Ulica 25 Czerwca w Radomiu – ulica w dzielnicy Śródmieście.

Łączy rondo Stanisława Mikołajczyka z ulicą Andrzeja Struga. Krzyżuje się z ulicami Waryńskiego, Zacisze, Sienkiewicza, Słowackiego, Dzierzkowską, Żeromskiego, Curie-Skłodowskiej, Kelles-Krauza, Partyzantów, Wysoką, Wodną oraz Filtrową. Jedna z najdłuższych ulic radomskiego ŚródmieściaBIP UM Radom, Uchwała nr 330/2012 w sprawie podziału Radomia na obszary Systemu Informacji Miejskiej.. Znajduje się w ciągu drogi powiatowej numer 5304W.

Historia i nazwyJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009.Red. S. Witkowski, Radom: dzieje miasta w XIX i XX w., Warszawa 1985, s. 427. Ulica została wytyczona w II poł. XIX wieku. Zabudowa pochodzi głównie z II poł. XIX i XX w. Nazwa ulicy wielokrotnie ulegała zmianom: II połowa XIX w. – 1920: ul. Wysoka 1920 – 1939: ul. 1 Maja 1939–1945: Wehrmachtstraße 1945–1989: ul. 1 Maja od 1989: ul. 25 Czerwca Obecna nazwa upamiętnia strajki i zamieszki, do których doszło w Radomiu 25 czerwca 1976, w trakcie tzw. Radomskiego czerwca. Była to największa akcja protestacyjna w ramach Czerwca 1976, którą spacyfikowały jednostki milicji i ZOMO.

Architektura Zabudowa ulicy kształtowała się od II połowy XIX niemal do końca XX wieku i jest bardzo zróżnicowana pod względem stylów architektonicznychRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975..

Wybrane obiekty Gmachy użyteczności publicznej nr 35a – eklektyczna kamienica czynszowa z przełomu XIX i XX wieku. Obecnie siedziba Młodzieżowego Domu Kultury im. Heleny Stadnickiej. W latach 1906–1939 siedziba Polskiej Macierzy SzkolnejJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 188.. skrzyżowanie z ulicą Żeromskiego – socrealistyczny budynek biurowy dawnych Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego wzniesiony w latach 50. XX w. według projektu S. BieńkuńskiegoRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1979, s. 252–253.. nr 66 – neogotycki budynek z 1902 roku. W latach 1906–1912 siedziba Miejskiej Szkoły Rzemiosł, a w latach 1918–1954 Miejskiej Szkoły Rzemieślniczo-Przemysłowej im. Jana Kilińskiego (w 1950 roku przekształconej w Technikum Mechaniczne im. Jana Kilińskiego.) Od 1955 roku siedziba Techniku SamochodowegoJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 146–147, 270.Red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 171.. nr 68 – modernistyczny gmach Dyrekcji Lasów Państwowych z 1938 roku. W okresie okupacji niemieckiej w budynku kwaterowało dowództwo wojsk niemieckich. W okresie PRL był siedzibą Lasów Państwowych i Komitetu Wojewódzkiego PZPR (1975–1989). Od 1990 roku ponownie siedziba Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych. Podczas wydarzeń radomskich gmach został zdobyty i spalony przez strajkujących robotnikówJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 133.Red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 195.. nr 70 – budynki Zespołu Szkół Muzycznych im. Oskara Kolberga, wzniesione w latach 2009–2011 według projektu pracowni architektonicznej Archi-Rad. Budynek usytuowany jest na skraju zabytkowego Parku Leśniczówka. Najbardziej efektowną częścią gmachu jest mieszcząca 500 osób sala koncertowa o standardzie filharmonicznym, umożliwiającym organizowanie koncertów kameralnych, symfonicznych oraz konkursów muzycznych. Jest to najnowocześniejszy gmach szkoły o profilu muzycznym w Polsce i jeden z najnowocześniejszych w Europie. skrzyżowanie z ulicą Wodną – zabytkowy budynek stacji pomp wodociągu miejskiego, zbudowany w latach 1925–1928 według projektu Feliksa MichalskiegoRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 198..

Budynki mieszkalne Zabudowa ulicy jest niejednolita. Obok kamienic czynszowych z XIX i XX w. stoją modernistyczne i socrealistyczne budynki oraz bloki z wielkiej płyty. Ciekawym przykładem budownictwa z okresu międzywojennego są wybudowane w latach 1936–1937 bloki Towarzystwa Osiedli Robotniczych usytuowane na skrzyżowaniu z ulicami Struga oraz Żwirki i WiguryRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 187..

Parki publiczne Przy ulicy znajdują się dwa zabytkowe parki miejskie – park im. Tadeusza Kościuszki (XIX w.) oraz park Leśniczówka (XX w.).

Zabytki Rejestr zabytków

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty:

nr 2 – dom, 1. ćw. XX w. nr 4 – dom, XIX w. nr 12 – dom, poł. XIX w. nr 14 – dom, poł. XIX w. nr 18 – kamienica z oficynami, koniec XIX w. nr 20 – kamienica, 1934 nr 27 – kamienica, 1880 nr 38 – dom, poł. XIX w. nr 40 – dom, poł. XIX w. nr 41 – dom, 1895 nr 43 – dom, 1. ćw. XIX w. nr 45 – dom, XIX w. nr 53 – dom, XIX w. nr 66 – Miejska Szkoła Rzemiosł, 1903 nr 68 – budynek Dyrekcji Lasów Państwowych, 1938 nr 70 – budynek stacji pomp wodociągu miejskiego, 1926–28 25 Czerwca / Kolberga – Park Leśniczówka, poł. XX w.

Gminna ewidencja zabytków

Do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Radomia, oprócz obiektów z rejestru zabytków, wpisane są też budynki (stan z 2017):

nr 8 – dom murowany, koniec XIX w. nr 11 – dom murowany, pocz. XX w. nr 13 – dom murowany, pocz. XX w. nr 15 – dom murowany, pocz. XX w. nr 16 – dom murowany, koniec XIX w. nr 34, 34a – dom murowany, koniec XIX w. nr 35 – dom murowany, koniec XIX w. nr 36a – dom murowany, koniec XIX w. nr 37 – dom murowany, koniec XIX w. nr 39 – dom murowany, koniec XIX w. nr 48 – dom murowany, koniec XIX w. nr 50 – dom murowany, pocz. XX w. nr 50 – dom murowany, pocz. XX w. nr 57 – budynek mieszkalny, 1955 nr 60 – dom murowany, pocz. XX w. nr 65 – dom murowany, pocz. XX w.

Przypisy

Bibliografia

Czerwca