ORP Ślązak (241) – polska korweta patrolowa zbudowana w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni. Okręt budowano pierwotnie jako okręt prototypowy wielozadaniowych korwet projektu 621 według projektu opartego na koncepcji MEKO A-100.

Umowę na budowę jednostki podpisano 27 listopada 2001 roku, zaś już następnego dnia, 28 listopada położono stępkę pod jej budowę. Miała to być pierwsza z serii siedmiu korwet wielozadaniowych proj. 621. W wyniku wielu cięć budżetowych, wstrzymywaniu finansowania oraz problemów technologicznych budowa okrętu ulegała licznym opóźnieniom. W 2012 roku podjęto decyzję o zakończeniu programu „Gawron” i sprzedaniu prototypu, jednak następnie zadecydowano o dokończeniu budowy okrętu – w formie korwety nie wielozadaniowej, ale patrolowej. W efekcie zmieniono też nazwę okrętu na „Ślązak”. Korwetę zwodowano 2 lipca 2015 roku.

28 listopada 2019 roku, równo 18 lat od rozpoczęcia budowy, okręt wcielono do służby w Marynarce Wojennej jako ORP „Ślązak”. Jednostka sklasyfikowana jako korweta patrolowa weszła w skład Dywizjonu Okrętów Bojowych 3. Flotylli Okrętów. Okręt przeznaczony jest do pełnienia misji patrolowych, operacji nadzoru polskich i międzynarodowych obszarów morskich, eskorty jednostek handlowych, operacji blokowania i kontrolowania oraz zadań z zakresu zwalczania zagrożeń asymetrycznych i innych form przestępczości na morzu.

Zamówienie i budowa

Prace nad realizacją programu rozpoczęto w roku 1997. Rozpoczęto wtedy opracowanie serii wielozadaniowych korwet rakietowych dla Marynarki Wojennej. Stoczni Marynarki Wojennej zlecono zaprojektowanie jednostki wpisującej się w wymagania postawione przez MON. Projekt oznaczono jako „621 Gawron/1”. Zadecydowano, by nowo budowane okręty oprzeć konstrukcyjnie na rodzinie niemieckich modułowych jednostek MEKO. Zdecydowano się na wybór projektu MEKO A-100. Miały to być korwety wielozadaniowe, przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych, celów nawodnych, powietrznych i lądowych oraz prowadzenia misji eskortowych.

thumb|lewo|Wodowanie i chrzest ORP „Ślązak” w 2015 roku. Widoczna jest dziobowa gruszka hydrodynamiczna oraz płetwy systemu stabilizacji przechyłów. thumb|lewo|„Ślązak” podczas prac wyposażeniowych w dawnej Stoczni Marynarki Wojennej w 2017 roku z zamontowanymi już w większości systemami oraz uzbrojeniem thumb|Model korwety projektu 621

Umowę na budowę jednostki, która miała być okrętem prototypowym serii siedmiu korwet wielozadaniowych projektu 621, podpisano 27 listopada 2001 roku. Okręt otrzymać miał nazwę „Gawron”. Zgodnie z przyjętymi w kwietniu 2001 roku założeniami technicznymi, „Gawron” miał długość 95,2 metra, szerokość 13,5 metra, jego zanurzenie wynosić miało 3,6 metra. Okręt miał 1800 ton wyporności standardowej i 2100 ton wyporności pełnej. Stępkę położono następnego dnia, 28 listopada 2001 roku, zaś budowa zlecona została Stoczni Marynarki Wojennej. Partnerem strategicznym miała być niemiecka firma German Corvette Consortium, jednak zrezygnowano z udziału firmy zagranicznej i zdecydowano się na wykupienie licencji na okręt za kwotę 60,8 mln złotych.

W związku z ograniczeniem finansowania programu typoszeregu korwet typu Gawron przez Ministerstwo Obrony Narodowej, w grudniu 2002 roku zadecydowano o budowie tylko jednej jednostki. Ograniczono znacząco także finansowanie budowy jednostki prototypowej. Budowa okrętu nie mogła więc przebiegać w sposób terminowy.

