Ryszard Jerzy Książyński (ur. 29 lutego 1924 w Dąbrowie Górniczej, zm. 28 sierpnia 2013 w Bytomiu) – polski żeglarz, kapitan jachtowy (1957), wychowawca młodzieży żeglarskiej, ekonomista, żołnierz AK.
Organizator Jachtowego Klubu AZS w Krakowie, założyciel pierwszego oddziału Akademickiego Związku Morskiego na Pomorzu Zachodnim (1948), organizator Koła Kapitanów „Śląsk” (1965) i jego przewodniczący (1971-1972), etatowy kapitan s/y „Chrobry” (1951-1958), etatowy kapitan s/y „Leonid Teliga” (1972-1985), uczestnik bałtyckiej części Operacji Żagiel 74 i Nowojorskiej Operacji Żagiel 76, po zakończeniu, której przeprowadził jacht (jako pierwszy polski i pierwszy tak duży jacht żaglowy) trasą z Nowego Jorku przez Wielkie Jeziora i Missisipi do Nowego Orleanu (Rejs Roku 1976). Honorowy Członek Zarządu Śląskiego OZŻ. Odznaczony dyplomami Ligi Morskiej, LPŻ, LOK i Marynarki Wojennej, „Medalem Bractwa Wybrzeża”, a także wieloma odznaczeniami żeglarskimi, resortowymi i państwowymi w tym „Zasłużony dla Żeglarstwa Śląskiego” i „Zasłużony Działacz Żeglarstwa Polskiego”. Przepłynął pod żaglami około 195 tys. Mm oraz na holu lub silniku około 55 tys. MmOdbyte rejsy – udział w imprezach (także pływania zawodowe); Bytom 31.I.2001; ankieta Listy Jachtowych Kapitanów Żeglugi Wielkiej XX w.; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie. Pod jego komendą wychodzili po raz pierwszy w morze kapitanowie: Wojciech Michalski, Wojciech Jacobson, Ludomir Mączka i inniJacht Klub Akademickiego Związku Sportowego w Szczecinie. Na wiecznej wachcie: RYSZARD KSIĄŻYŃSKI (1924 – 2013); http://jkazs.szn.pl/content/na-wiecznej-wachcie.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się 29 lutego 1924 w Dąbrowie Górniczej. ...W szkole zapisał się do harcerstwa i to dzięki niemu został żeglarzem … drużyna miała stały kontakt z prężnie wówczas działającym Harcerskim Ośrodkiem Morskim w Gdyni...150 tysięcy mil kapitana / Tomasz Nowak; życiorys RK w Życiu Bytomskim. Pierwszy kontakt z żeglarstwem nawiązał w roku 1938 w Harcerskim Ośrodku Morskim w Gdyni. W 1939 jego rodzina ewakuowała się do Rzeszówka w Kieleckiem. Przez 2 lata pracował w majątku i w tajnych kompletach zaliczył III i IV klasę gimnazjum, zdał małą maturę. Od 1943Staatliche Landbauschule Państwowa Wyższa Szkoła Rolnicza Czernichów, kreis Krakau – powiat Kraków. Ausweis – Legitymacja Nr 34/A; 15.09.1943; Muzeum AK Kraków; wystawiona na nazwisko: Richard Książyński do 1944 ukończył I i pół II klasyStaatliche Landbauschule Państw. Wyższa Szkoła Rolnicza Czernichów; 5 maja 1945; Muzeum AK Kraków; zaświadczenie o uczęszczaniu i ukończeniu z pieczęciami szkoły liceum przyrodniczego w Statliche LandBauschule / Państwowej Wyższej Szkole Rolniczej w Czernichowie. W 1943 ukończył roczne szkolenie konspiracyjnej szkoły podchorążych rezerwy uzyskując stopień kapral-podchorąży i, już jako żołnierz AK (ps. „Oksza”), wziął udział w akcjach sabotażowych i drobnych akcjach zbrojnych. W lecie 1944, po mobilizacji oddziałów AK do Akcji Burza, przydzielony został do zwiadu konnego por. „Włada” (ppor. „Władysław” – Władysław Sztabo, 9 kompania III batalionu) w Brygadzie Sandomierskiej (2 pułk piechoty Legionów) AK dowodzonej przez mjr (potem ppłk) „Kruka” (Antoni Wiktorowski). Wraz z brygadą wcielony do dywizji partyzanckiej (2 DP) płk. „Lina” (Antoni Żółkiewski), 21/22 września osłaniał zrzut lotniczy k. Secemina, 26 września brał udział w bitwie pod Radkowem i ranny, doznał trwałej utraty słuchu w lewym uchu. Po rozwiązaniu AK 19 stycznia 1945 przeszedł do cywila.
