Andrzej Ciołek z Żelechowa herbu Ciołek (ur. ok. 1380, zm. przed 1447) – polski rycerz, uważany niesłusznie za właściciela dóbr Kabaty (był właścicielem Żelechowa i stamtąd się pisał), starosta halicki, podkomorzy sandomierski, starosta sandomierski, starosta generalny Wielkopolski, uczestnik bitwy pod Grunwaldem.
Życiorys Był synem Andrzeja Ciołka, chorążego płockiego i wojewody mazowieckiego, i Elżbiety z Garbowa, ciotki rycerza Zawiszy Czarnego. Do jego ojca należały m.in. wieś Kabaty. To samo imię i nazwisko stało się powodem nieporozumienia, powszechnie bowiem sądzi się, że właścicielem Kabat był starosta Andrzej Ciołek. Jakby tego było mało, później właścicielem Kabat był bratanek starosty, również Andrzej Ciołek, syn Wiganda z Powsina. Błędna informacja o posiadaniu przez starostę Andrzeja Ciołka dóbr Kabaty została utrwalona na pomniku, o którym mowa niżejKrzysztof Czubaszek, „Pomnik Andrzeja Ciołka na Kabatach – nieścisły i wątpliwy”, „Rocznik Nadwiślańskiego Urzecza” 2021, t. IV, s. 69-77; Krzysztof Czubaszek, „Pomnik nieścisły i wątpliwy...”, tygodnik „Passa” nr 48, 2 grudnia 2021 r., s. 9..
W 1404 r. odbył podróż do Hiszpanii. Przyjęło się twierdzić, że jej celem była pielgrzymka do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela, jednak w dokumentach poświadczona jest tylko jego wizyta na dworze króla aragońskiego Marcina w Barcelonie. Owej domniemanej, acz nieudokumentowanej pielgrzymce poświęcony został wspomniany pomnik.
15 lipca 1410 r. wziął udział w bitwie pod Grunwaldem, o czym wspomina Jan Długosz:
W bitwie, wraz z Janem ze Sprowy, hetmanił (dowodził) trzecim „cubiculariorum” (królewską chorągwią nadworną).
Został wspominany w powieści Krzyżacy Henryka Sienkiewicza:
Widnieje także na Panoramie bitwy pod Grunwaldem z 1910, autorstwa Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego.
Po zakończeniu kariery wojskowej, za zasługi rycerskie, w tym udział w bitwie pod Grunwaldem, otrzymał od króla Władysława Jagiełły liczne godności. W latach 1412–1420 był starostą halickim, w 1424 r. podkomorzym sandomierskim, w 1425 r. starostą sandomierskim, a w 1434 starostą WielkopolskiAndrzej Ciołek z Żelechowa (pol.). kielakowie.pl. [dostęp 2015-06-21]..
Był sygnatariuszem pokoju mełneńskiego 1422 r.Maciej Dogiel, Codex Diplomaticus Regni Poloniae Et Magni Ducatus Litvaniae: In Quo Pacta, Foedera, Tractatus Pacis, Mutuae Amicitiae, Subsidiorum, Induciarum, Commerciorum Nec Non Conventiones [...] Aliaque Omnis Generis Publico Nomine Actorum, Et Gestorum Monumenta. T. 4, In Quo Totius Prussiae Res Continentur, Wilno 1764, s. 114..
Co najmniej od 1410 r. Andrzej Ciołek był właścicielem Żelechowa. W 1447 r. król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził jego synom, Andrzejowi i Mikołajowi, przywileje targowe tego miasta. Andrzej Ciołek musiał więc już w owym roku nie żyć.
Upamiętnienie thumb|Kamień upamiętniający podróż Andrzeja Ciołka do Hiszpanii w 1404 r. (Warszawa-Kabaty, 2015) Odbytą przez Andrzeja Ciołka w 1404 r. pielgrzymkę do Santiago de Compostela (której nie potwierdzają żadne dokumenty) uwieczniono pomnikiem w Warszawie, odsłoniętym w 2000 r., położonym przy Alei Kasztanowej na skrzyżowaniu z Aleją Komisji Edukacji Narodowej z umieszczoną nań tablicą z polsko-hiszpańską inskrypcją, zawierającą m.in. zdanie:
W listopadzie 2024 r., w 620. rocznicę wyprawy Andrzeja Ciołka do Hiszpanii, z inicjatywy dr. Krzysztofa Czubaszka, dyrektora Ursynowskiego Centrum Kultury „Alternatywy”, tablica na pomniku została wymieniona na nowąPrzez 24 lata wprowadzała w błąd. Tablica historyczna na Kabatach wymieniona! portal Halo Ursynów [dostęp 2024-11-17], zawierającą następujący tekst w języku polskim:
Od 2013 r. władze dzielnicy Warszawa-Ursynów organizowały przez kilka lat Turnieje Rycerskie o Nagrodę Rycerza Andrzeja Ciołka. 10 maja 2015 r. odbyła się 3. edycja tej imprezy pt. III Piknik i Turniej Rycerski o Nagrodę Rycerza Andrzeja Ciołka i urządzono ją na Kabatach w Parku przy BażantarniIII Piknik i Turniej Rycerski o Nagrodę Rycerza Andrzeja Ciołka (pol.). ursynów.pl. [dostęp 2015-06-22]..
Zobacz też Andrzej Ciołek Stanisław Ciołek Andrzej Ciołek na stronie Warszawikia
Przypisy
Andrzej Ciołek Kategoria:Ludzie związani z Mazowszem (Polska średniowieczna) Kategoria:Podkomorzowie sandomierscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Polscy rycerze Kategoria:Starostowie generalni Wielkopolski (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Starostowie haliccy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Starostowie sandomierscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Sygnatariusze pokoju mełneńskiego 1422 Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Grunwaldem 1410 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1380 Kategoria:Zmarli w 1448