Ancylus – rodzaj ślimaków z rodziny zatoczkowatych (Planorbidae), obejmujący gatunki o charakterystycznej, czapeczkowatej muszli, występujące w wodach słodkich w Europie, północnej Afryce i zachodniej części Azji. W Polsce występuje jeden gatunek: przytulik strumieniowy.
Systematyka Rodzaj opisany przez O.F. Müllera, gatunkiem typowym jest przytulik strumieniowy (Ancylus fluviatilis). Przez długi czas klasyfikowany w odrębnej rodzinie przytulikowatych (Ancylidae), w nowszym ujęciu przypisany do rodziny zatoczkowatych (Planorbidae), w których wydzielony jest w osobnej podrodzinie (Ancylinae).
Występowanie Przedstawiciele rodzaju występują w zachodniej części Palearktyki. Są szeroko rozprzestrzenione w Europie, na Kaukazie i Zakaukaziu, w Afryce Północnej i zachodniej Azji. W Polsce reprezentowany przez gatunek typowy: przytulika strumieniowego.
Budowa thumb|Muszla Ancylus fluviatilis – widoki z różnych perspektyw thumb|Muszla Ancylus striatus – widoki z różnych perspektyw
Niewielkie ślimaki o lekko asymetrycznej, nieskręconej, czapeczkowatej muszli, jej szczyt jest wygięty ku tyłowi, delikatnie podłużnie prążkowany, może być zaostrzony lub przypłaszczony. Wierzchołek muszli jest ponadto lekko odchylony w prawą stronę. Periostrakum sięga poza wapienną warstwę muszli. Otwór muszli jest eliptyczny.
Całe ciało jest otoczone przez kołnierz płaszcza. Nibyskrzele o prostej, płatkowatej budowie. Osierdzie jest połączone ze światłem nerki poprzez przewód renoperykardialny. Osfradium dobrze rozwinięte, jest położone w pobliżu pętli moczowodu, po wewnętrznej stronie płaszcza. W szczęce wiele drobnych płytek położonych po boku i od strony grzbietowej w jamie gębowej. W raduli liczba zębów w szeregu może dochodzić do 75, pochewka raduli dochodzi do okolic żołądka. Gonada i gruczoł przyprątny mają kształt palczastych wyrostków, męski narząd kopulacyjny ma kształt bulwiasty, z bardzo długim biczem o gruczołowatej części górnej. Ujścia układu pokarmowego, wydalniczego oraz otwory płciowe są po prawej stronie ciała. Jama płaszczowa jest silnie zredukowana, brak płuca.
Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Zasiedlają głównie wody płynące (potoki, rzeki), czasem spotykane także w wodach stojących. Znane są również formy występujące w wodach podziemnych.
Odżywianie Zdrapywacze, żywią się glonami i mikroorganizmami peryfitonowymi porastającymi kamienie i inne zanurzone przedmioty.
Oddychanie Pomimo tego, że klasyfikowane w obrębie ślimaków płucodysznych, zwierzęta oddychają tlenem rozpuszczonym w wodzie, funkcje oddechowe spełnia brzeg płaszcza i nibyskrzele. Nie muszą wynurzać się dla zaczerpnięcia oddechu.
Rozmnażanie Obojnaki.
Lista gatunków Do rodzaju Ancylus zaliczane są następujące współczesne gatunki: Ancylus aduncus A. Gould, 1847 Ancylus ashangiensis D.S. Brown, 1965 Ancylus benoitianus Bourguignat, 1862 Ancylus capuloides Jan, 1838 Ancylus expansilabris Clessin, 1880 Ancylus fluviatilis Müller, 1774 – przytulik strumieniowy (gatunek typowy) Ancylus hamacenicus Bourguignat, 1883 Ancylus lapicidus Hubendick, 1960 Ancylus naumiensis Glöer & Pešić, 2023 Ancylus pileolus A. Férussac, 1822 Ancylus recurvus Martens, 1873 Ancylus regularis D.S. Brown, 1973 Ancylus scalariformis Stankovic & Radoman, 1953 Ancylus striatus Quoy & Gaimard, 1834 Ancylus subcircularis Clessin, 1880 Ancylus tapirulus Poliński, 1929 oraz gatunki wymarłe, znane tylko ze szczątków kopalnych: † Ancylus alutae Jekelius, 1932 † Ancylus boettgeri Zinndorf, 1901 † Ancylus bourgeoisi Deshayes, 1863 † Ancylus boyeri Noulet, 1868 † Ancylus braunii Dunker, 1853 † Ancylus cestasensis Peyrot, 1932 † Ancylus depressus Deshayes, 1824 † Ancylus dumasi Fontannes, 1884 † Ancylus elegans J. De C. Sowerby, 1826 † Ancylus hungaricus Brusina, 1902 † Ancylus lyelli Maillard, 1892 † Ancylus moravicus Rzehak, 1893 † Ancylus parmophorus de Stefani, 1880 † Ancylus saucatsensis Peyrot, 1932 † Ancylus serbicus Brusina, 1893 † Ancylus subcostatus Benoist, 1873
Zobacz też mięczaki Polski
Przypisy
Kategoria:Zatoczkowate