Od maja 1945 przebywał w Katowicach, w 1946 zdał eksternistycznie maturę Liceum AdministracyjnegoŚwiadectwo dojrzałości Liceum Administracyjnego Nr 27. Miejski Instytut Kształcenia Handlowego w Katowicach, Katowice 29.V.1946; Muzeum AK Kraków w Miejskim Instytucie Kształcenia Handlowego, zapisał się na studia w Krakowie na Akademii Handlowej (1946–1948, 2 lata) i wstąpił do Akademickiego Związku Morskiego. W 1946 r. powrócił do żeglarstwa i po obozie YMCAWolne Forum Gdańsk. Forum miłośników Gdańska i Pomorza: Pocztówki zdjęcia dokumenty – Gdańsk 1947 na filmie w Postomino (koło Ustki), po szkoleniu na jachcie „Zaruski” uzyskał w Jachtowym Morskim Klubie Akademickim w Gdańsku stopień żeglarza morskiego. W maju po kursie w Krakowie uzyskał stopień jachtowego sternika śródlądowego. W latach 1947–1949 pływał pod komendą kapitanów: Henryka Fronczaka, Jana GołubiewaHonorowa Odznaka Zasłużony Działacz Żeglarstwa Polskiego: Rejestr osób odznaczonych…; PZŻ: Warszawa 2014: 75; https://web.archive.org/web/20160216021343/http://www.pya.org.pl/files/1/zwiazek/komisje/komisja-odznaczen/565453e0e886d.pdf i Włodzimierza Jacewicza, na jachtach „Dar Żoliborza”NARKIVE. pl.rec.zeglarstwo: Znów z tej starej książki ciekawostki / A. Kłoskowski; https://pl.rec.zeglarstwo.narkive.com/UggIk06r/znow-z-tej-starej-ksi-ki-ciekawostki (200 m²), „Jowisz”R1. Sportowa książeczka żeglarska Nr 2653; PZŻ: Warszawa 1950: 32; 4 IV 47–31 XII 58; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie (80 m²), „Jurand II” (100 m²), „Neptun” (100 m²), „Jedność” (ex „Dar Żoliborza”, 200 m²), „Generał Zaruski” (320 m²) jako załoga i na funkcjach oficerskich.
Praca wychowawcza i organizacyjna – Szczecin, Kraków Od października 1946 do maja 1947 uczestniczył wraz z Tadeuszem Morawskim i Zbigniewem BanasikiemWspomnienia|Zeszyty Żeglarskie; Szczecin NR26e sierpień 2015; https://zeszytyzeglarskie.pl/wspomnienia/maryla-grochowska-zeglarskie-wspomnienia/ w organizacji Jachtowego Klubu AZS w Krakowie i kursu żeglarskiego na stopień sternika śródlądowego. W lipcu i sierpniu 1947 został komendantem obozu żeglarskiego KlubuAkademicki Związek Morski RP oddział w Krakowie. Ośrodek Wyszkoleniowy Jezioro Rożnowskie; 30.VII.1948; zaświadczenie o kierowaniu obozem AZM i AZS; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie w Kobyle Gródku nad Jeziorem Rożnowskim. W tym samym roku w sierpniu, po kursie żeglarskim w Ośrodku GKKF w Jastarni uzyskał stopień sternika morskiego. W lipcu 1948 został kierownikiem wyszkolenia żeglarskiego połączonego obozu AZM i AZS w Zbyszycach nad J. Rożnowskim, a w sierpniu odbył kurs instruktorski i do października pracował w Ośrodku w Jastarni.
