Skocznik długouchy (Euchoreutes naso) – gatunek ssaka z podrodziny skoczników (Euchoreutinae) w obrębie rodziny skoczkowatych (Dipodidae), jedyny współczesny przedstawiciel swej podrodziny. Długość głowy i tułowia wynosi 90–105 mm, długość ogona 145–180 mm. Ma długie uszy. Głowa i grzbiet ochrowoszare, brzuch i boki ciała są białe. Długi ogon wieńczy czarno-biały koniec. Kość prącia jest długa i zgięta. Wiedzie nocny tryb życia na pustyniach piaszczystych i piaszczysto-żwirowych środkowej Azji. Owadożerca. Nie zagraża mu wyginięcie.

Genetyka Skocznik długouchy ma 48 chromosomów. Jest to liczba typowa dla większości skoczkowatych. Liczba fundamentalna wynosi 92.

Budowa Długość głowy i tułowia wynosi 90–105 mm, u samców 95–107 mm, a u samic nieco mniej, długość ogona 145–180 mm, u samców 147–180 mm, u samic nieco mniej, długość ucha 39–49 mm, u samców 39–45 mm, długość tylnej stopy 39–46 mm, u samców 44–46 mm. Masa ciała wynosi 23–45 g, przy czym samce ważą 23,7–37,8 g, a samice, zwykle od nich lżejsze, 27,4–33 g. Odległość kłykciowo-podstawna czaszki wynosi od 25 do 28 mm. Szerokość żwaczowa zawiera się między 14,2 a 17,5 mm. Rząd zębów szczękowych mierzy od 4,2 do 5,5 mm. Nie występuje istotny dymorfizm płciowy, ale samice bywają nieco mniejsze i lżejsze. W efekcie skocznik długouchy należy do większych skoczkowatych, choć nie dorównuje alaktadze dużej.

Zwierzę ma długie uszy.

Autorzy opisują znacznie rozdęte bullae auditivae wystające bocznie i ogonowo spod mózgoczaszki, podobnie jak u niektórych innych skoczkowatych, czego przykładem mikroskoczek pięciopalczasty. Duża jama żwacza jest kompletnie podzielona na trzy części przez przegrody, podobnie również jak u innych skoczkowatych, takich jak na przykład skoczuszek blady czy skoczuszek pustynny. W przeciwieństwie do tych gatunków, u skocznika długouchego jama żwacza jest jednak wielkości podobnej do jamy bębenkowej.

Wzór zębowy skoczkowatych obejmuje w szczęce pojedynczy siekacz, niekiedy pojedynczy przedtrzonowiec i 3 zęby trzonowe. Połówka żuchwy obejmuje pojedynczy siekacz, żadnych kłów ani przedtrzonowców i 3 trzonowce. Górne siekacze są zawsze gładkie. Inaczej niż u niektórych skoczkowatych, jak mikroskoczek pięciopalczasty, przednie powierzchnie siekaczy skocznika długouchego są białe. Występuje duży pierwszy górny przedtrzonowiec. Jest on dwukrotnie większy od trzeciego trzonowca, jeśli chodzi o średnicę. Zęby trzonowe mają niskie korony, o wysokości około połowy ich długości, kiedy nie są zużyte. Powierzchnię mają guzkowatą, a guzki te są wysokie i ostro zakończone.

Głowę i grzbiet zwierzęcia pokrywa barwa ochrowoszara bądź po prostu szara. Brzuch i boki ciała są białe. Długi ogon posiada biały pas podstawny, a na końcu najpierw czarny, a następnie biały, tworzące kępkę włosów. Podobny występuje u części innych skoczkowatych, jak na przykład alaktaga duża czy alaktaga pustynna.

Skoczkowate mają krótkie przednie łapy i długie, dobrze rozwinięte kończyny tylne, przystosowane do dwunożnego poruszania się i skoków. Skocznik długouchy ma długie stopy. Futro pokrywa również palce stóp, jednak obecne tam włosy są względnie krótkie. Mają one na zewnątrz barwę białą, wewnątrz zaś czarną bądź ciemnobrązową. Ponadto na stopach obecne są modzele kształtu stożka.