Zrezygnowano z opcji budowy kolejnych jednostek z serii, co oznaczało ograniczenie zamówienia wyłącznie do okrętu prototypowego, a harmonogram budowy dostosowano do dostępnych środków finansowych. W 2002 roku prace były praktycznie zawieszone i nie posuwały się naprzód. Głównymi powodami ich wstrzymania były zarówno kwestie finansowe, jak i ograniczenia technologiczne w samej stoczni i brak jej doświadczenia przy budowie jednostek takiego typu. Wsparcie finansowe na jednostkę zostało uzależnione od wycofania przez Marynarkę Wojenną przestarzałych okrętów. Wyłączono także z umowy zakup Zintegrowanego Systemu Walki (ZSW) oraz części napędu turbiny gazowej. Ich zakup planowano zrealizować po roku 2007. Finalnie, mimo spełnienia warunków, Marynarka Wojenna nie dostała obiecanego wsparcia finansowego. Zakładano, że gotowa platforma – okręt chwilowo pozbawiony ZSW oraz uzbrojenia, miała być ukończona do końca 2007 roku. Prace jednak cały czas ulegały opóźnieniom. Do 2004 roku udało się zrealizować jedynie 15% prac przy poszyciu, mimo to zakupiono także elementy wyposażenia okrętu. Opóźnienia przy pracach kadłubowych wynikały z ograniczeń technologicznych stoczni, która nie posiadała kompetencji i doświadczenia w spawaniu cienkich blach. Dopiero w 2005 roku stoczni udało się wdrożyć potrzebną technologię.

W 2006 roku prace zaczęły się posuwać po podjęciu przez Ministra Obrony Narodowej Radosława Sikorskiego decyzji o finansowaniu projektu. Cały projekt podzielono wówczas na dwa zadania – pozyskania ZSW oraz budowy platformy (okrętu). Określono wówczas ostateczny koszt budowy na ponad 1,16 mld złotych. Planowano wówczas, by okręt został wprowadzony do służby w latach 2014-2015. Tego samego roku rozpoczęto prace nad scalaniem kadłuba. Wykonano 5 z 10 bloków oraz wyposażono je w elementy wielkogabarytowe siłowni okrętowej. We wrześniu 2008 roku kadłub ukończony był w 80%. W tym samym roku rozpoczęto przetarg na zakup ZSW, jednak nie rozstrzygnięto go, co spowodowało opóźnienia w budowie. Udało się jednak zakupić zespół turbiny gazowej, który dostarczono w grudniu 2008 roku. Cały zespół zamontowano w styczniu 2009 roku, co pozwoliło na scalenie kadłuba i nadbudówki „Gawrona”. W 2009 roku ówczesny Minister Obrony Narodowej Bogdan Klich ograniczył finansowanie projektu. W konsekwencji spowolniona została spowolniona budowa jednostki oraz pojawiły się wątpliwości, czy okręt kiedykolwiek zostanie ukończony. Dodatkowo w grudniu tego samego roku ogłoszono upadłość Stoczni Marynarki Wojennej.

W 2010 roku finansowanie projektu przejął Inspektorat Uzbrojenia, tym samym rozpoczęto budowę nadbudówki. Do końca 2010 roku udało się zbudować nadbudówkę, jednak bez masztu, którego nie można było zamontować w hali stoczni. W 2011 roku ukończono w całości budowę kadłuba. Wykonano także 80% prac przy budowie nadbudówki.

Z początkiem 2012 roku pojawiły się kolejne problemy finansowe. Brak znaczących postępów w budowie z powodu niewystarczającego finansowania spowodował, iż w lutym 2012 roku Prezes Rady Ministrów podjął decyzję o zamknięciu programu Gawron w całości i sprzedaży nieukończonego prototypu. Tłumaczono to m.in. rozmiarami okrętu, wysokimi kosztami budowy, a także koniecznością konserwacji oraz serwisowania gotowych już elementów i podzespołów w celu zachowania gwarancji. Ostatecznie jednak podjęto decyzję o budowie na bazie kadłuba nieukończonej korwety „Gawron” jednostki patrolowej o ograniczonych możliwościach bojowych. Z początkiem 2013 roku Minister ON zatwierdził dokumentację i harmonogram prac. 23 września 2013 roku w Porcie Wojennym w Gdyni Minister ON Tomasz Siemoniak w obecności premiera Donalda Tuska podpisał umowę na dokończenie dawnej korwety w formie patrolowca oraz na budowę pierwszego niszczyciela min projektu 258. Zmieniono nazwę okrętu z „Gawron” na „Ślązak” oraz oznaczenie projektu z 621 na 621M. Zmianom uległo także wyposażenie okrętu. Zrezygnowano z zakupu i montażu sensorów do wykrywania okrętów podwodnych, broni do zwalczania okrętów podwodnych oraz rakiet przeciwlotniczych i przeciwokrętowych.