W 1948 przeniósł się do Szczecina na Akademię Handlową w Poznaniu oddział w Szczecinie, specjalność Handel Morski. Zaangażował się wraz z kpt. Zbigniewem Szymańskim, Kazimierzem Haską i Witoldem Bohdanowiczem w odbudowę żeglarstwa w Szczecinie. Wraz z Benkiem Quantem i Bolkiem Trochimowiczem założył pierwszy oddział AZM na Wybrzeżu Zachodnim. Od października do marca roku następnego organizował i rozbudowywał tabor pływający AZM w Szczecinie, kierując remontem wraków jachtów „Kaczorek”Wspomnienie o kapitanie Ziemowicie Ostrowskim; 26.12.2015; https://web.archive.org/web/20160131002937/http://www.zozz.com.pl/index.php/aktualnoci/41-aktualnoci/646-wspomnienie-o-kapitanie-ziemowicie-ostrowskim.html, „Tuńczyk”, „Janeczka”, „Ewa”Jacht Klub Akademickiego Związku Sportowego w Szczecinie. Nadir; http://jkazs.szn.pl/content/nadir i innych. Po fuzji 3 kwietnia 1949 AZM z AZS, w której brał aktywny udział, pozostał członkiem, a także wiceprezesem AZS ds. technicznych odpowiedzialnym za tabor pływającyAkademickie Zrzeszenie Studenckie. Zarząd Środowiska Szczecin; 20.II.1950; Zaświadczenie; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie. W czerwcu prowadził szkolenie członków klubu na stopień sternika jachtowego i morskiego, a w lipcu i sierpniu zorganizował obóz żeglarskiLista instruktorów i załóg; Obóz AZS sierpień 1949 Trzebież; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie w Trzebieży, pełniąc funkcję instruktora, we wrześniu był też instruktorem w Jastarni. Od 1949 działał w szczecińskim Okręgowym Związku Żeglarskim, początkowo przy kpt. Z. Szymańskim, a następnie pełniąc funkcje samodzielne. W 1950 w lipcu i sierpniu prowadził szkolenie w AZS Szczecin na J. Dąbie, we wrześniu został Kierownikiem Wyszkolenia Żeglarskiego w Jastarni, równocześnie, po 3 semestrach studiów, uzyskał dyplom z ekonomiiWyższa Szkoła Ekonomiczna w Szczecinie ul. Mickiewicza 6; L.dz. 297/5 23.V.1950; Muzeum AK Kraków; zaświadczenie o ukończeniu. W tym samym roku przeniósł się do Ligi Morskiej, gdzie pełnił funkcję kierownika taboru pływającego i brał udział w organizowaniu Szczecińskiego Jacht Klubu MorskiegoLiga Przyjaciół Żołnierza. Klub Morski Szczecin. Dyplom; Szczecin 17.XI.1956; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie, pozostając jego członkiem aż do roku 1970. Od końca 1950 r. do połowy 1953 pracował w Zarządzie Ligi MorskiejLiga Morska. Zarząd Okręgu Szczecin. Zaświadczenie L.dz. 708/53; Szczecin 30.V.1953; zaświadczenia pracy w LM; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie w Szczecinie. W marcu 1951 uzyskał patent sternika jachtingu lodowego i wziął udział w Bojerowych Mistrzostwach Polski w Giżycku. W lipcu tegoż roku został komendantem obozu żeglarskiego LM w Trzebieży dla dziewczątLiga Morska. Ośrodek Sportów Wodnych w Szczecinie; OSW/81/52 21.X.1952; zaświadczenie o kierowaniu Ośrodkiem Szkoleniowym LM w Szczecinie-Dąbiu i drugim w OS w Trzebieży; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie, a w sierpniu uzyskał patent kapitana żeglugi przybrzeżnej. Od lipca 1951 do połowy czerwca 1957 był etatowym kapitanem s/y „Chrobry”Liga Przyjaciół Żołnierza. Szczeciński Jacht Klub Morski; Szczecin: 15.VI.1957; zaświadczenie o etacie kapitana „Chrobrego” 1951−1957; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie. Od r. 1951 aktywnie działał w PZŻ – pracował w Zarządzie Okręgu i uzyskał dyplom sędziego regatowego (nr 14) PZŻSportowa książeczka żeglarska Nr 6797/KT; POZŻ w Katowicach: Katowice 18 I 1978; Książnica Pomorska – Zachodniopomorskie Archiwum Morskie; 28VIII51-15V91.