of Washington Press, Seattle, 1971 The Hydraulic Approach to Pre-spanish Mesoamerica, Austin, 1972 Some Remarks on Mao's Handling of Concepts and Problems of Dialectics, University of Washington. Far Eastern and Russian Institute.
Publikacje w języku polskim (współautorzy: Herman Duncker, Alfons Goldschmidt), Historja międzynarodowego ruchu robotniczego, z. 1-12, Lwów: "Wydawnictwo Bibljoteka Uniwersalna" B. Han 1934-1936. (współautorzy: Herman Duncker, Alfons Goldschmidt), Kurs ekonomji politycznej, z. 1-8, przeł. i oprac. Z. Miłaszewski, Lwów: Wydawnictwo "Nowa Książka" 1935. Władza totalna: studium porównawcze despotyzmu wschodniego, red. Elżbieta Kossarzecka, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2002 (wyd. 2 - 2004).
Bibliografia Mirosław Filipowicz, Emigranci i Jankesi. O amerykańskich historykach Rosji, Lublin 2007, s. 156-163. Magdalena Albińska, Karl August Wittfogel badacz tradycji władzy totalnej w dziejach cywilizacji, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2006. Tomasz Zarębski, Struktura klasowa społeczeństw hydraulicznych. Próba parafrazy teorii Karla Augusta Wittfogla w aparaturze pojęciowej nie-Marksowskiego materializmu historycznego [w:] Jednostka w układzie społecznym. Próba teoretycznej konceptualizacji, red. Krzysztof Brzechczyn, Mieszko Ciesielski, Eliza Karczyńska, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych 2013, s. 207-221.
Przypisy
Kategoria:Amerykańscy historycy Kategoria:Amerykańscy turkolodzy Kategoria:Historycy dziejów Rosji Kategoria:Niemieccy historycy Kategoria:Niemieccy sinolodzy Kategoria:Filozofowie i teoretycy marksistowscy Kategoria:Geopolitycy Kategoria:Politycy KPD Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Nauczyciele akademiccy University of Washington Kategoria:Zmarli w 1988