Dziegieć sosnowy, maź sosnowa (, FP XII, syn. Pix Pini, Pyroleum Pini, Oleum Pini empyreumaticum, Pix liquidaFarmakopea Polska XII, t. 3 2020, monografia narodowa – Pix liquida Pini (dziegieć sosnowy) wraz z synonimami., smoła sosnowa, niem. Kiefernteer, ang. Pine Tar) – produkt suchej destylacji gałęzi, kory i (lub) drewna sosny. W Polsce na stan obecny (2020) wymagania jakościowe określa monografia szczegółowa ujęta w Farmakopei Polskiej XII, która definiuje dziegieć sosnowy jako brunatną lub brunatnoczarną, gęstą, lepką ciecz o swoistym, przyswędkowym zapachu, nieco przypominającym terpentynę; otrzymywaną w procesie suchej destylacji drewna różnych gatunków rodzaju sosna Pinus. Niemal całkowicie rozpuszcza się w bezwodnym spirytusie, eterze, chloroformie i olejach tłustych. Częściowo rozpuszcza się w spirytusie rozcieńczonym (o mocy 70–90%), olejku terpentynowym; miesza się z wazeliną i tłuszczamiFarmakopea Polska XII t. 3 2020; monografia narodowa – Pix liquida Pini (dziegieć sosnowy) – strona 4683, werset: Postać i właściwości. Gęstość wynosi 1,10 – 1,22 g/cm³.
Podobnie jak w przypadku innych produktów suchej destylacji drewna (dziegci) skład dziegciu sosnowego jest bardzo złożony i nie do końca poznany. Zawiera głównie mieszaninę związków fenolowych, seskwiterpenów, diterpenów, węglowodorów i wielopierścieniowych związków aromatycznych, krezol, fenol, pirokatechol, benzen, toluen, stilben, naftalen, ksylen, chryzen, reten, styren, kwas octowy, pochodne fenantrenu, antracenu, benzoakrydyny, fluoranu, chinoliny, aminonaftalenu oraz wiele innych związkówOpis wytwórcy surowca farmaceutycznego (Pharma Cosmetic, gr. Fagron Polska > pharma.octuss.com)..
Dziegieć sosnowy jest typowym przykładem leków redukujących, czyli takich które poprzez hipoksję tkankową ograniczają aktywność mitotyczną naskórka. Posiada zdolność utleniania się kosztem pochłaniania tlenu tkankowego (singletowego). Poprzez to działanie osłabia procesy życiowe komórki. Obecność dużej ilości różnych związków fenolowych warunkuje działanie odkażające. Wykazuje silnie działanie przeciwświądowe, przeciwzapalne, przeciwpasożytnicze, redukujące, wysuszające oraz przeciwgrzybicze. Ponadto w niższych stężeniach (do 10%) odznacza się działaniem keratoplastycznym i słabo miejscowo znieczulającym, w wyższych stężeniach (10–20%) działaniem keratolitycznymTadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński: Leksykon Leków. PZWL, 1991, s. 516 > opis Dziegciu sosnowego..
Stosowany (preparaty recepturowe, w zakresie stężeń 2–20%Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński: Leksykon Leków PZWL, 1991 r. – s. 516 > opis Dziegciu sosnowego / werset > Stosowanie.), w leczeniu wielu chorób skóryStefania Jabłońska: Choroby skóry PZWL, 2005 r. > podrozdziały „Leczenie” w wymienionych jednostkach chorobowych., m.in. łuszczycy, różnego rodzaju wyprysków (egzem), zapaleniu łojotokowym skóry, świerzbiączce, grzybicach, łojotoku, twardzin, liszaju zwykłym, liszaju Wilsona (czyli liszaj czerwonym płaskim), nużycy (demodekozy), świerzbu (wchodzi w skład maści Wilkinsona). Rzadko jako komponent w lekach złożonych stosowanych w odczynach uczuleniowych skóryStefania Jabłońska: Leczenie chorób alergicznych skóry – Leki w terapii praktycznej, PZWL 1954, s. 28..
Dawniej dziegieć sosnowy stosowano doustnie jako środek wykrztuśny, odkażający przewód pokarmowy, oddechowy, układ moczowy, w przypadkach atonii żołądka i jelit. Obecnie dziegciu sosnowego nie stosuje się wewnętrznieOpis wytwórcy surowca farmaceutycznego (Pharma Cosmetic, gr. Fagron Polska)..
Preparaty dostępne w Polsce Pix liquida Pini – surowiec farmaceutyczny do receptury aptecznej.
Zobacz też dziegieć brzozowy prodermina
Uwagi Należy zwrócić uwagę, że jeden z synonimów farmakopealnych (Pix liquida) jest niejednoznaczny i niekiedy używany do określenia dziegciu mieszanego (pozyskiwanego nie tylko z różnych gatunków, ale i także rodzajów drzew i krzewów iglastych) – np. według Farmakopei Niemieckiej (DAB 6) Pix liquida może być mieszaniną dziegciu sosnowego i modrzewiowegoDeutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6), s. 540 > monografia szczegółowa – Pix liquida (Holzteer)..
Przypisy
Kategoria:Surowce roślinne