Konstantin von KaufmanJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 779. (ur. 3 marca 1818 w Dęblinie, zm. 4/16 maja 1882 w Taszkencie) – rosyjski generał i działacz państwowy, dowodzący wojskami rosyjskimi podczas podboju emiratu Buchary i chanatu Chiwy, pierwszy generał-gubernator Turkiestanu (1867-1882).
Życiorys Był drugim synem rosyjskiego generała pochodzenia austriackiego Piotra Fiodorowicza von Kaufmana (1784-1849) i jego żony, Polki wyznania ewangelicko-reformowanego, Emilii z Watsonów, córki Roberta Watsona.
Służbę wojskową w armii rosyjskiej rozpoczął w 1839. Walczył w wojnie kaukaskiej, od 1843 w Oddzielnym Korpusie Kaukaskim. Dowodził budową umocnień w dolinie Samuru. Podczas wojny krymskiej był p.o. szefa sztabu polowego Armii Kaukaskiej. Brał udział w oblężeniu Karsu i uzgodnił z brytyjskim gen. warunki kapitulacji miastaКонстантин Петрович фон Кауфман..
W 1861 został dyrektorem kancelarii ministerstwa wojny, wspólnie z Dmitrijem Milutinem wdrażał reformę rosyjskiej armii. Od 1864 posiadał stopień generała-adiutanta. W 1865 został generał-gubernatorem wileńskim, kowieńskim i grodzieńskim, dowódcą wileńskiego okręgu wojskowego i naczelnikiem guberni witebskiej i mohylewskiej. Zdemaskował urzędnika Ministerstwa Finansów Jozafata Ohryzkę jako komisarza powstania styczniowego na Petersburg. W 1865 doprowadził do wydania przez ministra spraw wewnętrznych Piotra Wałujewa specjalnego okólnika zabraniającego druku w języku litewskim oraz języku żmudzkim przy użyciu alfabetu łacińskiegoJ. Ochmański, Historia Litwy, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1982, s. 228–229.. Zakazał posługiwania się językiem polskim w urzędach, teatrach, klubach i kościołach, a także podczas ulicznych zgromadzeń. W styczniu 1866 r. powołał Komisję Rewizyjną, której zadaniem było zebranie kompletnych informacji o duchowieństwie rzymskokatolickim działającym na terenie generał-gubernatorstwa i która rozważała również możliwość wprowadzenia języka rosyjskiego do nabożeństw katolickich, nie dochodząc jednak w tej sprawie do wspólnego stanowiskaI. Wodzianowska, Opracowanie projektów wprowadzenia języka rosyjskiego do liturgii Kościoła rzymskokatolickiego w Kraju Północno-Zachodnim po powstaniu styczniowym, "Studia Polonijne", t. XXVIII, Lublin 2007, s. 63-64..
W czerwcu 1867 powierzono mu stanowisko generał-gubernatora i dowódcy Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego. Skierowanie go do Turkiestanu mogło być dowodem carskiej niełaski (nie jest jednak jasne, z jakiego powodu) lub wynikiem intrygi. Dowodził wojskami rosyjskimi podczas podboju Azji Środkowej. Jeszcze w tym samym roku odniósł zwycięstwo nad emirem Buchary i zajął SamarkandęJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 99–100.. Rezultatem podboju było zawarcie w 1868 traktatu, w którym Buchara zrzekała się na rzecz Rosji Samarkandy, Katta Kurganu oraz okręgu zerawszańskiego, jak również zobowiązywała się wpłacić 500 tys. rubli kontrybucji i zagwarantować rosyjskim kupcom prawo swobodnego handlu w emiracie. Niepodległość emiratu faktycznie pozostawała iluzorycznaJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 102–104.. W 1873 wojska pod dowództwem von Kaufmana zajęły również Chanat ChiwyJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 109.. Rok po tym wydarzeniu von Kaufman otrzymał awans na stopień generała-inżyniera.
Jako gubernator Turkiestanu posiadał faktycznie nieograniczoną władzę w podbitej Azji Środkowej, odpowiadając jedynie przed carem za swoją politykęJ. Rohoziński, Bawełna.., s. 392–394.. Nie był przy tym w żaden sposób przygotowany merytorycznie do zarządzania tym obszarem, nie znał jego specyfiki i polegał na radach lepiej zorientowanych w tych zagadnieniach generałów. Wobec ludności muzułmańskiej podbitych obszarów von Kaufman stosował politykę „ignorowania islamu” – władze rosyjskie nie ingerowały w sprawy religii, starały się jedynie pozyskać lojalność najbardziej wpływowych przywódców muzułmańskich. Spodziewano się, że ci z kolei skłonią ludność do akceptacji władzy carskiej, jednak założenie to nie przynosiło spodziewanych efektówJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 259–260.. Kaufman nie popierał idei prowadzenia wśród ludności Azji Środkowej misji prawosławnej, a gdy car w 1871 zgodził się na erygowanie eparchii taszkenckiej i turkiestańskiej, gubernator wymusił umieszczenie rezydencji biskupiej nie w Taszkencie, a w WiernymJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 300.. Zlikwidował w Azji Środkowej niewolnictwo, otworzył w Turkiestanie 60 szkół, w tym dwa gimnazja męskie i dwa żeńskie oraz bibliotekę publiczną. Wspierał ekspedycje i badania naukowe służące poznaniu regionu. W odróżnieniu od większości oficerów służących w jego administracji wojskowej nie brał łapówekJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 379.. Nie dokończył natomiast planowanej akcji kolonizacyjnej, ograniczając się do założenia pod Taszkentem jednej osady. Od roku 1881 wskutek choroby był sparaliżowanyJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 509.. Rok później zmarł i został zgodnie ze swoim życzeniem pochowany w TaszkencieJ. Rohoziński, Bawełna..., s. 391.. W mieście, przed rewolucją październikową, istniał jego pomnik oraz noszący jego imię prospekt.
Żonaty z Julią Kaufman.
Po 1860 r. otrzymał jako donację rodową dobra Grabkowo i Dziardonie w Królestwie Polskim.
Przypisy
Bibliografia J. Rohoziński, Bawełna, samowary i Sartowie. Muzułmańskie okrainy carskiej Rosji 1795-1916, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2014.
Kategoria:Generał-gubernatorzy wileńscy Kategoria:Generałowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Urodzeni w 1818 Kategoria:Zmarli w 1882 Kategoria:Ludzie związani z Taszkentem Kategoria:Ludzie urodzeni w Dęblinie