Znaczki pocztowe i historia poczty Malty

thumb|Pierwszy znaczek Malty (1860) Artykuł ten podejmuje temat historii poczty Malty oraz znaczków pocztowych, emitowanych przez to państwo od 1860 do dziś. Obecnie znaczki pocztowe Malty wydawane są przez maltańskiego operatora pocztowego – MaltaPost.

Początki (przed 1857) thumb|W budynku Banca Giuratale w Valletcie (197, Merchants Street) w latach 1841–1886 mieścił się Główny Urząd Pocztowy (GPO). Niewiele wiadomo o początkach poczty na Malcie, lecz kiedy wyspa była częścią Królestwo Sycylii, listy były przewożone prywatnie na łodziach (wł. speronaras, mal. xprunara), kursujących między Maltą a Sycylią. Od 1530 wyspy maltańskie (wraz z Trypolisem) były zarządzane przez Joannitów. Najwcześniejszy znany list, datowany 14 czerwca 1532, wysłany był przez Wielkiego Mistrza l’Isle Adam do biskupa Auxerre we Francji. Pierwsze prawdziwe biuro pocztowe zostało założone przez Zakon w 1708, a usługi pocztowe były wykonywane w La Casa del Comun Tesoro (obecnie Casino Maltese) w Valletcie. Pierwsze pocztowe znaki na maltańskich przesyłkach pojawiły się w późnych latach wieku XVIII, gdzieś między 1755 a 1791.

18 czerwca 1798, podczas francuskiej okupacji Malty, usługi pocztowe zostały przeorganizowane i wprowadzona została do użycia atramentowa pieczęć z napisem „Malte”. Około rok później, 7 października 1799, brytyjski Komisarz Cywilny Alexander Ball zapoczątkował pierwszą regularną obsługę pocztową, a kilka pokoi w San Anton Palace zaczęło być wykorzystywanych jako urząd pocztowy. Wysyłka paczek pocztowych została rozpoczęta w lipcu 1806 i funkcjonowała do 20 sierpnia tegoż roku. Od lutego 1807 zostały wprowadzone przez brytyjskiego agenta paczkowego na Malcie ręczne stemple.

„Dopłata” (w formie adnotacji) została wprowadzona w 1819, była ona podawana w walucie Zakonu Maltaskiego – scudo. Od 1825 była denominowana w pensach i szylingach.

W latach 40. XIX w. Packet Office (usługi paczkowe) i Island Post Office (usługi listowe) zostały przeniesione z La Casa del Comun Tresoro do Banca Giuratale. Eksperymentalna darmowa codzienna poczta została wprowadzona 10 czerwca 1853, lecz była ona ograniczona jedynie do Valletty, Trzech Miast (Birgu, Isla, Bormla), Gozo i kilku większych miast.

W latach 1854–1855 na listach przychodzących od żołnierzy, walczących w Wojnie Krymskiej oraz od marynarzy służących na Malcie na okrętach brytyjskich, stosowano stempel (kasownik) w formie linii falistych.

Poczta brytyjska na Malcie (1857–1884) thumb|Brytyjski znaczek z 1873 używany na Malcie, na co wskazuje kasownik A25. Brytyjczycy ustanowili urząd pocztowy na Malcie w połowie XIX w. Brytyjskie znaczki stały się dostępne na Malcie w sierpniu 1857, a opłata z góry za przesyłkę zaczęła obowiązywać od 1 lutego 1858. Znaczki te były kasowane kasownikiem z literą „M” a później „A25”. Kasownik „A25” był używany do kasowania znaczków poczty morskiej również przez inne kraje, znane są takie kasowania na znaczkach francuskich, tunezyjskich, włoskich, egipskich i indyjskich.

W dniu 1 grudnia 1860 Malta wydała swój pierwszy znaczek, znany jako „halfpenny yellow” (żółta półpensówka). Był on dodrukowywany 29 razy z różnymi znakami wodnymi, perforacją i odcieniem. Znaczek ten był używany jedynie w lokalnych przesyłkach, kiedy brytyjskie znaczki były wciąż używane do przesyłek zagranicznych. Malta przystąpiła do Światowego Związku Pocztowego UPU w 1875, i była pierwszą brytyjską kolonią, która to zrobiła.

