thumb|250px|Kopia kroniki wykonana przez Jóna Erlendssona (1651) Íslendingabók (Księga o Islandczykach) – średniowieczna kronika opisująca historię Islandii od jej zasiedlenia do 1118 roku. Została spisana przez islandzkiego duchownego Ari Thorgilssona między 1122 a 1133 rokiem. Manuskrypt przetrwał w dwóch XVII-wiecznych kopiach, które sporządził ksiądz Jón Erlendsson z Villingaholt dla biskupa Brynjólfura Sveinssona. Oryginalny tekst, na podstawie którego powstały kopie, zaginął pod koniec XVII wieku. Íslendingabók uznawany jest za najstarszą zachowaną kronikę skandynawską.

Historia O okolicznościach powstania kroniki wspomina sam Thorgilsson w swojej przedmowie do niej. Pisze m.in., że rękopis powstał dla biskupów Thorlaka i Ketilla oraz że na ich specjalne życzenie przeredagował i rozszerzył tekst, lecz pominął genealogię i okres rządów królów. Na podstawie tych informacji ustalono, że manuskrypt powstał między 1122 a 1133 rokiem. Choć oryginalna wersja zaginęła, wiele wskazuje na to, że dostęp do niej miał Snorri Sturluson. Na podstawie tej samej wersji sporządzono w XVII wieku jej kopie.

Streszczenie Íslendingabók jest podzielony na dziesięć krótkich rozdziałów, z których każdy stanowi oddzielną historię. Kronika rozpoczyna się prologiem, w którym Thorgilsson pisze o biskupach, genealogii norweskiego króla Haralda Pięknowłosego i w skrócie omawia treść kolejnych rozdziałów.

Rozdział I. Opowiada o odkryciu i zasiedleniu Islandii przez imigrantów z Norwegii, co ma miejsce za panowania norweskiego króla Haralda. Jej pierwszym osadnikiem jest Ingolf Arnarson, który osiada na terenie Reykjavíku. Wraz z przybyciem kolejnych wikingów dotychczasowi mieszkańcy, czyli kilku irlandzkich mnichów, postanawiają odejść, by nie mieszkać w sąsiedztwie pogan. Kiedy pierwsi osadnicy przybywają na Islandię jest ona zalesiona „od wybrzeża do gór”.

Rozdział II. Na wyspę przybywa człowiek imieniem Úlfljótr, który ustanawia pierwsze prawa wzorując się na prawodawstwie norweskim. Inny osadnik Grímr Goatshoe bada Islandię przed zwołaniem pierwszego althingu. Tekst Thorgilssona jest w tym miejscu nieco niejasny. Przypuszczalnie chodzi o to, że Grímr badał kraj, by znaleźć odpowiednie miejsce na althing.

Rozdział III. Zwołany zostaje pierwszy althing, który odbywa się w Þingvellir. Zakończona zostaje również sześćdziesięcioletni okres zasiedlania Islandii, a Ulfljótr zostaje pierwszym głosicielem prawa.

Rozdział IV. Najmądrzejsi ludzie na Islandii ogłaszają, że kalendarz powoli przestaje być zsynchronizowany z porami roku i należy przeprowadzić jego reformę. Ponieważ liczy on 52 tygodnie po 7 dni daje to 364 dni w roku. Rozwiązaniem jest dodanie jednego dnia do każdego roku, jednak ludzie są niechętni temu, by tydzień miał nierówną liczbę dni. W końcu człowiek imieniem Þorsteinn wpada na pomysł, żeby co siedem lat dodać dodatkowy tydzień.

Rozdział V. Funkcjonujący na wyspie system sądownictwa staje się nieporęczny i skomplikowany. Niejaki Þórðr gellir sugeruje jego standaryzację, po tym jak ma trudności z zaskarżeniem pewnego przypadku na miejscowym zgromadzeniu. Sugeruje, żeby podzielić wyspę na cztery części sądownicze, w których powinny być trzy zgromadzenia oraz osobne zgromadzenie zajmujące się odwołaniami.

Rozdział VI. Odkryta zostaje Grenlandia. Pod wodzą Eryka Rudego osadnicy wyruszają z Islandii, by ją zasiedlić, co ma miejsce około 985 roku. Przybysze odnajdują pozostałości ludzkich śladów i wiążą je ze skrælingami z Winlandii. Íslendingabók jest jednym z pierwszych źródeł, które wspomina o Grenlandii i Winlandii.

Rozdział VII. Najdłuższy rozdział całej kroniki opowiadający o przyjęciu chrześcijaństwa przez Islandczyków. Norweski król Olaf Tryggvason wysyła misjonarza Þangbrandra, żeby nawrócił mieszkańców Islandii na chrześcijaństwo. Odnosi tam pewne sukcesy, ale spotyka się też z niechęcią i sprzeciwem, co kończy się śmiercią dwóch lub trzech osób, które go zniesławiły. Po powrocie do Norwegii skarży się na mieszkańców wyspy królowi i oznajmia, iż ma niewielką nadzieję na chrystianizację Islandii. Po tych wieściach wściekły król grozi, że zrani lub zabije Islandczyków mieszkających w Norwegii. Dwóch islandzkich wodzów, których nawrócił Þangbrandr, proponuje królowi pomoc w chrystianizacji kraju. Latem 999 lub 1000 roku temat religii zostaje podjęty na burzliwym althingu. Część chrześcijańska i pogańska nie chce dzielić tych samych praw, więc chrześcijanie wybierają sobie nowego głosiciela prawa – Hallr á Síðu. Ma on wygłosić nowe prawo dla chrześcijan, lecz prosi by zrobił to Thorgeir, który był jeszcze wówczas poganinem. Następnego dnia wygłasza mowę, w której przekonuje, że potrzebne jest jedno prawo i jeden zwyczaj, dzięki czemu uda się zapobiec bratobójczym walkom i utrzymać pokój. Ludzie uznają więc przejście na chrześcijaństwo, a pozostałym poganom tymczasowo przyzwala się na prywatne kultywowanie dawnych praktyk.

Ostatnie rozdziały skupiają się głównie na historii kościelnej. Rozdział VIII opisuje wizyty biskupów z zagranicy od końca X do połowy XI wieku. Rozdział IX i X opowiada o ustanowieniu pierwszego biskupstwa w Skálholt oraz dziejach dwóch pierwszych biskupów, Isleifa i Gizura.

Przypisy

Linki zewnętrzne Tekst kroniki

Kategoria:Islandzkie utwory literackie Kategoria:Średniowieczne kroniki