Grubodziób żałobny (Mycerobas carnipes) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae), podrodziny łuskaczy (Carduelinae). Występuje w Azji, od Morza Kaspijskiego po Chiny. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Po raz pierwszy gatunek opisał w 1836 Brian Houghton Hodgson – naturalista i minister-rezydent w Nepalu, skąd też pozyskał holotyp ptaka. Nadał mu nazwę Coccothraustes carnipes. Obecnie (2025) nazwą akceptowaną przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) jest Mycerobas carnipes. IOC wyróżnia dwa podgatunki. Cechuje je stopniowa zmiana cech – wraz ze wzrostem długości geograficznej (W → E) wzrastają rozmiary i ciemnieje upierzenie grubodziobów żałobnych. Wyróżniany niekiedy podgatunek merzbacheri nie jest obecnie uznawany, a ptaki włączane są do M. c. carnipes.
Podgatunki i zasięg występowania IOC wyróżnia następujące podgatunki: M. c. speculigerus (von Brandt, JF, 1841) – północny i północno-wschodni Iran oraz południowy Turkmenistan po północno-zachodni i wschodnio-centralny Afganistan i zachodni Pakistan (Beludżystan) M. c. carnipes (Hodgson, 1836) – wschodni i południowo-wschodni Kazachstan (Ałatau Dżungarski i Tienszan) na południe po wschodni Uzbekistan, północno-wschodni Afganistan i Tadżykistan, zachodnie, środkowe i południowe Chiny oraz Himalaje od północnego Pakistanu na wschód po północno-wschodnie Indie (Arunachal Pradesh) i północną Mjanmę.
Morfologia thumb|left|190px|Samiec i samica na ilustracji Johna Goulda Długość ciała wynosi około 22–24 cm, masa ciała 50–66 g. Wymiary szczegółowe (samce): długość skrzydła 114–120 mm, długość dzioba 17–20 mm (od końcówki po nasadę nozdrzy – 15–17 mm). Opis upierzenia za Johnem Gouldem. Głowę, szyję, grzbiet, gardło, pierś i sterówki cechuje smoliście czarna barwa. Kuper, brzuch oraz pokrywy podogonowe są żółte (według autora – woskowożółte). Czarne pokrywy nadogonowe mają żółte krawędzie. Skrzydła ciemnoszare. Na lotkach można dostrzec białe nasady i białoszare krawędzie, a na większych pokrywach skrzydłowych żółte końcówki. Na końcach zewnętrznych chorągiewek lotek III rzędu znajdują się podłużne żółte plamy, które następnie przechodzą w białe końcówki. Dziób brązowy, ciemnieje ku końcowi. Nogi brązowe. Samica jest podobnie ubarwiona. Wyróżniają ją czarne pokrywy uszne, szare głowa, szyja i górna część grzbietu. Do tego nie ma tak intensywnych barw, kuper jest żółtooliwkowy, a sterówki zdobią krawędzie tejże barwy.
Ekologia Środowiskiem życia grubodziobów żałobnych są lasy z jałowcami, jałowcowo-świerkowe. Gdy ptaki rozpraszają się po sezonie lęgowym w Kazachstanie, odwiedzają niższe wysokości z występującymi jabłoniami, głogiem i dziką różą. Podczas badań prowadzonych w Kazachstanie w 1965 okazało się, że najliczniej grubodzioby żałobne występują tam, gdzie najwięcej jest jałowców – na wysokości 2600–2900 m n.p.m. Pojedyncze osobniki dwa razy widziane były także i ponad 3500 m n.p.m., gdzie towarzyszyły im dziwonie czerwonogardłe (Carpodacus puniceus). Pożywienie M. carnipes stanowią głównie jagody jałowców, owoce dzikiej róży, także nasiona świerku i Cerasus.
Lęgi Sezon lęgowy trwa od maja do września. Grubodzioby żałobne są monogamiczne, gniazdują samotnie. Za budowę gniazda odpowiedzialna jest samica. Konstrukcję tworzą gałązki, źdźbła traw i kawałki mchu. Zniesienie liczy 2–5 jaj. Wysiadują je oba ptaki z pary przez 14–16 dni. Następnie oboje rodzice opiekują się młodymi przez blisko 20 dni, nim te będą już opierzone. W Kazachstanie na niższych wysokościach ptaki rozpierzchają się w stadach 10–20 ptaków w listopadzie.
Status zagrożenia IUCN uznaje grubodzioba żałobnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Ma duży zasięg występowania rzędu około 3,25 mln km². Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako pospolity lub lokalnie pospolity. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Łuszczakowate Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1836 roku