Odznaczeni Orderem Orła Białego w latach 1939–1990 – kawalerowie Orderu Orła Białego, którym został on przyznany na mocy postanowienia kolejnych Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej na Obczyźnie w latach 1939–1990, będących legalnymi sukcesorami prezydenta II RP Ignacego Mościckiego, zmuszonego do opuszczenia Polski po agresji niemiecko-sowieckiej na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez III Rzeszę i ZSRR. Każdy Prezydent RP na wychodźstwie był z urzędu również kawalerem tego orderu.

Rys historyczny Ustanowiony w 1705 Order Orła Białego został odnowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 1921 jako najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej. Nadawany był w celu nagradzania znamienitych zasług zarówno cywilnych jak i wojskowych, położonych w czasie pokoju lub wojny dla chwały i pożytku Rzeczypospolitej. Mógł być przyznawany osobom, które istotnie i wybitnie przyczyniły się do odzyskania lub utrwalenia niepodległości i zjednoczenia Polski albo do jej rozkwitu, zarówno obywatelom polskim jak i cudzoziemcom, również pośmiertnieArt. 1, 2 i 11 ustawy z dnia 4 lutego 1921 roku o ustanowieniu orderu „Orła Białego” ()..

1 września 1939 roku Polska została napadnięta przez hitlerowskie Niemcy. Zgodna z ustaleniami paktu Ribbentrop-Mołotow agresja sowiecka 17 września 1939 spowodowała opuszczenie kraju tego samego dnia przez prezydenta Ignacego Mościckiego, który przekroczył wraz z rządem granicę z Rumunią, gdzie w dwa dni potem został internowany i dnia 30 września złożył urząd, nominując uprzednio na swoje stanowisko przebywającego w Paryżu Władysława RaczkiewiczaAndrzej Chojnowski: Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej. Wrocław – Warszawa – Kraków: Ossolineum, 1992, s. 229. .

Ponieważ ciągłość Państwa Polskiego nie została przerwana i kontynuowano nadawanie orderów i odznaczeń, Order Orła Białego pozostał najważniejszym polskim odznaczeniem, chociaż nadawano go odtąd poza granicami kraju. Po pokonaniu Niemiec hitlerowskich i ustanowieniu w Polsce władzy komunistycznej polski rząd na uchodźstwie utracił poparcie międzynarodowe, ale działał do odzyskania suwerenności i wyborów prezydenckich w 1990 roku. Nie licząc kolejnych sześciu Prezydentów RP na Obczyźnie, w latach 1939–1990 Orderem Orła Białego odznaczono łącznie dziesięć osób, w tym czterech obcokrajowców i cztery osoby pośmiertnie. Jedynie dwóch Polaków uhonorowano tym orderem za życia: księcia Eustachego Kajetana Sapiehę i kardynała Władysława Rubina, który odznaczenie otrzymał na dwa miesiące przed śmiercią. Wykonaniem insygniów zajmowała się londyńska firma „Spink and Son Ltd.”.

W okresie PRL order ten nie był przyznawany. Dekret PKWN z 22 grudnia 1944 o orderach, odznaczeniach oraz medalach wymieniał Order Orła Białego jako jedno z odznaczeń państwowych, nadawanych przez Prezydium KRN, lecz nikomu nie został on nadany (choć w pewnym momencie rozważano przyznanie Orderu Orła Białego przywódcy ZSRR Józefowi StalinowiKrzysztof Filipow: Order Orła Białego. Białystok: Wyd. „Łuk”, 1995, s. 44, 50-55, 60-61). Formalnie odznaczenie to zostało w PRL zniesione na mocy ustawy z 17 lutego 1960 o orderach i odznaczeniach, która zgodnie ze swym art. 29 uchyliła dotychczasowe przepisy, którymi ustanowione zostały ordery i odznaczenia, zatem również ustawę z 4 lutego 1921 o ustanowieniu Orderu Orła Białego. W randzie najwyższego odznaczenia państwowego zastąpił go odtąd ustanowiony w 1949 Order Budowniczych Polski Ludowej.

