thumb|350px|Państwo plemienne Skordysków w III-I w. p.n.e. Skordyskowie (gr. Σκορδίσκοι, łac.Scordisci, Scordistae) – mieszane tracko-celtyckie plemię zajmujące w starożytności tereny obecnej Serbii, u zbiegu rzek Sawy, Drawy i Dunaju. Ich główne siedziby to Singidunum i Taurunum (obecny Belgrad). Przeprowadzali łupieżcze najazdy na Grecję, przeciwstawili się najazdowi Cymbrów i Teutonów, wielokrotnie walczyli też z rzymskimi namiestnikami Macedonii, aż zostali podbici przez Tyberiusza za czasów Augusta w 15 p.n.e.

Pochodzenie Skordyskowie wywodzili się z Celtów i pojawili się na terenie zbiegu rzek Sawy, Drawy i Dunaju w IV/III w. p.n.e. w czasie migracji Celtów na Bałkany, która osiągnęła punkt kulminacyjny w czasie ich wielkiego najazdu na Trację, Macedonię i Grecję w latach 280-279 p.n.e. Jovan Todorović na podstawie relacji Strabona określił tereny zasiedlone przez Skordysków w widłach Sawy i Dunaju, we wschodniej Slawonii oraz między Cisą a Dunajem ziemią „Wielkich Skordysków”, natomiast ziemie „Małych Skordysków” miały według niego leżeć na wschód od rzeki Morawy oraz w południowej części Banatu. Przybysze wymieszali się z Trakami i Ilirami oraz ulegali wpływom Daków. Nazwa Skordyskowie może mieć związek ze starożytną nazwą góry Scardus, Scodrus lub Scordus (obecnie znana jako Szar Płanina).

Historia III p.n.e. W latach 280-279 p.n.e. Celtowie dokonali wielkiego najazdu na Trację, Macedonię i Grecję, m.in. w celu znalezienia nowych siedzib. W bitwie pod Bitolą pokonali króla Macedonii Ptolemeusza Keraunosa, następnie wtargnęli do Grecji, pokonali Greków pod Termopilami i zaatakowali sanktuarium w Delfach. W bitwie w okolicach Delf wojska króla Antiocha I i Antygona II Gonatasa pokonały Celtów pod wodzą Brennusa. Sam Brennus zmarł w wyniku odniesionych ran. Według wzmianki Atenajosa, część Celtów pod wodzą Bathanatiusa zawróciła w stronę Dunaju, gdzie osiedlili się i od nich wywodzą się Skordyskowie.

II p.n.e. Byli sojusznikami króla Macedonii Filipa V przeciwko Dardanom i Rzymianom w latach 183-179 p.n.e. W planach króla mieli razem z Bastarnami skierować swe siły do Italii po zajęciu siedzib Dardanów, którzy dokonywali najazdów na Macedonię. Śmierć Filipa w 179 p.n.e. przeszkodziła w realizacji całego planu. Za rządów Perseusza, następcy Filipa, Skordyskowie razem z Trakami wspierali Bastarnów w walkach z Dardanami w latach 179-175 p.n.e. Walczyli też często z trackim plemieniem Tryballów (Tribalów).

Skordyskom przypisuje się utworzenie osady na terenie plemienia Mezów pod celtycką nazwą Dunonia, później przez Rzymian określanej jako Bononia (obecnie Vidin), co mogło być oznaką wpływów i dominacji skordyskiej nad tym plemieniem. Inna miejscowość o celtyckiej nazwie Icacidunum położona blisko ujścia Iskyru (łac. Oescus) do Dunaju również może być świadectwem obecności Skordysków na terenach tym razem plemienia Tryballów. Mieszany lateńsko-tracki obrządek pogrzebowy typu Padea-Panagjurski Kolonii, który wiązał się z umieszczaniem w grobach celtyckiej broni, jest efektem silnych oddziaływań i zapewne osadnictwa Skordysków głównie w II w. p.n.e. na terenie dzisiejszej Oltenii i Bułgarii.