Autorzy opisują cylindryczną, masywną, znacznie wydłużoną żołądź prącia samca skocznika długouchego. Przebiega nań płytki podłużny fałd, jednak nie dzieli jej na płaty obecne u niektórych innych skoczkowatych jak mikroskoczek pięciopalczasty, a u innych nie, czego przykładem jest skoczuszek pustynny czy skoczuszek blady. Na prąciu skocznika długouchego nie występują również aciculae, zdobiące prącia licznych skoczkowatych, jak alaktaga duża czy pustynna. Skocznik długouchy wyróżnia się także długą, zajmującą w zasadzie całą długość żołędzi prącia, kością prącia (bakulum) zgiętą pod kątem prostym poziomo. Nie poszerza się ona na końcu.

Systematyka thumb|Skocznik długouchy jest jedynym współczesnym przedstawicielem swej podrodziny skoczników, jednej z czterech w rodzinie skoczkowatych, obok skoczków, mikroskoczków i alaktag, takich jak widoczna wyżej alaktaga duża Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał angielski zoolog William Lutley Sclater, nadając mu nazwę Euchoreutes naso i tworząc dla niego nowy rodzaj Euchoreutes (skocznik). Opis ukazał się w 1891 roku na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London”. Holotyp pochodził prawdopodobnie z piaszczystych równin wokół miasta Yarkand, w Sinciangu, w Chinach. Jest to jedyny przedstawiciel rodzaju Euchoreutes oraz podrodziny skoczników, którą opisał w 1901 roku amerykański przyrodnik Marcus Ward Lyon.

Umieszczenie podrodziny w odpowiedniej rodzinie bywało już kwestią problematyczną, ponieważ różni autorzy definiowali od jednej do sześciu rodzin skoczkowców. Część z nich optowała za podniesieniem każdej z podrodzin do rangi osobnej rodziny i wtedy skocznik długouchy należałby do rodziny obejmującej tylko ten rodzaj. Inni natomiast optowali za dużą rodziną skoczkowatych obejmującą także smużki i skoczomyszki. Najczęściej stosowany podział zalicza jednak skocznika długouchego do mniej licznej w gatunki rodziny skoczkowatych, czyniąc skoczniki jedną z czterech podrodzin skoczkowatych, obok skoczków, alaktag i mikroskoczków, podczas gdy smużki i skoczomyszki wydziela się do odrębnych rodzin. Pokrewieństwo pomiędzy podrodzinami również nie jest jednoznaczne i było w literaturze przedmiotem różnych ujęć. Wydaje się jednak w każdym razie, że skoczkowowate wyewoluowały w Azji Środkowej.

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki.

Etymologia Euchoreutes: eu „dobry, ładny”; χoρευτης khoreutēs „tancerz”. naso: , nasonis „wielkonosy”, od nasus „nos”. alashanicus: pustynia Alashan, Mongolia Wewnętrzna, Chińska Republika Ludowa. yiwuensis: Yiwu, Sinciang, Chińska Republika Ludowa.

Tryb życia Wiedzie nocny tryb życia, podobnie jak większość innych skoczkowatych.

Samiec zajmuje od 2 do 14,5 hektara, podczas gdy samica od 2,2 do 8 ha. Zazwyczaj areały nie zachodzą na siebie lub zachodzą tylko w niewielkim stopniu.

W przeciwieństwie do niektórych innych skoczkowatych, tworzących bardziej skomplikowane jamy, nory skocznika długouchego są proste w budowie. Posiadają dwa wejścia wiodące do pojedynczej komory na głębokości 30 cm, znacznie płyciej niż choćby u alaktagi wielkiej czy pustynnej.

Ciąża skoczkowatych trwa krótko. Ciężarne samice tego gatunku obserwowano w maju na południu Sinciangu i w lipcu w Mongolii. IUCN wskazuje jednak na poród wczesną wiosną. Samica rodzi od 2 do 6 młodych, średnia wynosi 3,1. Skoczkowate zwykle karmią młode mlekiem nieco dłużej niż inne gryzonie tej wielkości. Badacze wiążą to ze skomplikowanym, zaawansowanym ewolucyjnie sposobem poruszania się tych zwierząt. Skoczkowate zazwyczaj żyją krótko, kilka lat. Długość pokolenia trwa 2 lata.