Ostatecznie okręt w konfiguracji okrętu patrolowego został zwodowany 2 lipca 2015 roku. Matką chrzestną okrętu została Maria Waga, wdowa po byłym dowódcy Marynarki Wojennej admirale Romualdzie Wadze. Planowano, że „Ślązak” zostanie przekazany odbiorcy do listopada 2016 roku, jednak wkrótce ogłoszono kilkunastomiesięczne opóźnienie w jego budowie. W tym samym roku zamontowano główne uzbrojenie na „Ślązaku”, zaś w 2017 roku radary i dwa działa Marlin-WS. W styczniu 2018 roku zawieszono prace nad budową jednostki, a w marcu okręt został przejęty z rąk syndyka upadłej już Stoczni Marynarki Wojennej przez Inspektorat Uzbrojenia w celu dokończenia budowy w nowo utworzonej Stoczni Wojennej należącej do Polskiej Grupy Zbrojeniowej. W czerwcu 2018 roku podpisano umowę pomiędzy Inspektoratem Uzbrojenia a konsorcjum Polskiej Grupy Zbrojeniowej i PGZ Stoczni Wojennej na dokończenie budowy „Ślązaka” oraz przeprowadzenie prób okrętu i prób zdawczo-odbiorczych.

14 listopada 2018 roku, po 17 latach budowy, okręt rozpoczął . 28 stycznia 2019 roku rozpoczęto próby zdawczo-odbiorcze przed przekazaniem jednostki zamawiającemu, zaś 8 listopada 2019 roku po pomyślnym zakończeniu wszystkich testów oraz prób stoczniowych i morskich przekazały korwetę patrolową „Ślązak” Marynarce Wojennej. Banderę wojenną podniesiono na okręcie 28 listopada 2019 roku.

Konstrukcja Opis ogólny ORP „Ślązak” to korweta patrolowa o długości 95,47 metra, szerokości 13,3 metra oraz zanurzeniu kadłuba wynoszącym 3,6 metra (z wysuniętym pędnikiem zwiększa się ona do 4,4 metra). Wyporność pełna wynosi 2460 ton, zaś standardowa 2200 ton. Kadłub jednostki został wybudowany z cienkościennych arkuszy ulepszanej cieplnie stali DH36 o podwyższonej wytrzymałości na rozciąganie, spawanych elektrycznie metodą MAG, o grubości od 3 do 4 mm. Pozwoliło to ograniczyć masę okrętu, jednak zachowując sztywność i wytrzymałość struktury kadłuba tak jak w jednostkach wykonanych z tradycyjnych materiałów.

Kadłub „Ślązaka” składa się z płaskich sekcji łączonych w przestrzenne, które z kolei składają się na zasadnicze bloki. W zbliżony sposób zbudowana została nadbudówka okrętu, w której to produkcji zastosowano stal niemagnetyczną. Okręt zbudowano w technologii utrudniającej wykrycie przez radar. Kadłub jednostki wykonano z dziesięciu takich bloków. Sam kadłub składa się z 11 przedziałów wodoszczelnych. Kształtem, kadłub „Ślązaka” zbliżony jest do innych okrętów reprezentujących projekt MEKO A-100 oraz A-200. W części dziobowej znajduje się spłaszczona gruszka hydrodynamiczna. Kadłub dzieli się w układzie poziomym na dno zewnętrzne, dno wewnętrzne, międzypokład, pokład główny znaczony jako „nr 1”, pokład otwarty (oznaczony jako „nr 01”), pokład nawigacyjny („nr 02”), pokład namiarowy („nr 03”) oraz kondygnacje masztów („nr 04”). Na pokładach oznaczonych jako „1” oraz „01” znajdują się korytarze oraz zejściówki pozwalające dotrzeć do innych poziomów i pomieszczeń znajdujących się na korwecie. Na kondygnacjach „01”, po obu burtach znajdują się również wejścia z trapami składanymi teleskopowo. Pomieszczenia, w których znajdują się: stanowiska bojowe, sterowania okrętem, pomieszczenia mieszkalne i łączące korytarze znajdują się wewnątrz gazoszczelnej cytadeli Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia, chroniącą załogę przed skażeniami. Zasilana jest powietrzem z zewnątrz jednostki, które wcześniej oczyszczane jest w stacjach filtrów.

Na pokładzie jednostki znajdują 23 kabiny mieszkalne, mieszczące łącznie 126 osób. Składają się na nie m.in. pokój zabiegowy ze stołem operacyjnym, sala chorych z miejscem dla trzech chorych oraz mesy dla oficerów i marynarzy. „Ślązak” ma także kabinę dla 12 żołnierzy sił specjalnych wraz z ich wyposażeniem i uzbrojeniem. Załoga okrętu liczy 97 osób.

Dodatkowe wyposażenie