Pieter Bruegel (starszy) (wymowa niderlandzka [], uproszczona polska [piter brechel]Często spotykana wymowa nazwiska jako [brojgel] (lub [brojgl]) nie jest poprawna.) (ur. ok. 1525 w Broghel koło Bredy, zm. 9 września 1569 w Brukseli) – niderlandzki malarz. Zwano go „Chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów.
Życiorys Zachowały się zapisy wskazujące, że urodził się w Broghel koło Bredy – nie jest jednak jasne, czy chodzi o miasto Breda w Holandii, czy o belgijskie miasto Bree (po łacinie zwane Breda). Od 1559 zaczął pomijać literę „h” w swym nazwisku, podpisując obrazy jako Bruegel.
Naukę rozpoczynał w pracowni Pietera Coecka van Aelsta, następnie terminował u Claude’a Doriziego w Mechelen. W roku 1551 został z tytułem mistrza przyjęty do gildii św. Łukasza Antwerpii. Podróżował po Włoszech i Francji, po powrocie mieszkał okresowo w Antwerpii, w końcu na stałe osiadł w Brukseli w roku 1563.
W roku 1563 ożenił się z Mayeken, córką swego pierwszego nauczyciela Pietera Coecka. Miał z nią dwóch synów – Pietera Brueghla (zw. Piekielnym) i Jana Brueghla (zw. Aksamitnym). Obaj synowie zostali malarzami, chociaż nie uczyli się od swego ojca (jeden miał 5 lat, a drugi około roku, gdy Pieter starszy zmarł). Malarz spoczął wraz z żoną w kościele Notre-Dame de la Chapelle w Brukseli. Epitafium malarza znajduje się w jednej z kaplic bocznych kościoła.
Malował przede wszystkim pejzaże, zapełnione postaciami chłopskimi (stąd przydomek). Czerpał motywy z codziennego życia ludu (wesela, uczty, biesiady, kiermasze), z Biblii, ilustrował przysłowia. Często wskazywany jako pierwszy malarz zachodni malujący pejzaże dla nich samych, a nie tylko jako tło dla alegorii religijnych. Malował stylem prostym, nie poddając się dominującej wówczas modzie włoskiej. Często nawiązywał do stylu Boscha. Najsławniejsze jego obrazy znajdują się w muzeum wiedeńskim.
Dzieła zebrane Piotrowi Brueglowi przypisuje się autorstwo 45 dzieł w większości namalowanych olejem na desceRainer Hagen, Rose-Marie Bruegel – dzieła wszystkie, wyd. Taschen, Kielce 2005, ISBN = 83-60160-19-8.:
Obrazy Lp. Tytuł obrazu Rok powstania Metoda Wielkość Miejsce przechowywania Grafika1 Pejzaż z przypowieścią o siewcy1557 olej na desce 74 × 102 cmTimken Museum of Art, San Diego100px2Pejzaż z upadkiem Ikaraok. 1558 olej na płótnie naciągniętym na drewno 73,5 × 112 cmMusées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela100px3. Widok Neapoluok. 1558obraz olejny39,8 × 69,5 cmGalleria Doria Pamphilj, Rzym100px4.Dwanaście przysłów1558 olej na desce 75 × 98 cm Museum Mayer van den Bergh, Antwerpia100px5.Przysłowia niderlandzkie1559 olej na desce 117 × 163 cm Gemäldegalerie, Berlin100px6.Walka karnawału z postem1559 olej na desce 118 × 164,5 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px7.Zabawy dziecięce1560 olej na desce 118 × 161 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px8.Triumf śmierci1562 olej na desce 117 × 162 cmPrado, Madryt100px9.Upadek zbuntowanych aniołów1562 olej na desce 117 × 162 cmMusées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela100px10.Samobójstwo Saula1562 olej na desce 33,5 × 55 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px11.Pokłon Trzech Króli1562 płótno 168 × 122 cmMusées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela100px12. Dwie małpy1562 obraz olejny 20 × 23 cmGemäldegalerie, Berlin100px13.Pejzaż z ucieczką do Egiptu1563 olej na płótnie 37 cm × 56 cmCourtauld Institute of Art100px14. Wieża Babel1563 olej na dębowej desce 114 × 155 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px 15.Mała wieża Babelok. 1563 olej na desce 60 × 74,5 cm Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam100px16Dulle Griet 1564 olej na desce117,4 × 162 cm Museum Mayer van den Bergh, Antwerpia100px17.Pokłon Trzech Króli1564 olej na płótnie 111 × 83,5 cmNational Gallery w Londynie100px18.Droga krzyżowa1564 olej na płótnie 124 × 170 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px19.Głowa starej wieśniaczkipo 1564 olej na dębowej desce 22 × 17 cmStara Pinakoteka, Monachium100px20.Rzeź niewiniątek1565 olej na dębowej desce 116 × 160 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px21.Wino w Dniu Świętego Marcina1565–1568 tempera na płótnie 168 × 122 cm Prado, Madryt100px22.Zimowy pejzaż z łyżwiarzami i pułapką na ptaki1565 olej na dębowej desce 38 × 56 cmMusées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela100px23.Żniwa1565 olej na dębowej desce 118 × 163 cmMetropolitan Museum of Art, Nowy Jork100px24.Powrót stada1565 olej na dębowej desce 117 × 159 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px25.Sianokosyok. 