Rozmieszczenie geograficzne Skocznik długouchy występuje w środkowej Azji, zamieszkując w zależności od podgatunku: E. naso naso – zachodnia Chińska Republika Ludowa (Kotlina Kaszgarska w południowym Sinciangu). E. naso alashanicus – północna Chińska Republika Ludowa (góry Helan Shan, pustynia Ordos i Kotlina Cajdamska w Gansu, zachodnia Mongolia Wewnętrzna i północna Qinghai) i południowa Mongolia. E. naso yiwuensis – północno-zachodnia Chińska Republika Ludowa (wschodnia Kotlina Dżungarska w północno-wschodnim Sinciangu).

Ekologia thumb|Skocznik długouchy występuje sympatrycznie ze skoczkiem azjatyckim Siedliskiem skocznika długouchego są pustynie piaszczyste i piaszczysto-żwirowe, gdzie zamieszkuje płaskie tereny. Unika on natomiast nieustabilizowanego piasku, podobnie jak wiele innych skoczkowatych, na którym radzą sobie nieliczne gatunki, jak stoposkoczek grzebykopalcy. W Mongolii zamieszkuje on piaszczyste doliny, porośnięte z rzadka krzewami, jak karagana, Kalidium foliatum, tamaryszek rozgałęziony czy saksauł bezlistny. W Chinach zamieszkuje piaszczyste wzgórza na skraju oaz bądź piaszczyste doliny porośnięte rzadką roślinnością.

W przeciwieństwie do niektórych bardziej roślinożernych skoczkowatych skocznik długouchy zjada przede wszystkim owady. Pokarm roślinny stanowi zaledwie dwudziestą część jego diety. Cała reszta zaś przypada na owady. Tylko w Chinach zdaje się spożywać więcej roślin zielonych, a uzupełnia dietę jaszczurkami.

W badaniu na transałtajskiej pustyni Gobi znaleziono na 200 pułapek jedynie trzy skoczniki długouche. Na tej pustyni zwierzę zdaje się wszechobecne. Na górze Hatan suudal znaleziono 5 osobników w badaniu transektowym na odcinku długości 46 km, a w Zam Bilkhiin 6 zwierząt na odcinku 50 km. Szacunki zagęszczenia dały wyniki 0,5 ± 0,2 skocznika na ha. Występuje sympatrycznie z alaktagą gobijską, skoczkiem azjatyckim, a z innych rodzin także z chomiczakiem pręgowanym i suwakiem pustynnym.

Zagrożenia i ochrona IUCN uznaje skocznika długouchego za gatunek najmniejszej troski. Po raz pierwszy oceniono jego status w 1996 roku, klasyfikując go jako zagrożonego wyginięciem. W 2008 roku ocenę zmieniono, zaliczając skocznika długouchego do kategorii najmniejszej troski. Decyzję tę uzasadniono jego rozległym zasięgiem występowania, obejmującym również obszary chronione, oraz prawdopodobnie dużą liczebnością populacji, która nie wykazuje oznak spadku.

Trend populacji nie jest znany, choć nie wydaje się spadać. Nie ma istotnych zagrożeń dla gatunku.

Zwierzę to zasiedla liczne tereny chronione. W Mongolii zajmują one aż 44% jego zasięgu występowania, z tego powodu obejmuje go też stosowne prawo. W tym kraju uznawano go za gatunek rzadki, a miejscowo za narażony. W Chinach zajmuje rezerwat Ejinahuyanglin, a być może także i inne obszary chronione.

Przypisy 8. Long-eared Jerboa, s. 85, w:

1. Five-toed Pygmy Jerboa, s. 83, w: 4. Heptner’s Pygmy Jerboa, s. 84, w: 5. Pallid Pygmy Jerboa, s. 83, w: 9. Great Jerboa, s. 85–86, w: 10. Severtzov’s Jerboa, s. 86, w: 25. Comb-toed Jerboa, s. 95–96, w:

Nazwy polskie za:

Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1891 roku Kategoria:Fauna Mongolii Kategoria:Fauna Chińskiej Republiki Ludowej