Hawker Hurricane – brytyjski samolot myśliwski, jednomiejscowy, jednosilnikowy dolnopłat o konstrukcji metalowej z częściowo płóciennym pokryciem, zaprojektowany i produkowany przez firmę Hawker Aircraft. Używany na wielu frontach II wojny światowej, odegrał znaczącą rolę podczas bitwy o Anglię. Produkowany w wielu wersjach uzbrojenia i z różnymi jednostkami napędowymi. Do zakończenia produkcji w 1944 roku wyprodukowano ponad 14 tysięcy egzemplarzy wszystkich wersji lądowych Hurricane i morskich Sea Hurricane, przystosowanych do działania z pokładów lotniskowców.
Historia W 1931 roku do służby w brytyjskich siłach powietrznych Royal Air Force wszedł szybki myśliwiec dwupłatowy Hawker Fury, napędzany silnikiem rzędowym, dającym mu prędkość 333 km/h i smukłą sylwetkę, zaprojektowany w zakładach Hawker pod kierownictwem ich generalnego konstruktora Sydneya Camma. Gwałtowny postęp techniczny w latach 30. spowodował jednak potrzebę wprowadzania samolotów o lepszych osiągach, aby sprostać konstrukcjom powstającym w innych krajach. Już w 1930 roku Ministerstwo Lotnicze (Air Ministry) ogłosiło specyfikację F.7/30 na nowy myśliwiec przekraczający prędkość 250 mil/h (400 km/h). Zadanie to okazało się trudne i dopiero w 1935 roku zaakceptowano do produkcji dwupłatowy myśliwiec Gloster Gladiator. Sydney Camm jednak już od 1933 roku zaczął zwracać uwagę Ministerstwa na celowość skonstruowania myśliwca jednopłatowego, opartego na konstrukcji Fury; podjął też wówczas wstępne prace projektowe.
W maju 1934 Ministerstwo Lotnicze ogłosiło specyfikację F.5/34, dotyczącą konstrukcji jednopłatowego myśliwca o prędkości 300 mil/h (483 km/h) i uzbrojeniu w 6–8 karabinów maszynowych. Jako napęd samolotu Camm wybrał nowo opracowywany silnik widlasty Rolls-Royce PV-12 (późniejszy Merlin). W sierpniu 1934 projekt wstępny zaprezentowano Ministerstwu Lotniczemu, co doprowadziło do wydania szczegółowej specyfikacji F.6/34, odpowiadającej konstrukcji Hawkera. 4 września 1934 wytwórnia formalnie zgłosiła swój projekt, pod oznaczeniem F.36/34. 18 lutego 1935 lotnictwo zamówiło budowę nieuzbrojonego prototypu, o numerze fabrycznym K5083. Jako uzbrojenie przewidziano osiem amerykańskich karabinów maszynowych Browning umieszczonych w skrzydłach, które miały być produkowane na licencji w celu zastąpienia podatnych na zacięcia Vickersów, typowych dla wcześniejszych brytyjskich samolotów. Prototyp samolotu został oblatany 6 listopada 1935 w Brooklands (pilot George Bulman). Oblot nowoczesnego myśliwca starano się utrzymywać w tajemnicy, nie informując o nim prasy. Pod względem konstrukcji i sylwetki prototyp nie odbiegał od późniejszych maszyn seryjnych, w których wprowadzono drobne modyfikacje, w tym wzmocniono osłonę kabiny. Prototyp był napędzany silnikiem Merlin C o mocy 990 KM. Od 5 marca 1936 roku lotnictwo prowadziło badania samolotu w locie w Martlesham Heath. Podczas prób prototyp osiągnął maksymalną prędkość 507 km/h (315 mph). 27 czerwca 1936 roku samolot otrzymał nazwę Hurricane (z ang. huragan) i został zaprezentowany publicznie w Hendon.
Pierwotnie napęd seryjnych samolotów miał stanowić silnik Merlin I, lecz firma Rolls-Royce opracowała ulepszony model Merlin II o mocy 1030 KM, który zaadaptowano do napędu zarówno Hurricane'a, jak i Spitfire'a. Rodzina silników na wczesnym etapie rozwoju stwarzała problemy, lecz została dopracowana do czasu uruchomienia produkcji. Wprowadzony do produkcji płatowiec był technologicznie przestarzały ze względu na konstrukcję kadłuba, bazującą na kratownicy z rur stalowych, zastosowanie tradycyjnych połączeń mechanicznych, takich jak przy produkcji dwupłatowców, zamiast nowocześniejszego spawania, oraz płócienne pokrycie skrzydeł i tylnej części kadłuba (od stycznia 1939 roku skrzydła kryto blachą aluminiową). Produkowany równolegle Supermarine Spitfire był samolotem bardziej nowoczesnym, mając całkowicie metalową konstrukcję półskorupową, lżejszą i mocniejszą od zastosowanej w Hurricane, za to mniej odporną na uszkodzenia pociskami. Polska w 1939 roku zamówiła 14 takich samolotów, jeden z nich dopłynął do Gdyni 26 sierpnia 1939 roku, jednak brytyjski kapitan statku dostał rozkaz przepłynięcia na wody neutralne. Pomimo przewagi Spitfire’a, Hurricane, ze względu na prostotę budowy, nieskomplikowany proces technologiczny i łatwiejszą obsługę przez personel naziemny, został w 1936 roku skierowany do produkcji. Przygotowania do produkcji samolotu, obejmujące przeniesienie produkcji starszych typów do innych zakładów, Hawker podjął jeszcze przed uzyskaniem zamówień. Pierwsze zamówienie na 600 myśliwców lotnictwo złożyło 4 czerwca 1936 roku. Podczas II wojny światowej pojawiły się dalsze zamówienia, jako pierwsze na 300 sztuk w 1939 roku.
