Województwo pomorskie – jedno z województw istniejących w Polsce w latach 1945–1950. Obejmowało teren obecnego woj. kujawsko-pomorskiego oraz fragmenty: pomorskiego, wielkopolskiego i warmińsko-mazurskiego. Było jednym z 14 województw w kraju.
Historia Województwo pomorskie w przybliżeniu w przedwojennym kształcie reaktywowano dekretem z 21 sierpnia 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Miało ono z jednej strony nawiązywać do przedwojennego „Wielkiego Pomorza”, a z drugiej – uwzględniać odmienne terytorium państwa polskiego, ukształtowane po II wojnie światowejSudziński Ryszard: Kształtowanie się granic i podziału administracyjnego województwa pomorskiego (bydgoskiego) w latach 1945–1950. In. Zapiski historyczne TNT XXXVIII Rok 1973 z.2..
Nowy Pomorski Urząd Wojewódzki rozpoczęto organizować 2 lutego 1945 r. początkowo w Toruniu. 2 marca 1945 r. na szczeblu rządowym zapadła decyzja o przeniesieniu urzędu i dalszej jego organizacji w Bydgoszczy. Decyzję tę motywowano uwzględnieniem dysproporcji potencjału społeczno-gospodarczego pomiędzy oboma miastami, w tym liczby ludności, która miała stanowić zaplecze dla władzy ludowej. Poszczególne agendy urzędu przemieszczano w okresie od kwietnia do lipca 1945 roku. Toruniowi jako rekompensatę zagwarantowano przodującą rolę w zakresie kultury i oświaty na Pomorzu. Znalazło to odzwierciedlenie w lokalizacji kadry byłego Uniwersytetu Wileńskiego w Toruniu w 1945 r.
30 marca 1945 r. dekretem rządu z województwa pomorskiego ze stolicą w Bydgoszczy wydzielono województwo gdańskie, złożone z 6 powiatów oraz terytorium byłego Wolnego Miasta Gdańska. Odtąd województwo pomorskie obejmowało jedynie południową część dawnego „Wielkiego Pomorza” stanowiąc obszar przejściowy między regionami centralnymi (warszawskie, łódzkie), a nadmorskimi. Przez wyłączenie terenów nadmorskich uzyskało ono charakter etnograficzny kujawsko-pomorski.
7 lipca 1945 r. do województwa pomorskiego włączono dwa powiaty z Okręgu Zachodniopomorskiego: człuchowski i złotowskiMonitor Polski nr 29, poz. 77.. Trudności w prowadzeniu jednolitej polityki gospodarczej i administracyjnej (oba powiaty jako poniemieckie podlegały Ministerstwu Ziem Odzyskanych) zaowocowały rozporządzeniem rządu z 29 maja 1946 r., na mocy którego oba powiaty zostały przekazane nowo powołanemu województwu szczecińskiemu.
Lata 1945–1950 stanowiły okres kształtowania się województwa bydgoskiego, które nazywano pomorskim z uwagi na tradycję przedwojenną „Wielkiego Pomorza”. W tym czasie rozważano różne propozycje zmian terytorialnych, które częściowo zostały uwzględnione w reformie administracyjnej z 1950 r.: wyłączenie na rzecz Mazowsza powiatów: brodnickiego, lubawskiego i rypińskiego; postulat ten został częściowo uwzględniony w 1950 r. poprzez wyłączenie powiatu lubawskiego (od 1948 r. nowomiejskiego); wyłączenie na rzecz regionu Łódzkiego powiatu włocławskiego; zamierzenie to nie doszło do skutku wskutek protestu władz wojewódzkich w Bydgoszczy, które usiłowały zachować cały region etnograficzny Kujaw w stanie niepodzielonym; włączenie z Wielkopolski czterech powiatów pałuckich: żnińskiego, mogileńskiego, chodzieskiego i wągrowieckiego; postulat ten został częściowo uwzględniony w 1950 r. poprzez włączenie powiatów: mogileńskiego i żnińskiego do regionu bydgoskiego; włączenie z regionu Szczecińskiego powiatów: złotowskiego i człuchowskiego; postulat ten nie został zrealizowany przez władze centralne.
Województwo pomorskie – stan z 15 maja 1948 r. Województwo posiadało 23 powiaty, wśród nich 5 miast wydzielonych i 47 niewydzielonych, 188 gmin wiejskich i 2391 gromadPomorski Dziennik Wojewódzki 1948, nr 16, poz. 145.. Nr Powiat Miasto powiatowe Pow. [km²] Ludność Województwo pomorskie (1945–1950) 1 brodnicki 20px Brodnica 912 51 330 2 Bydgoszcz miasto 20px Bydgoszcz 75 149 529 3 bydgoski 20px Bydgoszcz 1334 52 691 4 chełmiński 20px Chełmno 730 48 307 5 chojnicki 20px Chojnice 1854 64 520 6 Grudziądz miasto 20px Grudziądz 28 49 913 7 grudziądzki 20px Grudziądz 758 35 146 8 Inowrocław miasto 20px Inowrocław 37 39 839 9 inowrocławski 20px Inowrocław 1267 61 284 10 lipnowski 20px Lipno 1535 93 073 11 lubawski 20px Nowe Miasto Lubawskie 833 44 812 12 nieszawski / aleksandrowski 20px Aleksandrów Kujawski 1278 105 984 13 rypiński 20px Rypin 1188 74 944 14 sępoleński 20px Sępólno Krajeńskie 681 29 446 15 szubiński 20px Szubin 917 41 903 16 świecki 20px Świecie 1533 74 668 17 Toruń miasto 20px Toruń 59 76 749 18 toruński 20px Toruń 864 47 845 19 tucholski 22x22px Tuchola 1039 35 336 20 wąbrzeski 20px Wąbrzeźno 673 48 801 21 Włocławek miasto 17px Włocławek 25 52 970 22 włocławski 17px Włocławek 1300 81 805 23 wyrzyski 20px Wyrzysk 1101 59 549
Przypisy
pomorskie