Poczta maltańska (1885–1995) Lata 1880. – 1920. Od 1 stycznia 1885 poczta Malty została oddzielona od brytyjskiej, po zgodzie uzyskanej jeszcze w 1883. Pierwsze znaczki definitywne zostały wydane z wartościami do 1 szylinga (oznaczenie na znaczku: 1/-), w kolorach odzwierciedlających przystąpienie Malty do UPU. Znaczek o wartości pół pensa (1/2d) był taki sam, jak ten z 1860, lecz w kolorze zielonym. Znaczki te, jak większości brytyjskich kolonii, przedstawiały królową Wiktorię, lecz używały również krzyża maltańskiego, jako znaku heraldycznego. Z tym dniem znaczki brytyjskie wyszły z użycia, z wyjątkiem przesyłek z brytyjskich stref wojskowych, gdzie były używane aż do 1979. Duży znaczek o wartości 5 szylingów uzupełnił w 1886 serię, był w użyciu aż do 1911. Również w 1886 główny urząd pocztowy w Valletcie przeniósł się do Palazzo Parisio przy Merchants Street. Posterunki policyjne w kilku wsiach zaczęły sprzedawać znaczki pocztowe około 1891. Bollo personale – indywidualne nalepki listonoszy, były używane w celu oznaczenia, który listonosz dostarczał poszczególne listy. Najwcześniej zanotowane użycie tych nalepek to 16 sierpnia 1888, ostatnie – w dniu 29 września 1949.Jannock Stamps. thumb|Znaczek z 1899, przedstawiający łódkę z Gozo. W 1899 zostały wydane cztery nowe znaczki obrazkowe: 4½d łódka z Gozo, 5d maltańska galera, 2/6 Melita and 10/- zatonięcie statku św. Pawła. Stemple miejscowości zostały wprowadzone w 1900. W 1901 do znaczków obrazkowych dołączył nowy o wartości 1/4 pensa (one farthing), kiedy wprowadzona została poczta gazetowa. Znaczek ten pokazuje widok Grand Harbour (Wielkiego Portu). W 1902 opłata za zamorskie listy w obrębie Imperium Brytyjskiego spadła do 1 pensa, znaczek z 1885 o wartości 2½d został nadrukowany napisem „One Penny”. Każdy arkusz miał 1 znaczek z błędem – „One Pnney”. Uważa się, że był to celowy błąd.

W 1903 zostały wydane nowe znaczki definitywne o wartościach do 1 szylinga, przedstawiające Edwarda VII. Projekt ciągle opierał się na „żółtej półpensówce” z 1860, lecz miał portret nowego monarchy oraz królewską koronę. Jak poprzednie wydania królowej Wiktorii, wykorzystywał ciągle element krzyża maltańskiego. Tymczasem znaczek 5-szylingowy z 1886 oraz znaczki z lat 1899–1901 ciągle pozostawały w użyciu. W październiku 1904 został wprowadzony nowy znak wodny, i wszystkie późniejsze dodruki znaczków z lat 1899–1901 oraz 1903–1904 posiadały ten nowy znak wodny. Od 1907 do 1911 wprowadzano zmiany kolorów znaczków, i niektóre dwukolorowe dodrukowywano w jednym. Nowy 5-szylingowy znaczek został wydany w marcu 1911 i zastąpił wydanie z 1886.

Pierwsze znaczki Jerzego V zostały wydane w 1914. Seria składała się z ośmiu wartości: ¼d, ½d, 1d, 2d, 2½d, 6d, 1/- oraz wielkoformatowe 2/- wciąż w kolonialnym stylu projekcie. Obrazkowy czarny 4d został dodany rok później, a 3d oraz dużego formatu 5/- dodano w 1917. W 1919 dodano obrazkowy 2/6 oraz 10/-. Tenże 10-szylingowy znaczek jest najdroższym znaczkiem maltańskim, jako że został wyemitowany w ilości jedynie 1530 sztuk, które zostały wyprzedane wkrótce po emisjiStamp Magazine..

Ponieważ w latach 1914–1920 wielu niemieckich jeńców wojennych przebywało na Malcie, stosowane były różne kasowniki do stemplowania listów przez nich wysyłanych. W latach 1917–1918 w obiegu były znaczki z dopłatą na cele wojenne (tzw. WAR TAX stamps). Znaczek półpensowy (½d) był z serii Jerzego V z roku 1914, lecz 3-pensowy (3d) – z serii Edwarda VII z roku 1903. Pod koniec 1921 i na początku 1922 niektóre wydania z lat 1914–1919 zostały wznowione, lecz już z innym znakiem wodnym. W kwietniu 1922 dwupensowy (2d) znaczek z 1921 został nadrukowany napisem „One Farthing” i przewaluowany do ćwiartki pensa. We wczesnych latach 20. XX w. wiejskie znaczki zostały wycofane.

