Trybunał inkwizycji w Awinionie – trybunał inkwizycji rzymskiej z siedzibą w Awinionie, papieskiej eksklawie w południowo-wschodniej Francji. Istniał w latach 1541–1790, był kierowany przez dominikanów.
Historia W latach 1309–1377 Awinion był główną siedzibą papieży (tzw. niewola awiniońska). W 1348 papież Klemens VI wykupił miasto z rąk królowej Neapolu Joanny I i odtąd przez prawie cztery i pół wieku należał do Państwa Kościelnego. Od 1430 władzę w imieniu papieża nad Awinionem i Hrabstwem Venaissin sprawował kardynał legat. Ponieważ często rezydował on w Rzymie, faktyczną władzę wykonywał obecny na miejscu wicelegat.
Awinion od XIII wieku należał do prowincji inkwizytorskiej Prowansji, rozciągającej się od Rodanu do Alp na wschodzie i Lyonu na północy, w której działalność inkwizytorską prowadzili głównie franciszkanie. Od XIV do początku XVI wieku ich głównym celem były wspólnoty waldensów w Alpach, jednak represje przeciwko nim były mało skuteczne. Od czasu do czasu organizowane były nawet zbrojne ekspedycje przeciwko heretykom – najbardziej znaną jest krucjata przeciw waldensom w 1487-1488. Nie przynosiły one jednak trwałych rezultatów, a w drugiej połowie XV wieku i na początku wieku XVI waldensi zdołali nawet uzyskać pewną ochronę ze strony monarchii francuskiej. W 1509 uzyskali unieważnienie części konfiskat dokonanych w latach 1487-89, a na początku lat 30. XVI wieku dominikański inkwizytor Jean de Roma musiał stawić się przed parlamentem w Aix-en-Provence by odpowiedzieć na zarzuty o stosowanie okrutnych tortur wobec waldensów.
Sytuacja zmieniła się wraz z nastaniem reformacji. Obawiając się infiltracji terytorium papieskiego wokół Awinionu przez protestantów, papież Paweł III polecił wicelegatowi Jacopo Sadoleto utworzenie w Awinionie trybunału inkwizycyjnego. Pierwszym inkwizytorem został dominikanin Bernard Bérard d'Arles, mianowany w kwietniu 1541. Początkowo jednak rola inkwizytora w zwalczaniu herezji protestanckiej była podrzędna, był zaledwie asystentem w trybunale legata papieskiego. Dopiero w 1569 papież Pius V przyznał inkwizytorowi awiniońskiemu takie same kompetencje, jakie mieli inkwizytorzy włoscy. Mimo to, dwóch kolejnych inkwizytorów (w 1571 i w 1590) mianował wciąż legat papieski w Awinionie, a dopiero w 1601 prawo nominacji inkwizytorskich przejęła bezpośrednio utworzona w 1542 Kongregacja Świętego Oficjum w Rzymie.
W latach 40. i 50. XVI wieku papiescy wicelegaci blisko współpracowali z francuskim parlamentem w Aix-en-Provence. W 1545 doszło do zorganizowania wspólnej ekspedycji zbrojnej przeciwko waldensom, która zakończyła się masakrą kilku tysięcy podejrzanych oraz licznymi procesami i konfiskatami wobec tych, którzy przeżyli.
W 1564 władze papieskie wydały zarządzenie, że żaden protestant nie może zamieszkiwać ani posiadać dóbr w Awinionie ani Hrabstwie Venaissin. W ciągu następnej dekady ogłoszono prawie tysiąc wyroków śmierci lub wygnania, połączonych z konfiskatą majątku, choć wiele z tych wyroków było zaocznych.
W 1581–1582 trybunał awinioński skazał na śmierć 19 domniemanych czarownic. Było to jedno z największych i zarazem jedno z ostatnich polowań na czarownice organizowanych przez rzymską inkwizycję. Procesom tym przewodniczył wiceinkwizytor Sebastian Michaelis.