Większość Hurricane’ów powstała w wytwórni Hawker Aircraft, następnie w zakładach Gloster Aircraft, a firma Austin Motor Company wyprodukowała 300 maszyn tego typu. W późniejszych latach produkcja została przeniesiona do zakładów Canadian Car & Foundry Corp w Kanadzie.
Wersje samolotu Hurricane Hurricane Mk I thumb|left|Hurricane Mk I Oblot pierwszego seryjnego myśliwca wersji Mark I (Mk I) miał miejsce 12 października 1937 roku. Już w grudniu 1937 roku samoloty te otrzymał, jako pierwszy w RAF, 111. dywizjon. Napęd pierwszych seryjnych maszyn stanowił silnik Rolls-Royce Merlin Mk II o mocy startowej 890 KM przy 2850 obr./min na wysokości 0 m oraz mocy maksymalnej 1030 KM przy prędkości obrotowej 3000 obr./min na wysokości 5000 m. Uzbrojenie strzeleckie stanowiło osiem karabinów maszynowych Browning kalibru .303 (7,7 mm). Samoloty pierwszej serii miały zewnętrzne części skrzydeł kryte płótnem, oraz wyposażone były w dwułopatowe drewniane śmigło o stałym skoku Watts Z.38 o średnicy 3,43 m. Samoloty nie posiadały opancerzenia ani samouszczelniających się zbiorników paliwa. W toku produkcji wprowadzono szereg ulepszeń, nie zmieniając mimo to oznaczenia wersji. I tak, już od 1939 r. zaczęto produkować myśliwce z nieco powiększoną powierzchnią steru kierunku (wprowadzono małą płetwę podkadłubową przed i za stałym kółkiem ogonowym, które wprowadzono w miejsce chowanego), przeprojektowano przednią część kadłuba. Wprowadzono nowe kolektory spalin z dyszami skierowanymi do tyłu, powodującymi przyrost prędkości o 3 km/h dzięki efektowi odrzutu. W połowie 1940 roku zmieniono kształt wiatrochronu, dodając płytę ze szkła kuloodpornego, opancerzono także kokpit, dodając przed pilotem płytę pancerną. Wreszcie, stopniowo, w tym samym roku, zaczęto montować na Hurricane’ach, zarówno w toku bieżącej produkcji, jak i podczas okresowych remontów, nowe skrzydła o konstrukcji półskorupowej w miejsce metalowych pokrytych płótnem. Od września 1939 r. zaczęto montować w myśliwcach Hawkera nowe silniki Rolls-Royce Merlin III o mocy 1310 KM. Już od stycznia 1939 roku zmianie uległo dwułopatowe śmigło na przestawialne w locie (dwupozycyjne) śmigło trzyłopatowe de Havilland Hamilton Type 5/31 o średnicy 3,28 m, a nieco później śmigło o automatycznej zmianie skoku Rotol o średnicy 3,25 m. Przejściowo, od końca 1939 roku, stosowano także śmigła Rotol z większym kołpakiem, adaptowanym z myśliwca Spitfire. Od 1940 r. zaczęto wyposażać myśliwce w nowe celowniki odblaskowe typu GM-2. Poprzednio stosowano proste przyrządy celownicze z muszką kołową.
Na początku II wojny światowej RAF posiadał około 500 egzemplarzy samolotów Hurricane Mk I, które stały się podstawowymi maszynami brytyjskiego lotnictwa myśliwskiego podczas bitwy o Francję i bitwy o Anglię. Na tym typie samolotu latał pierwszy aliancki as myśliwski, Edgar „Cobber” Kain.
Chociaż Hurricane był mało nowoczesną konstrukcją, to pozostawał bardzo wartościową maszyną, zdolną stawić czoła Messerschmittom Bf 109 stanowiącym trzon niemieckiego lotnictwa myśliwskiego. Ustępował najbardziej rozpowszechnionym w 1940 roku Bf 109E prędkością maksymalną o ok. 50 km/h, lecz był zwrotniejszy i uważany był za łatwy w pilotażu. Główną zaletą Hurricane’ów był bardzo dobry silnik Rolls-Royce, ten sam który napędzał myśliwiec Supermarine Spitfire. Sprężarka tej jednostki napędowej pozwalała na osiągnięcie na niższym pułapie większej mocy od silnika Daimler-Benz DB 601, w który wyposażone były Messerschmitty Bf 109, chociaż powyżej 5000 metrów DB 601A-1 miał podobne parametry jak Merlin III i XII.
