Marco Bellocchio (ur. 9 listopada 1939 w Bobbio) – włoski reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Jeden z głównych przedstawicieli kina kontestacyjnego we Włoszech.

Biografia i twórczość Dzieciństwo i młodość Marco Bellocchio wychowywał się w rodzinie mieszczańskiej; jego ojciec był adwokatem, a matka nauczycielką. Ukończył szkoły prowadzone przez instytucje religijne (gimnazjum braci szkolnych i liceum barnabitów w Lodi). Zapisał się na Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Najświętszego Serca w Mediolanie. W 1959 rozpoczął studia w szkole filmowej Centro sperimentale di cinematografia w Rzymie.

Lata 60. Na początku lat 60. nakręcił kilka filmów krótkometrażowych: Abbasso lo zio, La colpa e la pena (oba z 1961 roku) i Il Ginepro fatto uomo (z 1962), noszących wyraźne wpływy Felliniego i Antonioniego. Później wyjechał do Londynu, gdzie uczęszczał na kursy filmowe w Slade School of Fine Arts, zakończone dysertacją na temat Antonioniego i Bressona. mały|Lou Castel, Pięści w kieszeni W 1965 zadebiutował filmem fabularnym Pięści w kieszeni, który wywołał powszechne zdumienie. Film zaskakiwał bardzo dobrym opanowaniem filmowego języka, ale jeszcze bardziej wstrząsającym obrazem ukazanej rzeczywistości, w której jeden z członków rodziny, chory na epilepsję morduje matkę i upośledzonego umysłowo brata, a podekscytowany dobrze zapowiadającą się przyszłością doznaje ataku choroby i umiera. Obecna w pobliżu siostra nie udziela mu pomocy. Film cechuje nagromadzenie motywów patologicznych, mających sens symboliczny: zabicie matki oznacza wyzwolenie się z typowo włoskiego kultu Wielkiej Matki, a spalenie rodzinnych pamiątek – gest odrzucenia stereotypowych obrządków rodzinnych. Kontrowersyjny film nie został zakwalifikowany do programu festiwalu w Wenecji, ani do dystrybucji przez państwowe przedsiębiorstwo Italnoleggio Cinematografico. Jego wartości doceniono później, a reżyser zyskał miano przywódcy grupy kontestatorów. Film otrzymał nagrodę na MFF w Locarno. W 1967 Bellocchio zrealizował film Chiny są blisko, będący kąśliwym obrazem życia politycznego na włoskiej prowincji (nagrodzony w tym samym roku na 28. MFF w Wenecji).

Lata 70. thumb|left|Marco Bellocchio (1970) W kolejnym filmie, W imię ojca (1971) w szokujący sposób skompromitował model edukacji z czasów Piusa XII, kiedy sam zdobywał wykształcenie. Filmy Pięści w kieszeni, Chiny są blisko i W imię ojca tworzą swego rodzaju trylogię, zawierającą pewne wątki autobiograficzne. Po premierze tego ostatniego reżyser oświadczył, że kontestację zamierza odtąd uprawiać w sposób bardziej tradycyjny, a realizowane filmy kierować do szerszego grona publiczności. Nakręcony w 1972 obraz Dajcie sensację na pierwszą stronę (do scenariusza Sergio Donatiego) demaskował mechanizmy i metody walki politycznej prowadzonej za pomocą prasy. Dał poglądową lekcję jak perfidnym narzędziem manipulacji opinią publiczną może stać się gazeta ciesząca się opinią solidnej i niezależnej. Uosobieniem tych działań stał się odtwórca jednej z głównych ról, Gian Maria Volonté

W filmie Marsz triumfalny (1976) Bellocchio zaatakował rygory wojskowe, włączając się nim, podobnie jak poprzednim, w nurt włoskiego kina politycznego. W 1977 w karierze Bellocchia dokonał się nowy zwrot. Nakręcił on film Mewa, będący adaptacją sztuki teatralnej Antona Czechowa pod tym samym tytułem. Film stanowi początek nowego etapu w dorobku filmowym reżysera. Chociaż z jednej strony istnieją u niego wątpliwości, pytania i zarzuty w odniesieniu do burżuazyjnego społeczeństwa, to z drugiej staje się bardziej widoczna krytyczna analiza odpowiedzi udzielanych przez lewicę.

Lata 80. W filmie Skok w pustkę (1980) powrócił do tematu wynaturzeń życia rodzinnego. Występujący w nim aktorzy Anouk Aimée i Michel Piccoli zostali nagrodzeni na 33. MFF w Cannes, odpowiednio nagrodą dla najlepszej aktorki i aktora, natomiast Bellocchio zdobył nagrodę David di Donatello w kategorii: najlepszy reżyser. Temat wynaturzeń podjął raz jeszcze w filmie Oczy, usta (1982). Po nim nakręcił takie obrazy będące adaptacjami literackimi: Henryk IV (1984), oparty na sztuce Luigiego Pirandella i Diabeł wcielony (1986), będący wolną interpretacją powieści Raymonda Radigueta.

Lata 90. Od początku lat 90. introspektywne dociekania, charakteryzujące w coraz większym stopniu filmy Bellocchia, ujawniły rosnące zainteresowanie ich twórcy światem psychiatrii i psychologii. To film oparty na scenariuszu psychiatry Massimo Fagiolego miał mu przynieść najbardziej prestiżową nagrodę w jego karierze; za film Wyrok (1991) otrzymał nagrodę Srebrnego Niedźwiedzia na 41. MFF w Berlinie.

