thumb|Grób Alojzego Gluth-Nowowiejskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Alojzy Gluth-Nowowiejski (ur. 26 stycznia 1893 w Stróżach Wyżnych, zm. 6 czerwca 1939 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy i społeczny, pułkownik korpusu kontrolerów Wojska Polskiego, oficer Legionów Polskich, komendant okręgu kieleckiego POW, zastępca szefa Korpusu Kontrolerów, szef Samodzielnego Wydziału Wojskowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych II RP oraz Biura Usprawnienia Administracji Państwowej przy Prezydium Rady Ministrów, w latach 1936–1937 prezes CWKS Legia Warszawa. Kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn Józefa i Marii z Ostrowskich, urodzony 26 stycznia 1893 w Stróżach Wyżnych, w ówczesnym powiecie grybowskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Uczęszczał do szkoły realnej w Tarnowie (1906–1910) i gimnazjum w Krakowie (1911–1914)Przemysław Wzorek, Gluth-Nowowiejski Alojzy (1893–1939), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 154–155.. Jako uczeń szkół średnich brał udział w pracy niepodległościowej i od listopada 1912 należał do Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie. Bezpośrednio przed wybuchem I wojny światowej uczestniczył w kursie podoficerskim Polskich Drużyn Strzeleckich w Nowym Sączu.
4 sierpnia 1914 wyruszył z Pierwszą Kompanią Kadrową do Królestwa. Następnie służył w Legionach Polskich. Był komendantem plutonu, a następnie komendantem kompanii i adiutantem 7 pułku piechoty. 2 lipca 1915 awansował do stopnia porucznikaLista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 8.. Od 29 września 1916 był adiutantem 5 pułku piechoty w składzie I Brygady. W 1917, po kryzysie przysięgowym został internowany. 3 listopada 1917 – na własną prośbę, został wcielony do cesarskiej i królewskiej armii Austro-Węgier i skierowany na front włoskiRozkaz Nr 363 dowódcy Polskiego Korpusu Posiłkowego z 16 września 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.563, s. 306.. 1 lutego 1918 zdezerterował, wrócił do kraju i objął stanowisko komendanta Okręgu VI Polskiej Organizacji Wojskowej w Kielcach, a następnie lewego brzegu Wisły. Zorganizował oddziały lotne POW w powiatach jędrzejowskim, stopnickim i włoszczowskim. W lipcu 1918 dowodził akcją uwolnienia z więzienia kieleckiego skazanego przez wojskowy sąd austriacki na karę śmierci członka POW – Kardasa. Po czym poszukiwany przez Austriaków przedostał się do Warszawy. Tam prowadził zajęcia dla Pogotowia Bojowego PPS. W listopadzie 1918 uczestniczył w akcji rozbrojenia Niemców w Warszawie. Za postawę wykazaną w walkach prowadzonych przez Legiony Polskie, 17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy:
W listopadzie 1918 zostaje przyjęty do Wojska Polskiego i awansowany 10 listopada tego roku do stopnia kapitana. 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. Pełnił wówczas służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego „Poznań” w PoznaniuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 27 z 21 lipca 1920 roku, poz. 671.. 29 września 1920 został mianowany szefem sztabu Dowództwa Strzelców Granicznych. 1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego „Warszawa”, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 5 pułk piechoty Legionów. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 30. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W 1923 pełnił służbę w Grupie III Korpusu Kontrolerów, której inspektorem był pułkownik Czesław Sidorowicz. W 1924 pełnił służbę w Grupie IX Korpusu Kontrolerów, której szefem był pułkownik Władysław Struś. 1 grudnia 1924 roku awansował do stopnia podpułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kontrolerów. W 1928 pełnił obowiązki szefa Grupy III Korpusu Kontrolerów. 18 lutego 1930 awansował do stopnia pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kontrolerówDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 65.. Pełnił funkcję szefa Samodzielnego Wydziału Wojskowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W grudniu 1930 został zwolniony ze stanowiska w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z równoczesnym oddaniem do dyspozycji Prezesa Rady MinistrówDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 3., zostając szefem Biura Usprawnienia Administracji Państwowej przy Prezydium Rady Ministrów. W 1932 był szefem Grupy Korpusu Kontrolerów. Następnie pełnił służbę na stanowisku zastępcy szefa Korpusu Kontrolerów. W okresie od 6 czerwca 1936 do 15 stycznia 1937 obowiązki służbowe łączył z funkcją prezesa Wojskowego Klubu Sportowego „Legia” Warszawa.
W latach 30. był członkiem zarządu głównego Związku Strzeleckiego, a także należał do innych organizacji.
Zmarł nagle 6 czerwca 1939 w Warszawie wskutek powikłań po zapaleniu wyrostka robaczkowego. Został pochowany 9 czerwca 1939 w kwaterze legionowej Cmentarza Wojskowego na PowązkachZgon płka A. Gluth-Nowowiejskiego, „Polska Zbrojna” Nr 156 z 7 czerwca 1939 roku, s. 2, 4. Pogrzeb ś.p. płka Gluth-Nowowiejskiego, „Polska Zbrojna” Nr 159 z 10 czerwca 1939 roku, s. 2. (kwatera A21-tuje-1/2)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.
Rodzina W 1919 ożenił się z Marią Bronisławą z Kaszów (1896–1986), członkinią POW ps. „Mirska” w Miechowie, odznaczoną Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości, z którą miał czterech synów, w tym bliźniaków Zbigniewa i Jerzego, uczniów Gimnazjum Stefana Batorego i żołnierzy Armii Krajowej: Zbigniewa Mieczysława ps. „Nowacki”, „Nowak” (1920–1944), rozstrzelany na Pawiaku; Jerzego Tadeusza ps. „Pigi” (1920–1944), kapral podchorąży w 2. kompanii Batalionu Golski, poległ na Powiślu; Janusza ps. „Ścieżyński” (1922–1944), rozstrzelany na Pawiaku; Wacława ps. „Wacek” (1926–2024), plutonowy podchorąży, dowódca drużyny w Zgrupowaniu „Żmija”Wacław Gluth-Nowowiejski, Archiwum Historii Mówionej ., po wojnie robinson warszawski i dziennikarz.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6562 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 20 stycznia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 10 listopada 1928M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu organizacji i administracji wojska”. Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz pierwszy i drugi za służbę w POW w b. zaborze austriackim i b. okupacji austriackiej) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 16 marca 1928M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 88 „za zasługi na polu organizacji i administracji wojska”.Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 19 marca 1928 roku, s. 58., 19 kwietnia 1938 „za zasługi w pracach Komisji Normalizacji Druków i Wydawnictw Państwowych”.) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Srebrny Medal za Długoletnią Służbę Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Krzyż Komandorski Orderu Feniksa (Grecja, 1932)Dziennik Personalny MSWojsk Nr 5/1932, s. 206 Krzyż Komandorski Orderu Zbawiciela (Grecja) Wielki Oficer Orderu Świętego Sawy (Jugosławia)
Przypisy
Bibliografia
Przemysław Wzorek: Gluth-Nowowiejski Alojzy (1893–1939), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 154–155.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie piechoty Polskiego Korpusu Posiłkowego Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego oddelegowani do Korpusu Strzelców Granicznych Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędnicy Prezydium Rady Ministrów II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Feniksa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Prezesi Legii Warszawa Kategoria:Pułkownicy korpusu kontrolerów II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli na zapalenie wyrostka robaczkowego Kategoria:Zmarli w 1939 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze III Brygady Legionów Polskich