mały|150px|Herb Nałęcz mały|150px|Odmiana hrabiowska herbu Nałęcz używana przez Rostworowskich mały|150px|Herb hrabiów Rostworowskich w: J.A. Tyroff, Wappenbuch des österreichischen Monarchie, Nürnberg 1831–1868 Rostworowscy (czasem też Roztworowscy) herbu Nałęcz – polska rodzina szlachecka i ziemiańska.
Ród Rostworowskich – gałąź średniowiecznego klanu Nałęczów – wywodzi się z wsi Rostworowo pod Poznaniem, skąd w późniejszym okresie jego przedstawiciele przenieśli się na inne ziemie Rzeczypospolitej, przede wszystkim do Małopolski, na Lubelszczyznę, Podlasie, Mazowsze, Litwę oraz Ruś. Już Bartosz Paprocki pisał w Herbach rycerstwa polskiego (1584) o Rostworowskich herbu Nałęcz jako „domie [...] w Wielkiej Polszcze starodawnym”K. Niesiecki, Herbarz polski, t. 8, Lipsk 1841, s. 146.
Wysoką pozycję rodu zaczął budować kasztelan przemęcki Jakub (zm. 1631), którego żona była bratanicą i wychowanicą Łukasza Opalińskiego. Do III rozbioru, czterechRostworowscy dzierżyli kasztelanie zakroczymską, wiską, santocką i przemęcką. Rostworowskich zasiadło w Senacie, co było jednym z powodów, dla których od końca XVIII w. znaczna część przedstawicieli tego rodu używała tytułu hrabiowskiego (wśród innych przyczyn była znaczna zamożność oraz arystokratyczny status wynikający z koligacji). Próby formalnego zatwierdzenia tego tytułu w Austrii, podjęte przez kasztelanica zakroczymskiego Andrzeja Rostworowskiego w r. 1828, nie powiodły się, mimo że w dyplomie hrabiowskim przyznanym potomkom Jakuba Komorowskiego, jego córka, a żona Andrzeja, została uwzględniona jako „po mężu hrabina Rostworowska”Biogram Andrzeja Rostworowskiego w Polskim Słowniku Biograficznym. Bez względu na ten fakt, Rostworowscy używali tytułu hrabiowskiego, jak również byli w ten sposób tytułowani (również w oficjalnych dokumentach) aż do XX w. W istocie pozostali "hrabiami kopertowymi", a ich tytułowanie niekiedy przyjmowało kuriozalne formy balansujące na granicy fałszerstwa źródeł historycznychW 1862 r. w opublikowanym i opłaconym przez rodzinę artykule w almanachu gotajskim z 1862 r. pojawiła się wzmianka o przyznaniu rodzinie tytułu hrabiowskiego w Galicji w 1801 r..
Od XVIII w. Rostworowscy weszli w związki małżeńskie z takimi rodzinami jak np. Czartoryscy, Czetwertyńscy, Potoccy, , Dzieduszyccy, Platerowie (zarówno Broel-Platerowie jak i Plater-Zyberkowie), Krasiccy, Sołtykowie, Popielowie, Lanckorońscy, Komorowscy, Łubieńscy, Hutten-Czapscy, Moszyńscy, Mycielscy, Mielżyńscy, Lubienieccy, , , Przewłoccy, , natomiast po kądzieli skoligacili się m.in. z Habsburgami, Radziwiłłami i Sapiehami.
Dewizą tego rodu jest łacińska sentencja: „Nil conscire sibi” (pol.: „nie mieć sobie nic do zarzucenia”)Sz. Konarski, Kanoniczki warszawskie, Paryż 1952, s. 152..
Rostworowscy byli ostatnimi właścicielami miasta Tykocin.
