Leon Popek (ur. 23 września 1958 w KarolinowieAutorzy Tomu [w:] Ludobójstwo OUN-UPA na Kresach Południowo-Wschodnich. Dawne Kresy Południowo-Wschodnie w Optyce Historycznej i Współczesnej, red. W. Listowski, Kędzierzyn Koźle 2013, s. 162 (82 w przeglądarce), zarchiwizowana wersja elektroniczna) – polski historyk, archiwista, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii, pracownik IPN, opiekun polskich miejsc pamięci na Wołyniu. Prezes Towarzystwa Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Wołyńsko-Podolskiej w Lublinie.
Życiorys Ukończył studia historyczne na Katolickim Uniwersytecie LubelskimLeon Popek, Ostrówki. Wołyńskie ludobójstwo, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2011, , biogram autora na okładce. W ich trakcie zaangażował się w funkcjonowanie Koła Naukowego Historyków Studentów KUL, m.in. w roku akademickim 1980/1981 wchodził w skład Komisji Rewizyjnej oraz sekcji kultury ludowej KołaŁukasz Mulak, Koło Naukowe Historyków Studentów KUL w latach 1967-1981, [w:] Koło Naukowe Historyków Studentów KUL 1919-2004. Księga jubileuszowa, red. Ewa M. Ziółek, Lublin 2004, s. 204, 2011.. Rozprawę doktorską pt. Dzieje diecezji łuckiej 1925–1939 obronił na Wydziale Nauk Humanistycznych KUL w 2003 roku. Pracuje w Instytucie Pamięci Narodowej Oddział Lublin.
W 1992 roku został prezesem Towarzystwa Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Wołyńsko-Podolskiej w Lublinie. Towarzystwo Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Wołyńsko-Podolskiej powstało w 1989 r. w Lublinie z inicjatywy byłych mieszkańców Krzemieńca, Wołynia i PodolaEwa Siemaszko, Leon Popek, Przywracanie pamięci. Stowarzyszenia i organizacje, „Niepodległość i Pamięć” Nr 27, Warszawa 2008, ISSN 1427-1443, s. 521 wersja elektroniczna (pdf).
Jak sam twierdzi, wybrał zawód historyka, by zbadać okoliczności zbrodni w Ostrówkach i zbrodni w Woli Ostrowieckiej, skąd pochodziła jego matka Helena z d. Szwed. W latach 70. rozpoczął prywatnie zbieranie relacji świadków ludobójstwa OUN-UPA. Wraz z Tomaszem Trusiukiem doprowadził do wzniesienia pierwszego w Polsce pomnika rzezi wołyńskiej (Ruda-Huta, 1984 rok)Leon Popek, Ostrówki..., s. 34–37. Od 1990 roku organizuje akcje renowacji i porządkowania wołyńskich cmentarzy. W 1992 roku współorganizował ekshumacje szczątków ofiar OUN-UPA w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej, kontynuowane w latach późniejszychLeon Popek, Ostrówki..., s. 42–45.
Jest autorem lub współautorem 21 książek i ponad 180 artykułów, głównie z zakresu historii Wołynia. Był konsultantem historycznym filmu Wołyń. Członek Kapituły Nagrody „Semper Fidelis” przyznawanej przez Instytut Pamięci Narodowej.
Życie prywatne Żonaty z Jolantą Popek, ma czworo dzieci: córki Agnieszkę i Annę oraz synów Michała i PawłaLeon Popek, Ostrówki..., s. 8.
Publikacje Bp Adolf Piotr Szelążek, Pasterz diecezji łuckiej. W: Ład 8 (1990), nr 9, s. 5. (Gmiter M., Kotowski B., Laskowska B., Popek L.) Cmentarz rzymskokatolicki przy ul. Lipowej w Lublinie, KAW, Lublin 1990. Polsko - ukraińskie rozhowory [ w : ] „ Ład " 21 (1992) Diecezja łucka w okresie 1917-1939. Rozprawa doktorska. Lublin, 1992. Diecezja Łucka w czasie II wojny światowej (1939-1945). W: Chrześcijaństwo w Związku Radzieckim w dobie pierestrojki i głasnosti: materiały z sesji eklezjologiczno-misjologicznej, Pieniężno, 28-30 IX 1989. Warszawa - Pieniężno 1992, s. 130-137 Diecezja łucka. W: Życie religijne w Polsce pod okupacją 1939–1945. Metropolie Wileńska i Lwowska. Zakony, pod red. ks. Z. Zielińskiego. Katowice 1992, s. 498–502. Uchodźcy z Wołynia w latach 1943-1944 w świetle dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie // Archiwum Państwowe, 1995 (t. 10), s. 175-185. Świątynie Wołynia, Lublin 1997 Wołyński testament, Lublin 1997 (wraz z T. Trusiukiem, P. Wirą i Z. Wirą) Okrutna przestroga, Lublin 1997 (wraz z J. Dębskim) Wołyń ocalić od zapomnienia, Lublin 1997 Śladami ludobójstwa na Wołyniu, Lublin 1998 (razem z Leonem Karłowiczem) Polesie – ocalić od zapomnienia, Lublin 1998 Osadnictwo wojskowe na Wołyniu, Lublin 1998 Włodzimierz Wołyński, Lublin 1998 Janowa Dolina / [oprac. całości Leon Popek]., Lublin 1998 Polacy i Kościół rzymskokatolicki na Wołyniu w latach 1918–1997, Lublin 1999 Ilustrowany przewodnik po Równem / [oprac. całości Danuta Czarnocka et al. ; wstęp Leon Popek], Lublin 1999 Wołyń podróż sentymentalna, Lublin 2000 Represje wobec