mały|Flaga Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej 'Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej lub Armia Strażników Rewolucji Islamskiej (, Sepah-e Pasdaran-e Enghelab-e Eslami) – jedna z dwóch gałęzi irańskich sił zbrojnych, obok . Według irańskiej konstytucji Armia odpowiedzialna jest za obronę granic i porządku wewnętrznego Iranu, podczas gdy Korpus odpowiedzialny jest za obronę rewolucji islamskiej i jej osiągnięć. Do jego zadań należy zwalczanie ruchów niechętnych ustrojowi Iranu jako republiki islamskiej, wspieranie proirańskich organizacji zbrojnych poza granicami kraju i zwalczanie wpływów obcych w Iranie. W strukturze Korpusu Strażników funkcjonują siły lądowe, siły powietrzne, marynarka, służby wywiadowcze, specjalna jednostka – Siły Ghods oraz paramilitarny Związek Mobilizacji Uciemiężonych. Łączna liczba żołnierzy Korpusu (bez Związku Mobilizacji Uciemiężonych) szacowana jest w granicach 160 tys.
Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej został utworzony w maju 1979. Odegrał kluczową rolę po stronie Iranu w wojnie iracko-irańskiej. W kolejnych latach wspierał, zgodnie z irańską polityką zagraniczną, formacje zbrojne poza granicami kraju, w tym m.in. Palestyński Islamski Dżihad i Hamas w Palestynie, Hezbollah w Libanie (tworzony przez przedstawicieli Korpusu). Oficerowie Korpusu i tworzone przez nich milicje szyickie brały udział w wojnie domowej w Syrii, walcząc po stronie wojsk wiernych prezydentowi kraju Baszszarowi al-Asadowi, jak również w wojnie z Państwem Islamskim w Iraku.
Od zakończenia wojny iracko-irańskiej Korpus posiada znaczące wpływy w polityce wewnętrznej Iranu oraz w jego gospodarce. Jest również kluczową siłą odpowiedzialną za inwigilowanie społeczeństwa i tłumienie protestów społecznych.
W 2007 roku Stany Zjednoczone uznały KSRI za organizację wspierającą terroryzm, zaś w 2019 – wprost za organizację terrorystyczną.
Nazwa Oryginalna perska nazwa formacji może być tłumaczona zarówno jako Korpus, jak i jako Armia Strażników Rewolucji Islamskiej. Preferowanie przez większość autorów pierwszej wersji służy podkreśleniu różnicy między Strażnikami Rewolucji a Armią Islamskiej Republiki Iranu i uwypukleniu faktu, że obie formacje działają niezależnie od siebie, a ich kompetencje i zadania nie są tożsame.
Utworzenie Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej został utworzony krótko po zwycięstwie irańskiej rewolucji islamskiej, w maju 1979 na osobiste polecenie ajatollaha Ruhollaha Chomejniego. Koncepcja powołania tego typu formacji była rozwijana przez Chomejniego jeszcze w okresie, gdy przebywał na emigracji; inspiracją dla niego był algierski Front Wyzwolenia Narodowego. Kwestię utworzenia Korpusu omawiano następnie w Radzie Rewolucyjnej jeszcze w lutym tego roku. Dekret tworzący Korpus Strażników zapowiadał, iż formacja będzie walczyła z pozostałościami po lojalnej wobec obalonego szacha Mohammada Rezy Pahlawiego armii, a także chroniła państwo przed kontrrewolucją. Chomejni i jego zwolennicy wzmacniali tym samym swoją pozycję polityczną i zabezpieczali przed ewentualnym wojskowym przewrotem. Ajatollah Chomejni zamierzał posłużyć się korpusem w ewentualnej walce z opozycją polityczną, niechętną ściśle religijnemu charakterowi władzy. Z czasem zadaniem formacji stała się również ochrona Iranu przed wrogami zewnętrznymi, także ideologicznymi. Artykuł 150 konstytucji Iranu przyjętej w 1979 stwierdza, że Strażnicy mają bronić rewolucji islamskiej i jej osiągnięć.
Pierwszym komendantem Korpusu został Mostafa Czamran, zaś jego pierwszymi żołnierzami – irańscy ochotnicy, którzy przed 1979 zamierzali prowadzić partyzancką wojnę z szachem i w tym celu udali się na szkolenie wojskowe w obozach Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Niektórzy z nich brali udział w wojnie domowej w Libanie. We wrześniu 1979 w Korpusie służyło 11 tys. żołnierzy. Według innego źródła w maju 1979 było ich 4 tys., zaś w grudniu – 10 tys. Do 1981 liczba Strażników Rewolucji wzrosła do 50 tys. W 1983 było ich już 150 tys., dwa lata później – 250 tys., zaś w 1986 – 350 tys.