PrzedstawicielePrzynależność do rodu na podstawie opracowania S.J. Rostworowskiego, Monografia rodziny Rostworowskich, lata 1386-2012, t. 1-2, Warszawa 2013 Andrzej Rostworowski (1745-1831) – poseł na Sejm Wielki. (1871-1934) – działacz ziemiański, współtwórca i dobrodziej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Antoni Meliton Rostworowski (1789-1843) – ziemianin, oficer napoleoński, senator rosyjski. Emanuel Rostworowski (1923-1989) – historyk, redaktor naczelny Polskiego Słownika Biograficznego. Henryk Rostworowski (1912-1984) – pisarz i piosenkarz. Franciszek Ksawery Rostworowski (1749-1816) – uczestnik konfederacji barskiej. (zm. 1781) – współorganizator konfederacji barskiej. Jakub Rostworowski (1724-1781) – kasztelan santocki. Jan Rostworowski (1876-1963) – jezuita. Jan Rostworowski (1915-1944) – dziennikarz, cichociemny. Jan Rostworowski (1919-1975) – poeta. Jan Nepomucen Rostworowski (1799-1847) – ziemianin, jeden z prekursorów ludoznawstwa, poseł na sejm powstania listopadowego. Jan Antoni (Antoni Jan) Rostworowski) (ok. 1704-1775) – kasztelan zakroczymski, emisariusz Stanisława Leszczyńskiego. (1779-1853) – pułkownik wojsk polskich. Jan Wiktoryn Rostworowski (1676-1743) – kasztelan wiski. Janusz Rostworowski (1811-1891) – dostojnik rosyjskiego dworu cesarskiego, filantrop. (1911-1986) – literat i malarz. Karol Hubert Rostworowski (1877-1938) – poeta, dramaturg. Karol Paweł Rostworowski (1874-1927) – kompozytor. Łukasz Jacek Rostworowski (1643-1691) – chorąży liwski. Marek Rostworowski (1921-1996) – historyk sztuki, kurator zbiorów Czartoryskich w Muzeum Narodowym w Krakowie, minister kultury. Maria z Rostworowskich Broel-Platerowa (1915-2016) – historyczka peruwiańska. Maria z Rostworowskich Książek (1949-2018) – tłumaczka i pisarka. Maria Franciszek Rostworowski (1874-1956) – biskup mariawicki. Michał Rostworowski (1864-1940) – prawnik, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, sędzia Trybunału haskiego. Mikołaj Rostworowski (1925-1984) – publicysta, działacz PAX. Piotr Rostworowski (1910-1999) – benedyktyn, kameduła, przeor klasztorów w Tyńcu i na krakowskich Bielanach. Roman Rostworowski (1885-1954) – ziemianin, sadownik. Stanisław Rostworowski (1888-1944) – generał WP. Stanisław Kostka Rostworowski (1901–1977) – ziemianin, twórca letniska Wilga pod Warszawą. Stanisław Jakub Rostworowski (1858-1888) – malarz. Stanisław Jan Rostworowski (ur. 1934) – publicysta i działacz katolicki. (1784-1866) – marszałek szlachty guberni augustowskiej. (1921-2000) – malarz. (1907-1981) – ekonomista i historyk, działacz WiN. Tadeusz Rostworowski (1860-1928) – architekt. Teresa z Rostworowskich Załuska (1676-1759) – oratorka, pisarka. Tomasz Rostworowski (1904-1974) – jezuita. Wojciech Rostworowski (1877-1952) – ziemianin, polityk, senator II RP. Zofia z Rostworowskich Łosiowa (1900-1962) – działaczka społeczna. Zofia z Rostworowskich Wesslowa (1867-1929) – filantropka, współfundatorka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Powinowaci Maria z Broel-Platerów (1900-1972) – współtwórczyni letniska Wilga pod Warszawą, żona Stanisława Kostki Rostworowskiego. Jerzy Dietl (ur. 1927) – ekonomista, mąż Marii Teresy Rostworowskiej. Jan Dunin-Brzeziński (1883-1940) – oficer WP, zamordowany w Miednoje, mąż Marii Rostworowskiej. Marian Hutten-Czapski (1816-1875) – ziemianin, hipolog, pszczelarz, mąż Justyny Rostworowskiej. (1923-1981) – rzeźbiarka i konserwatorka dzieł sztuki, żona Henryka Rostworowskiego. Stanisław Czerniewicz (∼1851-po 1912) – przemysłowiec, mąż Marii Józefy Rostworowskiej. Florian Kobyliński (1774-1843) – generał polski, prezes komisji wojewódzkiej płockiej, mąż Anny Rostworowskiej. Karolina z Kofflerów 1 v. Potocka (1812-1885) – filantropka, żona Janusza Rostworowskiego. Józef Wierusz-Kowalski (1866-1927) – fizyk, dyplomata (m.in. poseł przy Stolicy Apostolskiej), mąż Leonii Rostworowskiej. Kazimierz Morawski (1929-2012) – dziennikarz i polityk, mąż Konstancji Rostworowskiej. Adam Potocki (1776-1812) – ziemianin, pułkownik wojsk Księstwa Warszawskiego, mąż Marii Antoniny Rostworowskiej. Ferdinand von Wintzingerode (1770-1818) – generał rosyjski, mąż Heleny Rostworowskiej.
Rezydencje
Groby i pomniki
Fundacje
Bibliografia K. Niesiecki, Herbarz polski, Lipsk 1839-1845, t. 8, s. 415-418. S.J. Rostworowski, Monografia rodziny Rostworowskich, lata 1386-2012, t. 1-2, Warszawa 2013.
Przypisy
!