W XVII wieku (szczególnie po 1620) stopniowo wzrastała zależność trybunału awiniońskiego od Kongregacji Świętego Oficjum w Rzymie. Zachowana korespondencja wskazuje, że inkwizytorzy konsultowali z Rzymem decyzje nawet w bardzo błahych sprawach. Ich głównymi zadaniami w tym czasie były zwalczanie kwietyzmu i jansenizmu, cenzura publikacji, nadzorowanie kaznodziejów oraz lokalnej społeczności żydowskiej, a także przyjmowanie abiuracji od nawracających się protestantów z Francji i Szwajcarii.
Kres trybunału inkwizycyjnej w Awinionie przyniosła wielka rewolucja francuska z 1789. W 1790 wojska rewolucyjnej Francji zajęły Awinion i Hrabstwo Venaissin i wygnały miejscowe władze papieskie, w tym ostatniego inkwizytora Jean-Baptiste Mabila. Rok później Awinion został formalnie anektowany przez Francję.
Organizacja Na czele trybunału stał inkwizytor z zakonu dominikanów. Jego jurysdykcji podlegały diecezje Awinionu, Vaison, Carpentras i Cavaillon. W siedzibie każdej diecezji rezydował podległy mu wiceinkwizytor. Formalnie inkwizytor podporządkowany był kardynałowi legatowi w Awinionie (zwykle reprezentowanym przez wicelegata), choć od 1601 mianowany był bezpośrednio przez Kongregację Świętego Oficjum w Rzymie. W trybunale zasiadali także konsultorzy (teologowie i prawnicy) oraz przedstawiciele miejscowego biskupa.
Statystyki Nie zachowało się oryginalne archiwum trybunału awiniońskiego. Zachowało się jednak dostatecznie dużo dokumentów (między innymi korespondencja z Kongregacją Świętego Oficjum, przechowywana w Watykanie), pozwalających na podanie liczb obrazujących skalę jego aktywności. W ciągu 1545 z wyroku inkwizycji spalonych zostało 16 waldensów, a do pojedynczych egzekucji kaznodziei hugenockich doszło też w 1554 i 1557. W latach 1566–1574 inkwizycja ogłosiła natomiast aż 818 wyroków śmierci i konfiskaty dóbr. Wiele z tych wyroków było zaocznych, ale dokładne proporcje nie są znane. Wobec co najmniej 97 innych osób zastosowano lżejsze kary, ale również skonfiskowano ich majątki. Natomiast w latach 1581–1582 spalono na stosie 19 osób podejrzanych o czary. Łącznie daje to co najmniej 855 wyroków śmierci, aczkolwiek nie wiadomo, jak wiele spośród nich rzeczywiście wykonano.
W latach 1676–1686 dwustu siedemdziesięciu jeden hugenotów dokonało abiuracji przed trybunałem awiniońskim.
Lista inkwizytorów Bernard Bérard d'Arles OP (1541–1571) Flory Provin OP (1571–1589) Louis de Vervins OP (1590–1600) Etienne Lemaire OP (1601–1609) Sebastian Michaelis OP (1609–1618) Claude Dubel OP (1618–1621) Jacques Villate OP (1622–1624) Pierre Dambruc OP (1624–1632) Jean Ferrand OP (1632–1651) Pierre Dufour OP (1651–1658) Jean Icard OP (1658–1674) Henri de Perussis OP (1674–1681 i ponownie 1681–1695) Jerome de Grasse OP (1681 i ponownie 1695–1697 Pierre La Crampe OP (1697–1709) Joseph d'Albret OP (1709–1735) Nicolas Bremond OP (1735–1743) Hyacinthe de Sainte-Croix OP (1743–1753) Jean-Baptiste Mabil OP (1753–1790)
Przypisy
Bibliografia
M. Venard, Avignone, [w:]
Awinion Kategoria:Awinion