Struktura i znaczenie w systemie bezpieczeństwa Iranu Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej funkcjonuje w Iranie obok Armii Islamskiej Republiki Iranu, z którą ma równocześnie rywalizować i strzec jej wierności rządowi. Wśród jego oficjalnych zadań wymienia się likwidowanie działań kontrrewolucyjnych wspólnie z Armią i policją, walkę z oddziałami kontrrewolucyjnymi, obronę przed aktywnością obcych wojsk na terytorium Iranu, prowadzenie szkoleń ideologicznych i polityczno-wojskowych, wdrażanie zdobyczy rewolucji islamskiej i wspieranie ruchów narodowowyzwoleńczych, wspieranie planów rozwojowych Iranu.
mały|Gen. Hosejn Salami, dowódca Korpusu w latach 2019–2025. Funkcjonuje odrębne ministerstwo, które zajmuje się wyłącznie sprawami Korpusu. Korpus odpowiedzialny jest bezpośrednio przed Najwyższym Przywódcą Iranu. Obecność kilku różnych formacji zbrojnych w systemie bezpieczeństwa Iranu ma gwarantować, że żadna z nich nie obali panującego porządku politycznego i nie przejmie władzy dla siebie. Budżet Korpusu jest szacowany w granicach 6–8 mld dolarów rocznie, co oznacza, iż 40% wszystkich oficjalnych wydatków wojskowych Iranu jest przeznaczanych dla KSRI.
W skład Korpusu wchodzą: siły lądowe liczące 130 tys. żołnierzy marynarka wojenna – 20 tys. żołnierzy pod dowództwem adm. Alego Fadawiego lotnictwo – 5 tys. żołnierzy służby wywiadowcze – 2 tys. żołnierzy
Członkiem Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej może zostać wyłącznie obywatel Iranu w wieku od 16 do 40 lat, posiadający odpowiednie warunki psychofizyczne, wykształcenie, bezpartyjny, ani niezaangażowany w przeszłości w żaden ruch polityczny, głęboko oddany idei rewolucji islamskiej i władzy Najwyższego Przywódcy, nieposiadający nałogów.
Siły Ghods thumb|Gen. Ghasem Solejmani Specjalną jednostką w strukturze Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej są siły Ghods (także tłumaczone jako brygada al-Kuds, dywizja al-Kuds, Święte Oddziały). Jednostka, niezależnie od przywództwa Korpusu, odpowiada bezpośrednio przed Najwyższym Przywódcą. Liczy prawdopodobnie ok. 15 tys. żołnierzy, zaś jej dowódcą od 1998 do śmierci w 2020 był gen. Ghasem Solejmani.
Zadaniem sił Ghods jest prowadzenie operacji poza granicami Iranu. Według amerykańskiego Departamentu Stanu prowadzi ona działania na rzecz realizowania interesów strategicznych Iranu w sferach wojskowej, politycznej i gospodarczej poprzez gromadzenie danych wywiadowczych, prowadzenie nieoficjalnych działań dyplomatycznych, przekazywanie wsparcia proirańskim organizacjom muzułmańskim, wspieranie wybranych organizacji zbrojnych, także terrorystycznych (poprzez dostarczanie pieniędzy i broni oraz szkolenie członków).
Związek Mobilizacji Uciemiężonych (Basidż) Związek Mobilizacji Uciemiężonych jako formacja paramilitarna powstał bezpośrednio po zwycięstwie rewolucji islamskiej, zaś od stycznia 1981 jest częścią składową KSRI. W stałej służbie pozostaje 90 tys. Basidżów, zaś 300 tys. – w rezerwie; Iran deklaruje ponadto, że w razie potrzeby jest w stanie zmobilizować od miliona do nawet 11 mln ochotników. W strukturze Basidżów znajduje się zarówno batalion męski Aszura, batalion kobiecy Zahra oraz bojówki Karbala i Zulfaghar.
Zadaniem Basidżów jest wspieranie oddziałów Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, tłumienie protestów ulicznych i zamieszek, aktywność w internecie – wykrywanie i neutralizowanie treści wrogich Iranowi i jego ustrojowi, likwidowanie skutków klęsk żywiołowych.
Dowódcą Związku od 2019 r. do 2026 r. był gen. Gholamreza Solejmani.
