thumb|Stróże, pomnik mjr. Romana Proszka i rtm. Mariana Jureckiego Roman Józef Aleksander Proszek (ur. 23 stycznia 1911 w Stróżach Wyżnych, zm. 27 listopada 1985 w Cambridge) – major broni pancernych Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Roman Proszek urodził się 23 stycznia 1911 w Stróżach Wyżnych, w rodzinie Józefa, maszynisty kolejowego, i Zofii z domu Bisztyga. Do szkoły powszechnej uczęszczał w rodzinnej miejscowości Stróże, maturę zdał w Gimnazjum Humanistycznym w Grybowie, studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim na wydziale matematyczno-fizycznym. W 1930 został przyjęty na roczny Kurs Unitarny w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie. W następnym roku rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. 5 sierpnia 1933 Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1933 i 58. lokatą w korpusie oficerów artylerii, a Minister Spraw Wojskowych wcielił do 22 pułku artylerii lekkiej w Przemyślu. Na stopień porucznika został awansowany ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1936 i 65. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Skierowany na 9 miesięczny Kurs Aplikacyjny dla Oficerów w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie. W marcu 1939 pełnił służbę w 5 batalionie pancernym w Krakowie na stanowisku dowódcy plutonu w szwadronie pancernym. W tym czasie w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1936 zajmował 16. lokatę w korpusie oficerów broni pancernych.
W czasie kampanii wrześniowej 1939 walczył jako dowódca plutonu techniczno-gospodarczego 51 dywizjonu pancernego. Od 20 września do 26 października 1939 przebywał w obozie internowanych w miejscowości Zebegeny na Węgrzech. Z obozu przedostał się do Francji, wstąpił do odtworzonej przez gen. Stanisława Maczka 10 Brygady Kawalerii Pancernej 1 pułku czołgów w miejscowości Coëtquidan. Ponownie brał udział w walkach na terenie Francji a po jej upadku ewakuował się do Wielkiej Brytanii. 30 maja 1941 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 3 kompanii 65 baonu czołgówRozkaz dzienny 65 Baonu Czołgów Nr 125/42 z 30 maja 1942 roku..
W 1942 dostał przydział do 1 pułku pancernego, a w 1943 został awansowany na kapitana w korpusie oficerów broni pancernych. Po przeprowadzeniu przez aliantów inwazji w Normandii jednostka wojskowa kapitana Proszka została przerzucona do walki na teren Francji, w sierpniu 1944. Od Normandii przez Falaise, Chambois, Belgię, Holandię i północne Niemcy przeszedł cały szlak bojowy polskiej 1 Dywizji Pancernej, sprawując w okresie od listopada 1944 do 10 czerwca 1947 funkcję pierwszego zastępcy dowódcy pułku. 1 lutego 1945 został awansowany na majora w korpusie oficerów broni pancernych.
16 kwietnia 1947, po dwóch latach okupacji Niemiec, powrócił z 1 Dywizją Pancerną do Anglii. 21 maja 1947 wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. 10 czerwca 1947, po rozwiązaniu pułku, został dowódcą szwadronu 1-go pułku pancernego w składzie 510 Oddziału PKPR. 31 października 1947 objął dowództwo pododdziału noszącego nazwę „Szwadron 1/2 Pułków Pancernych”, powstałego z połączenia dotychczasowych szwadronów 1 i 2 pułku pancernego.
W 1948 roku wyemigrował do Kanady, kupił farmę i osiedlił się najpierw w Sheffield a potem przeniósł się do Cambridge w Ontario. 25 października 1950 zawarł związek małżeński z Zofią Hanną Siemaszko (była żołnierzem Armii Krajowej), która w 1945 roku została uwolniona z obozu jenieckiego w Oberlangen w Niemczech przez 1 Dywizję Pancerną. Major Proszek był jednym z założycieli Stowarzyszenia Żołnierzy 1 Dywizji Pancernej w Kanadzie, piastując aż do śmierci funkcję przewodniczącego. Działał również w Stowarzyszeniu Weteranów Armii Polskiej, w Stowarzyszeniu Polskich Kombatantów, w Kole Koleżeńskim 1 i 2 pułku pancernego oraz w Royal Canadian Legion. Zmarł nagle 27 listopada 1985 w Cambridge, Ontario (Kanada).
Upamiętnienie 17 czerwca 2015 roku w miejscowości Stróże został odsłonięty pomnik ku pamięci majora Romana Proszka i rotmistrza Mariana Jureckiego, ufundowany przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Na budynku przy stacji kolejowej w Stróżach, gdzie urodził się i mieszkał Proszek (oraz rtm. Marian Jurecki) w latach 1911 - 1930, od 2015 roku znajduje się tablica pamiątkowa. 7 października 2023 roku w tym samym miejscu został odsłonięty mural upamiętniający mjr. Proszka (i rtm. Jureckiego). Wykonawcą muralu i autorem projektu jest Arkadiusz Andrejkow.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 12974 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (18 lipca 1984) Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami dwukrotnie Medal Wojska dwukrotnie belg. Krzyż Wojenny z Palmami franc. Krzyż Kombatantów (La Croix de Combattant) franc. Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny bryt. Gwiazda Wojny 1939–1945 bryt. Medal Obrony 1939–1945
Ponadto posiadał polskie odznaczenia kombatanckie: Miecze Hallerowskie Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej Złoty Krzyż Zasługi Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Kanadzie Srebrna Odznaka Honorowa Federacji Światowej SPK
Przypisy
Bibliografia
Rozkazy dzienne 65 Batalionu Czołgów / 1 Pułku Pancernego (Szkocja), 01/1942 – 12/1942, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. 3b.
Tadeusz Wysocki: 1 Polska Dywizja Pancerna 1939–1947. Geneza i dzieje, Warszawa 1994 Roman Proszek (1911–1985)
Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce Kategoria:Ludzie urodzeni w Stróżach Kategoria:Majorowie broni pancernych Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Mieczami Hallerowskimi Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii zachodnioeuropejskiej 1944–1945 Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Kombatanta Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia) Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Pamiątkowym Wielkiej Wojny Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Porucznicy artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Porucznicy broni pancernych II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1985 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Kanadzie po II wojnie światowej Kategoria:Oficerowie 22 Pułku Artylerii Lekkiej (II RP) Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Pancernego (PSZ)