W 1999 zrealizował film Niańka (na podstawie powieści Luigiego Pirandella), za który otrzymał nagrodę David di Donatello za najlepsze kostiumy oraz cztery nagrody Ciak d’oro w kategoriach: najlepsza aktorka drugoplanowa, zdjęcia, scenografia i kostiumy.

Zasiadał w jury konkursu głównego na 56. MFF w Wenecji (1999).

XXI wiek Nowe tysiąclecie reżyser rozpoczął powrotem do filmów polemicznych. Kreowany przez Sergio Castellitto bohater nakręconego w 2002 roku Czasu religii, malarz i ateista, żyjąc w konfrontacji z kościołem i religią staje w obliczu zaskakującej wiadomości o procesie beatyfikacyjnym jego matki i wobec dylematu, czy posyłać syna na lekcje religii.

W 2003 roku Bellocchio zrealizował introspektywny film Witaj, nocy, rekonstruujący porwanie byłego premiera Włoch Alda Moro. Akcja filmu, opartego na powieści Anny Laury Braghetti Il prigioniero, ukazuje związek między Moro a jednym z jego porywaczy - młodą kobietą, ukazaną jako osoba o podwójnym życiu. Bibliotekarka w dzień i terrorystka w nocy, odkrywa więź z Moro, która prowadzi ją do kryzysu ideologicznego.

W nakręconym w 2012 roku filmie Śpiąca królewna reżyser raz jeszcze powrócił do swoich zasadniczych tematów: młodości, wolności, namiętności i manipulacji politycznej ciałem i świadomością, biorąc na kanwę wzbudzający kontrowersje we Włoszech przypadek Eluany Englaro. Utwór został zaprezentowany na 69. MFF w Wenecji, a Fabrizio Falco otrzymał nagrodę im. Marcello Mastroianniego dla najlepszego młodego aktora.

Bellocchio zasiadał w jury konkursu głównego na 60. MFF w Cannes (2007). W 2014 roku otrzymał Nagrodę Specjalną David di Donatello za całokształt twórczości.

Znaczenie Marco Bellocchio jest autorem filmów fabularnych, dokumentalnych i krótkometrażowych, realizowanych zarówno dla telewizji i kina, obejmujących szeroki zakres gatunkowy i tematyczny. Jego twórczość ma charakter osobisty, odzwierciedlając jego bezkompromisowe poglądy i ambicje artystyczne. Podczas swojej 50-letniej pracy twórczej Bellocchio zakwestionował panujące ideologie konfrontując kościół z radykalną lewicą i rzucając wyzwanie takim pojęciom jak moralność i rodzina w sposób, który uczynił go jednym z najważniejszych twórców włoskich i, wraz z Bernardo Bertoluccim i Pier Paolo Pasolinim, wiodącą postacią w dziedzinie kultury dla następnych pokoleń Włochów.

Filmografia Lista na podstawie IMDb i filmweb. Film fabularny Rok Tytuł polski Tytuł oryginalny 1965Pięści w kieszeniI pugni in tasca 1967Chiny są bliskoLa Cina è vicina 1969Discutiamo, discutiamo, odcinek w Amore e rabbia (Miłość i gniew) 1972W imię ojcaNel nome del padre 1972Dajcie sensację na pierwszą stronęSbatti il mostro in prima pagina 1976Marsz triumfalnyMarcia trionfale 1977MewaIl gabbiano (film TV) 1980 Skok w pustkęSalto nel vuoto 1980 Vacanze in Val Trebbia 1982Oczy, ustaGli occhi, la bocca 1984 Henryk IVEnrico IV1986Diabeł wcielonyDiavolo in corpo1988Sabat czarownicLa visione del sabba1991WyrokLa condanna1994Sen motylaIl sogno della farfalla1996Książę HomburgIl principe di Homburg1999NiańkaLa balia2002 Czas religiiL'ora di religione2003Witaj, nocyBuongiorno, notte 2006Reżyser ceremonii ślubnychIl regista di matrimoni 2006 Sorelle 2009 ZwycięzcaVincere 2010Rigoletto a Mantova (opera TV) 2010 Sorelle Mai 2012 Śpiąca królewnaBella addormentata 2015 Krew z mojej krwiSangue del mio sangue 2019ZdrajcaIl tradittore

Krótki metraż, dokument Rok Tytuł polski Tytuł oryginalny 1961Abbasso lo zio 1961La colpa e la pena 1962Il Ginepro fatto uomo 1969Viva il primo maggio rosso e proletario 1969Il popolo calabrese ha rialzato la testa 1975Matti da slegare 1979La macchina cinema5 odcinków: Una vita per il cinema, Il travagliato sogno di una vita, Il mago Zù Zù, Periferie, Era san Benedetto. 1993L'uomo dal fiore in bocca 1975Matti da slegare 1995Sogni infranti 1997Elena (TV) 1998Alfabeto italianoOdcinek: La religione della storia,. 1999Nina 2000Un filo di passione 2000L'affresco 2002Oggi è una bella giornata 2002La primavera del 2002 – L’Italia protesta, l’Italia si ferma (dokument video) 2002Appunti per un film su Zio Vania 2002Addio del passato...

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Włoscy reżyserzy filmowi Kategoria:Włoscy producenci filmowi Kategoria:Włoscy scenarzyści Kategoria:Laureaci Honorowego Złotego Lwa Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Urodzeni w 1939