Kategorie ochrony przyrody Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) służą jako globalny standard przy definiowaniu form ochrony przyrody, które mogą się znacząco różnić w systemach prawnych poszczególnych państw. System powstał w 1978 r. i został uzupełniony w 1994 r, Adrian Phillips, Parks, s. 4 (ang.).
Obecnie IUCN wyróżnia sześć kategorii (i dwie podkategorie) ponumerowanych cyframi rzymskimiSystem Wymiany Informacji o Różnorodności Biologicznej w Polsce.
Kategoria I Ia ścisły rezerwat przyrody () – jest to w definicji IUCN obszar chroniony w którym się chroni bioróżnorodność i struktury powierzchniowe, gdzie obecność człowieka i jego wpływy są ściśle kontrolowane i ograniczone. Takie obszary służą badaniom naukowym i monitoringowi środowiskaIUCN Category Ia. Ich głównym zadaniem jest ochrona wyróżniających się ekosystemów, gatunków i struktur geomorfologicznych uformowanych przez przyrodę i zachowanych w stanie naturalnym.
Ib obszar pierwotny () – zbliżona forma ochrony przyrody do ścisłych rezerwatów przyrody, ale są zazwyczaj większe, zasady wstępu są nieco mniej restrykcyjneIUCN Category Ib, a ich cel istnienia jest mniej powiązany z badaniami naukowymiMiędzynarodowa klasyfikacja obszarów chronionych, Czesław Okołów.
W Polsce nie ma żadnego obszaru chronionego należącego do tej kategorii.
Kategoria II Park narodowy () – według standardów IUCN jest to duży obszar naturalny, lub zbliżony do naturalnego, gdzie chroni się wielkoskalowe procesy ekologiczne, ekosystemy i gatunki. Dodatkowo są one dostępne dla turystów, badań naukowych, edukacjiIUCN Category II. W parkach narodowych często określa się strefy ochrony ścisłej zbliżone charakterem do kategorii Ia. Tę kategorię ma 15 polskich parków narodowych.
Kategoria III Pomnik przyrody () – obejmuje pojedynczy obiekt przyrody, jak formacja skalna, jaskinia, drzewaIUCN Category III. Są zazwyczaj bardzo małe i mają dużą wartość turystyczną.
Kategoria IV Obszar ochrony gatunkowej/siedliskowej () – obszary mające na celu ochronę (lub przywrócenie) określonych siedlisk lub gatunków. Często wymagają środków ochrony czynnej, aby wspomóc założone cele (ale nie jest to wymogiem)IUCN Category IV. Zazwyczaj są one fragmentami większych ekosystemów. W Polsce do tej kategorii należą rezerwaty przyrody.
Kategoria V Obszar chronionego krajobrazu () – obszar gdzie ludzie żyją w harmonii z przyrodą, często o znaczących wartościach ekologicznych, kulturowych, przyrodniczych i krajobrazowychIUCN Category V. Są to tereny zamieszkane, często wykorzystywane rolniczo, łatwo dostępne dla turystów. W Polsce odpowiadają im parki krajobrazowe, ale także niektóre parki narodowe, jak Wigierski, czy Ojcowski.
Kategoria VI Obszar czynnej ochrony zasobów przyrodniczych () – są to tereny o cennych wartościach przyrodniczych i kulturowych, gdzie dopuszcza się ograniczone wydobycie surowców naturalnych (także jako jeden ze środków ochrony)IUCN Category VI .
Przypisy
Kategoria:Ochrona przyrody