Dwuskrzydłowate, dwuskrzydlowate, dwuskrzydlcowate (Dipterocarpaceae) – rodzina roślin z rzędu ślazowców. Obejmuje trzy podrodziny: Dipterocarpoideae z 13 rodzajami i 470 gatunkami, Monotoideae z 3 rodzajami i 30 gatunkami oraz monotypową Pakaraimaeoideae z jednym gatunkiem. Ta ostatnia znana jest tylko z Wyżyny Gujańskiej. Podrodzina Monotoideae obejmuje rodzaj Monotes występujący w równikowej Afryce i na Madagaskarze, Marquesia w tropikalnej Afryce i Pseudomonotes w Kolumbii (Ameryka Południowa). Przedstawiciele podrodziny Dipterocarpoideae odgrywają istotną rolę w lasach równikowych Azji południowo-wschodniej. Drzewa z ostatniej podrodziny, a zwłaszcza Dipterocarpus, Hopea, Shorea i Vatica, są dominującym źródłem drewna egzotycznego dla międzynarodowego rynku drzewnego. Z powodu nadmiernej eksploatacji i niszczenia siedlisk wiele gatunków dramatycznie zmniejsza swoje zasoby i staje się zagrożona. Poza drewnem wiele gatunków jest istotnym źródłem także innych produktów takich jak żywice (damara), kamfora, olejki eteryczne i oleje roślinne pozyskiwane z nasion. thumb|Dipterocarpus costatus thumb|Hopea ponga thumb|Monotes kerstingii
Morfologia Pokrój W większości zimozielone drzewa, w tym osiągające ponad 70 m wysokości, rzadziej krzewy (Pakaraimaea). Liście Skrętoległe, pojedyncze, często skórzaste, całobrzegie. Kwiaty Promieniste, obupłciowe, rozwijają się szczytowo lub w kątach liści w gronach i wiechach, rzadziej w wierzchotkach. Działek kielicha jest pięć, są one trwałe i podczas owocowania znacznie się powiększają. Płatków korony jest 5 i są one wolne lub zrośnięte u nasady. Pręcików jest od 5 do wielu. Są one wolne lub częściowo pozrastane u dołu. Często łącznik między pylnikami przerasta główkę pręcika tworząc płonny wyrostek. Zalążnia jest górna lub wpół dolna, powstaje z 3–4 zrośniętych owocolistków wykształcających w poszczególnych komorach od 1 do kilku zalążków. Owoce Jednonasienne orzechy lub torebki opatrzone aparatem lotnym lub przynajmniej z zachowanymi, błoniastymi działkami. Aparatem lotnym są 2, 3 lub 5 skrzydełek powstających ze zrastających się po przekwitnieniu w różnym stopniu działek kielicha.
Systematyka Pozycja systematyczna i podział według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Jedna z rodzin z rzędu ślazowców Malvales, siostrzana dla Sarcolaenaceae w obrębie kladu różowych roślin okrytonasiennych. Z rodziny wyodrębniono dawniej zaliczaną tu monotypową podrodzinę Pakaraimaeoideae z rodzajem Pakaraimaea, który wskazywany jest jako siostrzany względem czystkowatych lub włączany do tej rodziny.
Podział na podrodziny i rodzaje
Podrodzina Monotoideae Marquesia Gilg Monotes A.DC. Pseudomonotes A.C.Londoño, E.Alvarez & Forero
Podrodzina Dipterocarpoideae Anisoptera Korth. Cotylelobium Pierre Dipterocarpus C.F.Gaertn. – dwuskrzydla Dryobalanops C.F.Gaertn. Shorea Roxb. ex C.F.Gaertn. – damarzyk (w tym Hopea, Neobalanocarpus, Parashorea) Stemonoporus Thwaites Upuna Symington Vateria L. – sąkwiel Vateriopsis F.Heim Vatica L.
Przypisy