Kościoła katolickiego na Lubelszczyźnie w latach 1944-1956 w świetle dokumentów w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie (Sesja naukowa pt.Aparat ucisku na Lubelszczyźnie w latach 1944-1956 wobec duchowieństwa katolickiego / Konferencja naukowa, Lublin 18.10.1998 r.). W: Z. Zieliński (red.), Aparat ucisku na Lubelszczyźnie w latach 1944–1956 wobec duchowieństwa katolickiego, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 2000, s. 117–130. Martyrologia duchowieństwa katolickiego na Kresach południowo-wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1939-1946. W: Ojczyzna i wolność : prace ofiarowane Profesorowi Janowi Ziółkowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. 2000, s. -259 Losy księży rzymskokatolickich na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w latach 1943-1944. W: Antypolska akcja OUN-UPA 1943-1944. Fakty i interpretacje,red. G. Motyka, D. Libionka, Warszawa 2002, s. 76-80. Cmentarz parafialny w Ostrówkach na Wołyniu, Lublin 2005 Popek L., Straty Kościoła rzymskokatolickiego na Wołyniu w latach 1939–1945. W: Polskie Państwo Podziemne na Wołyniu w latach 1939-1944 / pod red. Mieczysława Sawczuka i Leona Popka; Zamiejscowy Wydział Nauk o Społeczeństwie KUL w Stalowej Woli. Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia, 2006. S. 98–122. Duchowieństwo diecezji łuckiej. Ofiary wojny i represji okupantów 1939–1945, Lublin 2010, (wraz z Marią Dębowską) Ostrówki. Wołyńskie ludobójstwo, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2011, Świadkowie oskarżają. Okrutna przestroga, część III, Polihymnia, Lublin 2013, (wraz z Leonem Karłowiczem) Kres: Wołyń: historie dzieci ocalonych z pogromu / Konrad Piskała, Leon Popek, Tomasz Potkaj. Warszawa : Fabuła Fraza, 2016 Martyrologia duchowieństwa diecezji łuckiej w okresie II wojny światowej 1939-1945. W: Historia, ludzie i miejsca : księga pamiątkowa Profesora Henryka Gapskiego. 2019. s. 613-623 Niedokończone msze wołyńskie : martyrologium duchowieństwa wołyńskiego ofiar zbrodni nacjonalistów ukraińskich w czasie II wojny światowej / teksty biogramów Maria Dębowska, Leon Popek. Warszawa: "Civitas Christiana" ; Lublin : Instytut Pamięci Narodowej : Centrum Badań Wschodnioeuropejskich Ucrainicum, 2020. Dokumenty zbrodni wołyńskiej, tom 1, oprac. Edward Gigilewicz, Leon Popek, Paweł Sokołowski, Tadeusz Zych, IPN, Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Warszawa–Lublin–Tarnobrzeg 2023, 328 s., ISBN: 978-83-8229-808-6 (IPN), 978-83-88660-88-7 (Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu) Kościoły i kaplice na Wołyniu z obrazami Włodzimierza Sławosza Dębskiego / Edward Gigilewicz, Leon Popek ; Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział w Lublinie. Lublin ; Warszawa : Instytut Pamięci Narodowej, 2023. Ocaleni z ludobójstwa. Wspomnienia Polaków z Wołynia, wprowadzenie, wybór i opracowanie Joanna Karbarz-Wilińska, Bartosz Januszewski, Gdańsk–Warszawa 2023 Dokumenty zbrodni wołyńskiej t. 2, oprac. Edward Gigilewicz, Leon Popek, Paweł Sokołowski, Tadeusz Zych, IPN, Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Warszawa-Lublin-Tarnobrzeg 2024 Konrad Piskała, Leon Popek, Tomasz Potkaj, Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów, wyd. 2 zmienione i rozszerzone, Warszawa 2025 Dokumenty zbrodni wołyńskiej, t. 3, oprac. Leon Popek, Paweł Sokołowski, Tadeusz Zych, IPN, Muzeum-Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Warszawa-Lublin-Tarnobrzeg 2026
Odznaczenia i nagrody Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2026, za wybitne zasługi w dokumentowaniu i upowszechnianiu prawdy historycznej o Zbrodni Wołyńskiej)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 lipca 2026 r. nr rej. 394/2026 o nadaniu orderu (). Srebrny Krzyż Zasługi (2013, za popularyzowanie i dokumentowanie historii Polski)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 listopada 2013 r. o nadaniu odznaczeń (). I Nagroda „Przeglądu Wschodniego” (1998) odznaczony tytułem Bene Meritus Terrae Lublinensi (2010) nagroda „Książka Historyczna Roku” w kategorii książka popularnonaukowa za Ostrówki. Wołyńskie ludobójstwo (2011)
Zobacz też Pamięć o zbrodniach OUN i UPA Ekshumacje ofiar ludobójstwa OUN i UPA
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Historycy IPN Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy archiwiści Kategoria:Urodzeni w 1958 Kategoria:Laureaci nagrody Semper Fidelis