Lata 1920. – 1960. thumb|Znaczek wartości £1 z 1922, tzw. Melita Zamieszki 7 czerwca 1919 w Valletcie (znane jako Sette Giugno) doprowadziły w 1921 do uchwalenia nowej konstytucji Malty oraz przyznania jej samorządu przez Brytyjczyków. Aby to upamiętnić wiele definitywnych wydań z lat 1899–1922 dostało nadruk „SELF-GOVERNMENT”. 1 sierpnia 1922 wydana została nowa seria znaczków, zaprojektowana przez maltańskich artystów Edwarda Caruanę Dingliego i Gianniego Vella. Na znaczkach pensowych i 1£ przedstawiona jest alegoryczna Melita, zaś na szylingowych – Melita wsparta na Brytanii. W 1926 zdecydowano, że powinny zostać emitowane osobne znaczki skarbowe, i seria ta, aż do wartości 10 szylingów (10/-), została opatrzona nadrukiem „POSTAGE”.

16 kwietnia 1925 wprowadzone zostały do obiegu prowizoryczne znaczki dopłaty pocztowej, które zastąpiły ręcznie nabijane stemple używane od ponad 100 lat. Znaczki nowego projektu, profesjonalnie wykonane, przedstawiające krzyż maltański oraz herby brytyjski i maltański, wypuszczone zostały 21 lipca tego samego roku.

Aby to wszystko skomplikować, w 1926 pojawiają się nowe znaczki definitywne. Tym razem jest to bardzo ładna seria przedstawiająca Jerzego V wraz z wartością znaczka umieszczoną na tarczy – do wartości 6 pensów (6d), oraz serię grawerowanych scen – wyższe wartości aż do 10 szylingów (10/-). Lecz znów, w 1928, seria została wznowiona z nadrukiem „Postage and Revenue”, kiedy zdecydowano, że znaczki opłaty skarbowej jednak nie będą więcej używane. W 1928 sześciopensowy znaczek został nadrukowany napisem „AIR MAIL” i tym samym stał się pierwszym maltańskim znaczkiem poczty lotniczej. I znów, w 1930, wznowiono omawianą serię, tym razem z napisem „Postage and Revenue” w legendzie. Tym samym Malta miała wydanych, w okresie 1920-1930, siedem serii definitywnych. thumb|left|List polecony z 1930, ofrankowany dwoma znaczkami Melita z nadrukiem POSTAGE W 1931 możliwymi stały się bezpośrednie loty z Malty, co spopularyzowało usługi poczty lotniczej. Zeppeliny przewoziły pocztę z Malty od maja 1933 do lipca 1935. W 1935, z okazji 25-lecia panowania Jerzego V, Malta wydała 4-znaczkową serię Silver Jubilee, która poprzedziła wydaną w 1937 serię 3 znaczków dla uczczenia koronacji króla Jerzego VI. W 1938 została wydana nowa obrazkowa seria definitywna, z portretem Jerzego VI w kartuszu i z lokalną scenerią wokół. W serii tej znalazł się również znaczek o wartości 1 farthing (1/4 pensa), jak w 1901, lecz przedstawiający nowoczesny widok portu oraz królewski monogram GRI zamiast portretu. Seria zawierała wartości do 10 szylingów (10/-), a na niektórych droższych znaczkach ponownie wykorzystano sceny z serii z 1926, lecz większe i jaśniejsze. W czasie II wojny światowej Malta przeżyła ciężkie bombardowania, i wyspa została odznaczona przez króla Krzyżem Jerzego (George Cross), w uhonorowaniu bohaterskiej postawy mieszkańców w czasie niemieckich i włoskich bombardowań. W 1942, Palazzo Parisio został uszkodzony w czasie bombardowania, więc Główny Urząd Pocztowy został przeniesiony do szkoły podstawowej w Hamrun. W 1943 opłaty pocztowe wzrosły i 6 niższych wartości serii z 1938 zostało wydanych w nowych kolorach, aby pokazać zmianę stawki. W 1946 Malta wydała 2-znaczkową serię upamiętniającą zwycięstwo aliantów w wojnie.

Listopad 1948 przywitał wznowioną obrazkową serię z lat 1938–1943 z nadrukiem „SELF-GOVERNMENT 1947”, po tym, jak Malta po raz drugi została obdarowana samorządem (konstytucja z 1921 została zawieszona w 1933). Kolejna reedycja tych znaczków miała miejsce w 1953, kiedy standardowa opłata pocztowa wzrosła do półtora pensa (1½d) a 6 wartości zostało wznowionych w nowych kolorach, wciąż z nadrukiem. Pomiędzy 1949 a 1953 zostało wydanych kilka serii, upamiętniających królewskie Srebrne Wesele, UPU oraz koronację Elżbiety II. W latach 1950–1954 wydano znaczki z okazji różnych rocznic religijnych (katolickich) oraz królewskich wizyt. Szczególnym był pobyt księżniczki Elżbiety na Malcie w 1948, kiedy przeniosła się ona na wyspę by zamieszkać z mężem – Filipem, księciem Edynburga, w bazie Royal Navy. Seria upamiętniająca ten pobyt została wydana w 1950.