W III RP order został przywrócony na mocy nowej ustawy o orderach i odznaczeniach, obowiązującej od 23 grudnia 1992Art. 38 ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach () oraz art. 1 ustawy z dnia 16 października 1992 r. Przepisy wprowadzające ustawę o orderach i odznaczeniach, uchylające przepisy o tytułach honorowych oraz zmieniające niektóre ustawy ()..

Statystyka odznaczeń Liczba odznaczonych obejmuje Prezydentów RP Prezydent(kawaler orderu)LataurzędowaniaLiczbaodznaczonychDane szczegółowePolacyCudzoziemcyŻyjącymPośmiertnie1.Władysław Raczkiewicz1939–1947532322.August Zaleski1947–1972642423.Stanisław Ostrowski1972–1979110104.Edward Bernard Raczyński1979–1986110105.Kazimierz Sabbat1986–1989110106.Ryszard Kaczorowski1989–199022020Razem16124124

Odznaczeni Chronologicznie, numeracja od 1705 roku NrOdznaczonyProfesja i funkcjaPostanowienieUwagi1305.75pxWładysław Raczkiewiczprawnik, polityk BBWR, prezydent Polski30 września 1939ex officio1306.75pxHerman Liebermanprawnik, polityk PPS, minister21 października 1941Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 października 1941 r. o nadaniu orderu „Orła Białego” (Dz.U.R.P. z 1941 r. Nr 7, str. 52)pośmiertnie1307.75pxManuel Ávila Camachowojskowy, prezydent Meksyku grudzień 1942obcokrajowiec1308.75pxWładysław Sikorskiwojskowy, polityk SPD, premier14 lipca 1943Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 lipca 1943 r. o nadaniu orderu „Orła Białego” (Dz.U.R.P. z 1943 r. Nr 8, str. 60)pośmiertnie1309.75pxBiszara al-Churiprawnik, prezydent Libanu17 października 1946obcokrajowiec1310.75pxAugust Zaleskidyplomata, polityk BBWR, prezydent Polski9 czerwca 1947ex officio1311.75pxAbd al-Ilahwojskowy, emir, regent Iraku20 października 1947Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 20 października 1947 r. o nadaniu orderu „Orła Białego”obcokrajowiec1312.75pxTadeusz Tomaszewskiprawnik, polityk PPS, premier11 sierpnia 1950Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 sierpnia 1950 r. o nadaniu orderu „Orła Białego” (Dz.U.R.P. z 1950 r. Nr 1, str. 1)pośmiertnie1313.75pxCarlo Chiarlowłoski kardynał, nuncjusz apostolski20 lutego 1951Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 20 lutego 1951 r. o nadaniu orderu „Orła Białego” (Dz.U.R.P. z 1941 r. Nr 24, poz. 136)obcokrajowiec1314.75pxEustachy Sapiehaksiążę, polityk BBWR, dyplomata7 sierpnia 1959Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 sierpnia 1957 r. o nadaniu orderu „Orła Białego” (Dz.U.R.P. z 1960 r. Nr 3)–1315.75pxMichał Tadeusz Tokarzewski-Karaszewiczwojskowy, twórca konspiracyjnej SZP23 maja 1964pośmiertnie1316.75pxStanisław Ostrowskilekarz, polityk BBWR, prezydent Polski9 kwietnia 1972ex officio1317.75pxEdward Bernard Raczyńskiprawnik, dyplomata, prezydent Polski8 kwietnia 1979ex officio1318.75pxKazimierz Sabbatprzedsiębiorca, działacz polonijny, prezydent Polski8 kwietnia 1986ex officio1319.75pxRyszard Kaczorowskiksięgowy, działacz polonijny, prezydent Polski19 lipca 1989ex officio1320.–Władysław Rubinduchowny, kardynał, działacz polonijny30 września 1990–

Zobacz też Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita) Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe) Odznaczeni Orderem Orła Białego (Księstwo Warszawskie) Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita)

Przypisy

Linki zewnętrzne Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Białystok: Łuk, 1995. [dostęp 2015-09-19].