Podczas bitwy o Anglię skierowano Hurricane’y do walki przeciwko bombowcom, a zadanie walki z myśliwcami wroga powierzono maszynom Spitfire. Dni Hurricane’ów w roli typowych myśliwców były już jednak policzone. Pod koniec bitwy o Anglię w 1940 roku fabryki zbrojeniowe były w stanie dostarczać wystarczającą liczbę Spitfire’ów, aby wyposażyć w nie wszystkie dywizjony myśliwskie, dlatego Hurricane’y zaczęto stopniowo przeznaczać do zadań szturmowych. Ponadto po wdrożeniu Spitfire’ów do produkcji seryjnej okazało się, że te całkowicie metalowe samoloty mogą być wytwarzane szybciej, niż Hurricane’y o konstrukcji mieszanej.
Hurricane Mk II thumb|left|Sea Hurricane’y Mk IB w formacji, grudzień 1941 roku thumb|left|Hawker Hurricane Mark IIC podczas ataku na most w Birmie, maj 1944 roku thumb|left|Hawker Hurricane Mk IV uzbrojony w rakiety RP-3, sierpień 1945 roku thumb|left|Hawker Hurricane Mk II należący do 232. Dywizjonu RAF zestrzelony 8 lutego 1942 roku podczas bitwy o Singapur Firma Rolls-Royce cały czas ulepszała swój silnik Merlin i już na początku wojny w 1940 roku rozpoczęto produkcję nowszego modelu Merlin XX. Nowa jednostka napędowa była wyposażona w dwubiegową sprężarkę, umożliwiającą zmianę prędkości obrotowej (biegu) przez pilota w zależności od pułapu lotu. Na pułapie powyżej 5500 metrów należało przestawić sprężarkę na wyższy bieg i pełne doładowanie („FS ratio” – Full Supercharge), a na mniejszych pułapach na wolniejsze obroty średniego doładowania („MS ratio” – Moderate Supercharge), dzięki czemu mniejsza moc silnika była potrzebna do jej napędzania. Dzięki zastosowaniu takiego rozwiązania znacznie polepszyły się parametry samolotu na wyższym pułapie, umożliwiając osiągnięcie chwilowej mocy silnika na poziomie 1280 KM (954 kW).
Chociaż wzrastała produkcja myśliwców Spitfire, postanowiono zainstalować silnik Merlin XX także w samolocie Hurricane. Maszyna została oblatana 11 czerwca 1940 roku, po czym weszła do uzbrojenia pod oznaczeniem Hurricane Mk II. Pierwsze trafiły do jednostek w listopadzie 1940 roku. Prędkość maksymalna samolotu sięgnęła 545 km/h na wysokości 6706 m. Brak było większych zmian w konstrukcji samolotu, jedynie nowy silnik wymusił nieznaczne wydłużenie nosa kadłuba o 25 cm. Ponadto zastosowano nowe śmigło o nieco lepszych parametrach. Pierwszą odmianą produkcyjną była Mk IIA, której wyprodukowano tylko 451 sztuk, przy czym większość maszyn należała do pierwszej serii (Series I), z takim samym płatem i uzbrojeniem w osiem karabinów maszynowych Browning jak Mk I. Wprowadzono następnie wersję oznaczoną jako Mk IIA Series II, z uniwersalnym skrzydłem (universal wing), z możliwością podwieszenia dodatkowych zbiorników paliwa, bomb lub niekierowanych pocisków rakietowych. Wersja ta została szybko zastąpiona w produkcji przez Mk IIB z uzbrojeniem zwiększonym do 12 karabinów maszynowych w skrzydłach. Samoloty tej wersji zaczęły trafiać do jednostek od lutego 1941 roku, stając się do połowy roku podstawową wersją myśliwską, wyprodukowaną w liczbie 2829 sztuk.
Firma Hawker prowadziła badania nad ulepszeniem uzbrojenia strzeleckiego przez wprowadzenie działek. Pierwsze próby polegały na zamontowaniu dwóch działek automatycznych Oerlikon kalibru 20 mm w gondolach pod skrzydłami, ale ze względu na zbyt małą pojemność magazynków bębnowych zrezygnowano z tego rozwiązania. Kolejną próbę podjęto montując cztery działka Hispano Mk II kalibru 20 mm, po dwa w każdym skrzydle, ale masa takiego zestawu znacząco obniżała parametry samolotu. Dopiero wprowadzenie silnika Merlin XX zapewniającego odpowiednie osiągi przy obciążeniu czterema działkami umożliwiło wprowadzenie wersji z działkami.