1565 olej na desce 114 × 158 cmGaleria Narodowa, Praga100px26.Pochmurny dzień1565 olej na dębowej desce 118 × 163 cm Kunsthistorisches Museum, Wiedeń100px27.Myśliwi na śniegu1565 olej na desce 117 × 162 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px28.Spis ludności w Betlejem1566 olej na desce 115,5 × 164,5 cm Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela100px29.Kraina szczęśliwości 1567 olej na dębowej desce 52 × 78 cmStara Pinakoteka, Monachium100px30.Kazanie św. Jana Chrzciciela1566 olej na płótnie 95 × 160,5 cmMuzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie100px31.Wiejski taniec1566 olej na desce 114 × 164 cm Detroit Institute of Arts100px32.Nawrócenie Szawła1567 olej na desce 108 × 156 cm Kunsthistorisches Museum, Wiedeń100px33.Pokłon Trzech Króli na śniegu1567 tempera na desce 35 × 55 cm Oskar Reinhart Collection, Winterthur100px34.Taniec wieśniaków 1568 olej na desce 114 × 164 cm Kunsthistorisches Museum, Wiedeń100px35.Ślepcy 1568 tempera na desce 86 × 154 cmMuseo di Capodimonte Neapol100px36.Kalecy1568 olej na desce 18 × 21 cm Luwr, Paryż100px37.Mizantrop1568 tempera na płótnie 86 × 85 cmMuseo di Capodimonte, Neapol100px38.Chłopskie wesele1568 olej na desce 114 × 163 cm Kunsthistorisches Museum, Wiedeń100px39.Złodziej gniazd1568 olej na desce 59 × 68 cm Kunsthistorisches Museum, Wiedeń100px40.Pejzaż z szubienicą1568 olej na desce 45,9 × 50,8 cm Hessisches Landesmuseum, Darmstadt100px
Grafiki Lp. Tytuł obrazu Rok powstania Metoda Wielkość Miejsce przechowywania Grafika1Wielkie ryby jedzą małe ryby1556 ołówek na papierze21,5 × 30,2 cmWiedeń, Graphische Sammlung Albertina100px2Targ w Hoboken1559 ołówek na papierze26,5 × 39,4 cm Courtauld Gallery100px3Polowanie na dzikie króliki156622,2 × 39 cmMuzeum Narodowe w Warszawie100px
Grisaille Lp. Tytuł obrazu Rok powstania Metoda Wielkość Miejsce przechowywania Grafika1.Chrystus i cudzołożnica1565 34 × 24 cmCourtald Institute Galleries w Londynie100px2. Śmierć Marii Panny156455 × 36 cmUpton House, Banbury100px
Dzieła ze szkoły Bruegla Lp. Tytuł obrazu Rok powstania Metoda Wielkość Miejsce przechowywania Grafika1.Kuszenie św. Antoniego 1557–1558olej na desce57,8 × 85,7 cmNational Gallery of Art100px
Dzieła o wątpliwym autorstwie Bruegla Lp. Tytuł obrazu Rok powstania Metoda Wielkość Miejsce przechowywania Grafika1. Chrystus i Jezioro Galilejskie 1553 olej na desce 67 × 100 cm Nowy Jork, kolekcja prywatna100px2.Sztorm na morzu1568 olej na desce 71 cm × 97 cmKunsthistorisches Museum, Wiedeń100px3.Trzech żołnierzy1568olej na desce20,3 × 17,8 cmNowy Jork, Frick Collection100px
Nawiązania Wiele utworów Jacka Kaczmarskiego to ekfrazy obrazów Bruegla starszego. Ślepcy są w ogóle pierwszą z nich, a pewną inspiracją do takiego rozwoju twórczości była wcześniejsza ekfraza Wisławy Szymborskiej nawiązująca do Dwóch małp.
Obraz Droga krzyżowa opisał w książce Bruegel. Młyn i Krzyż Michael Francis Gibson. Na jej podstawie powstał w 2011 film Młyn i krzyż w reżyserii Lecha Majewskiego. Wileński zimowy pejzaż Romualda Mieczkowskiego, fotografia Wilna – z zimowym remark – koresponduje z obrazem świata według Bruegla. Malarstwo Witalisa Sarosieka (1945–2012) - Sokólskiego Brueghla - w twórczości Leonarda Drożdżewicza., Film animowany Pieter Bruegel, „Wieża Babel”.
Zobacz też Pieter Brueghel (młodszy)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia J. Białostocki, Bruegel – pejzażysta, Poznań 1956. D. Bianco, Bruegel, Warszawa 2006 (Klasycy Sztuki) Breugel, Warszawa 1985 (Geniusze Sztuki) Bruegel, Warszawa 2001. J. Francis, Bruegel przeciwko władzy, Warszawa 1976. R. Hagen, R. M. Hagen, Bruegel. Dzieła wszystkie, Kolonia 2001. J. Kass, A. Lukacsy, Zabawy dziecięce według obrazu Pietera Bruegla Starszego, Warszawa 1985. Pieter Bruegel, Poznań 2006 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy, t. 5) F. de Poli, E. Baccheschi, Bruegel, Warszawa 1985. S. Rodary, Pieter Bruegel Starszy, Siechnice 1999 (Wielcy Malarze; nr 56) F. Timmermans, Piotr Brueghel, Kraków 1973. D. Varga, Wieża Babel. Piotr Bruegel Starszy, Warszawa 1984. M. Walicki, Bruegel, Warszawa 1957.
Linki zewnętrzne Zdjęcia epitafium malarza i kościoła w którym spoczywa ze strony Find a grave dzieła Pietera Bruegla (starszego) Insidebruegel.net - strona Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu ze zdigitalizowanymi obrazami Pietera Bruegela starszego.
Kategoria:Artyści związani z Antwerpią Kategoria:Malarze związani z Brukselą Kategoria:Niderlandzcy malarze renesansowi Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1569