Historia KSRI Walki z opozycją w latach 1979–1982 Pierwszym konfliktem, w którym wzięli udział Strażnicy Rewolucji, były walki z buntem kurdyjskim w Sanandadż, jaki wybuchł w marcu 1979 i w ciągu kolejnych miesięcy rozlał się na cały region. Pełni zapału bojowego, lecz źle dowodzeni i wyszkoleni Strażnicy początkowo ponosili porażki, ostatecznie jednak zdołali stłumić bunt. W walkach zginęło ok. 5 tys. kurdyjskich partyzantów i 1200 wspierających ich cywilów.
Część oddziałów Korpusu na początku lat 80. XX wieku brała udział w zniszczeniu opozycyjnej organizacji Ludowych Mudżahedinów. Organizacja ta dokonała w letnich miesiącach 1981 serii ataków na rządzącą Islamską Partię Republikańską. W odpowiedzi władze Iranu poleciły Strażnikom Rewolucji zniszczenie ruchu mudżahedinów, który został faktycznie pokonany. W 1980 Strażnicy Rewolucji aresztowali wszystkich dziewięciu członków najwyższej rady irańskiej bahaitów; wszyscy oni następnie zaginęli bez wieści. W latach 1981–1982 członkowie KSRI mogli bez nakazu aresztować dowolną osobę, którą uznali za nielojalną wobec rewolucji. Równocześnie biura Korpusu były obiektem ataków skrajnie lewicowych organizacji, występujących przeciw rządowi islamskiemu.
Wojna iracko-irańska 1980–1982
Strażnicy Rewolucji odegrali kluczową rolę w powstrzymaniu inwazji wojsk irackich na Iran bezpośrednio po rozpoczęciu wojny (pierwsza faza konfliktu – do 1982), chociaż nadal borykali się z niedostatkiem wyposażenia i doświadczenia. Podczas wojny iracko-irańskiej z rewolucyjnej milicji stali się zawodową siłą militarną.
Wojna iracko-irańska rozpoczęła się 22 września 1980 od ataku Iraku na wschodniego sąsiada. Uderzenia powietrzne Irakijczyków w pierwszych dniach wojny zakończyły się niepowodzeniem. Opór irańskich wojsk lądowych był natomiast słaby i nieskoordynowany. Strażnicy Rewolucji, chociaż ich morale było wysokie, przez brak doświadczenia ponieśli w pierwszych miesiącach wojny bardzo ciężkie straty. Brali udział w zatrzymaniu irackiej operacji Kadisijja. Na innym odcinku frontu między 22 września a 10 listopada 1980 brali udział w obronie Chorramszahru, zdobytego ostatecznie przez Irakijczyków i Abadanu, którego Irakijczycy nigdy nie zajęli, dobrze radząc sobie z obroną w terenie trudnym, zurbanizowanym.
Od lutego-marca 1981 Strażnicy Rewolucji brali udział w licznych niewielkich operacjach ofensywnych na całej długości frontu. W maju 1981 brali udział w walkach o wzgórza wokół Susangerdu, gdzie odnieśli częściowe sukcesy, nie zdołali jednak przełamać irackich linii obronnych. W końcu września wzięli udział w odblokowaniu oblężonego Abadanu (operacja Ósmy Imam 27 września 1981). 9 listopada tego samego roku 14 tys. Strażników, razem z 1. i 2. Brygadą Pancerną z 16 Dywizji Pancernej oraz jedną dywizją piechoty, wzięło udział w operacji Droga do Jerozolimy, której celem było odbicie Bostanu. W zakończonej powodzeniem operacji odznaczyła się brygada Korpusu „Imam Husajn”, jednak główną rolę odegrały podczas niej jednostki regularnej armii irańskiej. Strażnicy nie odnieśli natomiast sukcesów w dalszych walkach w rejonie Susangerdu w grudniu 1981. W 1981 dowódcą korpusu został Mohsen Rezaji
Na przełomie lutego i marca 1982 80 tys. Strażników Rewolucji oraz Basidżów, obok 60 tys. żołnierzy z 4 dywizji armii irańskiej, wzięło udział w w północnym Chuzestanie. Podczas działań Strażnicy po raz pierwszy na masową skalę zastosowali taktykę fali ludzkiej, chociaż przynosiła ona ogromne straty. Spośród oddziałów Strażników w operacji wzięły udział brygady „Nasr”, „Ghods” oraz Fadżr”.
Między 30 kwietnia a 25 maja 1982 Strażnicy (dywizje „Fadżr”, „Nasr” i „Ghods”) wzięli udział w zwycięskiej dla Iranu (Bajt al-Mokaddas). Odegrali decydującą rolę podczas odbicia z rąk Irakijczyków Chorramszahru. 25 maja 1982 ostatnie jednostki irackie wycofały się z terytorium Iranu.