Po utworzeniu rzymskiej prowincji Macedonia w 146 roku p.n.e., Skordyskowie byli jednym z głównych wrogów nowo utworzonej prowincji i sprawiali wiele problemów jej namiestnikom. W 141 roku p.n.e. zadali klęskę rzymskim wojskom pod dowództwem jednego z pretorów Didiusza Juniusza Sylanusa lub Publiusza Korneliusza Scypiona Nazyki Serapiona. Zostali pokonani w 135 p.n.e. przez pretora Marka Koskoniusza w Tracji. W 119 p.n.e., zgodnie z pomnikiem odnalezionym w Tesalonice, zginął pretor Sekstus Pompejusz, prawdopodobnie dziadek triumwira Gnejusza Pompejusza, w walce z Celtami, najprawdopodobniej ze Skordyskami niedaleko Stobi leżacego w pobliżu współczesnej wsi Gradsko. Jego kwestor Marek Anniusz zebrał dostępne mu siły i pokonał Skordysków oraz zgromadził rozproszone resztki oddziałów Pompejusza. Gdy Skordyskowie powrócili, zostali pokonani przez Anniusza przy wsparciu Traków.

W 114 p.n.e. przeciwstawili się Cymbrom i Teutonom, którzy wyruszyli z terenów Jutlandii. W tym samym roku przeprowadzili wyprawę łupieżczą na Grecję, podczas której zaskoczyli i pokonali wojska konsula Gajusza Porcjusza Katona. Innemu konsulowi z 112 p.n.e. Markowi Liwiuszowi Druzusowi powiodło się lepiej. Gdy był namiestnikiem Macedonii w latach 111-110 p.n.e. pokonał Skordysków i dzięki temu po powrocie do Rzymu w 110 p.n.e. odbył triumf. Zostali też pokonani przez Marka Minucjusza Rufusa w 107 p.n.e., który jako prokonsul (konsulem był w 110 p.n.e.) sprawował namiestnictwo Macedonii i Tracji. Bitwa rozegrała się gdzieś nad środkowym biegiem rzeki Hebros. W następnym roku odbył triumf za zwycięstwa nad Skordyskami i innymi plemionami trackimi.

I p.n.e. Wspólnie z Dardanami i Medami napadali na rzymską Macedonię. W 88 p.n.e. zostali rozbici przez pretora i namiestnika Macedonii Lucjusza Korneliusza Scypiona Azjatyckiego, po tym jak złupili Delfy. Porażka ta była na tyle dotkliwa, że schronili się nad Dunajem i na jego wyspach, a ich znaczenie zaczęło podupadać. Między 56 a 50 p.n.e. zostali pokonani i podporządkowani przez Burebistę władcę Daków, którego potem wspierali w walkach z celtyckimi plemionami Bojów i Taurysków.

W 15 p.n.e. zostali pokonani przez Tyberiusza i podporządkowani władzy Rzymu. Wspierali też Tyberiusza jako najemnicy w czasie tłumienia powstania w Panonii w 12 p.n.e.

Kultura materialna Skordyskom przypisuje się zamówienie wykonania srebrnego kotła, odkrytego w Gundestrup w Danii, który najprawdopodobniej został zrabowany przez Cymbrów w czasie ich najazdu na tereny naddunajskie. Znane są srebrne monety emitowane przez Skordysków, które naśladowały tetradrachmy Filipa II. Atenajos podaje, że Skordyskowie nie wprowadzili do swego kraju złota, bo wyżej cenili od niego srebro. Skordyskowie założyli dwa miasta Singidunum i Taurunum, leżące na terenie obecnego Belgradu oraz wspomniane przez Strabona dwie miejscowości Heorta i Capedunum o nieustalonej lokalizacji.

Religia Wśród Skordysków składano na ołtarzach bóstw ofiary z jeńców wojennych. Mieli też w zwyczaju pić krew ludzką z wydrążonych czaszek.

Przypisy Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta XL 57. Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta XLI 19. Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta XLIII 20. Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta XLIV 31. Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta LVI. Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta LXIII. . . . . . Appian z Aleksandrii Historia rzymska księga IX, Wojny w Ilirii 5.13, 14. Strabon, Geografia VII 5. Strabon, Geografia VII 5.12. Strabon, Geografia VII 3.2.

Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie XXVII 4.4. Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska II 8. Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska II 39. Atenajos, Deipnosophistae (Uczta mędrców) VI 25. Florus, Zarys dziejów rzymskich I 39.

Bibliografia Źródła

Opracowania

Kategoria:Starożytne ludy Kategoria:Plemiona celtyckie Kategoria:Historia Serbii