Protoonkogen, c-onc (gr. = pierwszy, pierwotny) – gen obecny w prawidłowej komórce, potencjalnie (lecz nie aktualnie) zdolny do wyzwolenia procesu transformacji nowotworowej. Uwarunkowana mutacją zmiana jego ekspresji sprawia, że przekształca się w onkogen, tj. gen bezpośrednio aktywujący transformację nowotworową komórki. Stanowią ok. 1% wszystkich genów.
Produkty protoonkogenów: czynniki wzrostu. białka receptorowe dla czynników wzrostu. białka wykazujące aktywność kinazy tyrozynowej. białka G związane z błoną cytoplazmatyczną. regulatorowe białka cytoplazmatyczne. białka uczestniczące w regulacji transkrypcji genów białka wykazujące aktywność kinazy serynowej.
W komórce występują liczne i zróżnicowane protoonkogeny, ich główne funkcje to: zawierają informacje dla czynników wzrostowych i ich receptorów błonowych kodują wewnątrzkomórkowe przekaźniki informacji związanej z procesami wzrostu i proliferacji kodują czynniki transkrypcyjne pobudzające proliferację i upośledzające procesy różnicowania komórki kodują białka regulatorowe cyklu komórkowego (cykliny i kinazy cyklinozależne), enzymy (głównie kinazy), a także czynniki kontrolujące proces apoptozy
Białka kodowane przez protoonkogeny są w prawidłowych komórkach istotne dla złożonych procesów regulacyjnych, które wyznaczają prawidłowy przebieg różnicowania i proliferacji.
Zmiana prowadząca do przemiany protoonkogenów w onkogeny jest przede wszystkim skutkiem mutacji. Podobne następstwa może mieć translokacja chromosomalna (np. chromosom Philadelphia obecny u 90% chorych na przewlekłą białaczkę szpikową) lub amplifikacja genu (tj. jego wielokrotne skopiowanie).
+ Lokalizacja niektórych protoonkogenów w chromosomach i produkty tych protoonkogenów Protoonkogen Locus na chromosomie Produkt białkowy SIS (Simian sarcoma – mięsak małpi) 22q12.3-q13.1 PDGF FOS (Murine Osteosarcoma - mysi kostniakomięsak) 14q21-q31 czynnik regulujący transkrypcję JUN (Avian Sarcoma – mięsak ptasi) 1p31-p32 czynnik stumulujący transkrypcję INT-2 (Mouse Mammary Tumor – rak sutka myszy) 11q13 FGF ABL (Abelson Murine Leucemia – mysia białaczka Abelsona) 9q34.1 kinaza białkowa SRC (Rous Sarcoma – mięsak Rousa) 20q12-q13 kinaza białkowa MYB (Myeloblastosis – białaczka mieloblastyczna) 6q22-q24 czynnik wiążący DNA
Zobacz też antyonkogen karcynogeneza onkogen onkogeneza
Kategoria:Rodzaje genów Kategoria:Onkogeneza