thumb|Oryginalna aspiryna firmy Bayer obok leku innego przedsiębiorstwa, które również może używać tej nazwy, ponieważ w Stanach Zjednoczonych znak towarowy uległ degeneracji. Jest tam też oficjalnie zaadaptowaną nazwą kwasu acetylosalicylowego Pospolicenie nazw marketingowych – proces stopniowego przekształcania się nazw własnych produktu lub firmy w pospolite, używane jako synonimy nazw całej grupy produktów danego typu, np. rowery, adidasy, czy pampersy; szczególny przypadek apelatywizacji. Zjawisko to zachodzi przeważnie w odniesieniu do marek, które mają dominującą pozycję na rynku lub są prekursorami jakichś produktów. Konsekwencją może być jednak utrata rynkowej tożsamości przez taką markę i degeneracja znaku towarowego.
Przykłady w języku polskim thumb|„Cepeen” (stacja benzynowa, 1972 rok). Na dystrybutorze widoczne logo Centrali Produktów Naftowych adidasy – buty sportowe, od niemieckiej firmy Adidas akwalung – aparat tlenowy, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo U.S. Divers aspiryna – lek przeciwbólowy, od leku Aspirin przedsiębiorstwa Bayer AG bedeker – przewodnik turystyczny, od niemieckiego wydawnictwa Baedeker boszka – szlifierka kątowa, od niemieckiej firmy Bosch, także fleksa od firmy Flex oraz diaks od zniekształconej nazwy Biax cannon – w zależności od branży nazwa różnych typów złącz elektrycznych (przede wszystkim XLR, D-Sub), od nazwy producenta ITT Cannon cepeen – stacja benzynowa, od skrótu nieistniejącej obecnie Centrali Produktów Naftowych (p. również kiosk ruchu) chatGPT - jako chatbot, od nazwy jednego z nich, stworzonego przez firmę OpenAl cola – rodzaj słodkiego napoju gazowanego, od nazwy Coca-Cola depakina – kwas walproinowy i walproinian sodu, od nazwy leku przeciwpadaczkowego Depakine Chrono przedsiębiorstw Inpharm i Sanofi-Aventis dyktafon – urządzenie do nagrywania dźwięku, od amerykańskiego przedsiębiorstwa Dictaphone dżip – samochód terenowy, od amerykańskiej firmy Jeep (p. również gazik) elektroluks – regionalne potoczne określenie odkurzacza, od szwedzkiej firmy Electrolux eros – przestarzale prezerwatywa, od nazwy prezerwatyw dostępnych w PRL eternit – azbestowo-cementowy materiał budowlany, od produktów austriackiego przedsiębiorstwa Eternit-Werke excalibur – limuzyna ślubna w stylu neoklasycznym, od amerykańskiej firmy Excalibur Automobile farelka – termowentylator, od firmy polskiego przedsiębiorstwa Farel flamaster – gruby pisak, zniekształcona nazwa amerykańskich produktów Flo-Master fotoszopować – prowadzić retusz zdjęć. Od programu komputerowego Adobe Photoshop, przeciwko czemu protestuje firma Adobe freon – grupa związków chemicznych dawniej wykorzystywanych jako czynnik chłodniczy, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo DuPont frisbee – latający dysk, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo Wham-O frużelina – owoce w żelu, od zastrzeżonej nazwy produktów polskiego przedsiębiorstwa Prospona gazik – samochód terenowy, od nazwy serii radzieckich pojazdów GAZ-64 – GAZ-69 (p. również dżip) geberit – spłuczka podtynkowa, od nazwy szwajcarskiego koncernu Geberit googlować – wyszukiwać w Internecie, od wyszukiwarki Google heroina – była firmowa nazwa produktu Bayer AGHeroin history. hula-hoop – koło do zabawy, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo Wham-O igelit – miękki polichlorek winylu, od nazwy produktu niemieckiego przedsiębiorstwa IG Farben imbus – klucz o przekroju sześciokąta, od nazwy Innensechskantschraube Bauer und Schaurte, w skrócie INBUS, później przekształcone w imbus jacuzzi – wanna z hydromasażem, od produktów firmy Jacuzzi junkers – dawne określenie piecyka gazowego, od firmy niemieckiego przedsiębiorstwa Junkers kärcher – potocznie myjka ciśnieniowa, od nazwy niemieckiego przedsiębiorstwa Kärcher; nazwa najczęściej wymawiana jest błędnie na sposób francuski albo angielski karimata – piankowa mata, od nazwy produktu Karrimat brytyjskiego przedsiębiorstwa Karrimor klakson – sygnał dźwiękowy w pojazdach, od nazwy Klaxon zastrzeżonej przez amerykańskie przedsiębiorstwo General Motors komandor – szafa wbudowana, najczęściej z drzwiami przesuwnymi; od nazwy przedsiębiorstwa Komandor, które w latach 90. opanowało znaczną część polskiego rynku takich szaf; również ‘komandorki’ – okucia meblowe służące do trwałego łączenia pod kątem prostym płyt, z jakich zbudowany jest mebel (niekoniecznie „komandor”) ksero – urządzenie do kopiowania dokumentów, od nazwy amerykańskiego przedsiębiorstwa Xerox kulman – pochylany blat do wykonywania rysunków technicznych, od nazwy niemieckiego przedsiębiorstwa Kuhlmann; również błędnie pulman landrynka – twardy cukierek, od rosyjskiej fabryki cukierków Fiodora Łandrina linoleum – wykładzina podłogowa, pierwotnie zastrzeżony znak towarowy Linoleum Manufacturing Company loupedeck – konsola do profesjonalnej edycji zdjęć (od nazwy firmowej), lycra – elastyczne włókno syntetyczne, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo DuPont maggi – rodzaj przyprawy w płynie, od firmy szwajcarskiego przedsiębiorstwa Maggi meleks – wózek elektryczny, od firmy polskiego przedsiębiorstwa Melex neska – kawa rozpuszczalna, od kawy Nescafé przedsiębiorstwa Nestlé
paczkomat – automatyczna skrytka pocztowa, zastrzeżony znak towarowy polskiego przedsiębiorstwa InPost pampers – pieluszka jednorazowa, od firmy amerykańskiego przedsiębiorstwa Pampers patefon – urządzenie do mechanicznego odtwarzania dźwięku, od urządzenia Pathéphone francuskiej firmy Pathé Frères pendrive – pamięć USB, w Polsce nazwany od produktów tajwańskiego przedsiębiorstwa Add On TechnologyPendrive, Słownik komputerowy. pepegi – popularna dawniej nazwa tenisówek, od skróconej nazwy Polskiego Przemysłu Gumowego pleksiglas (lub pleksi) – szkło akrylowe, nazwa zastrzeżona przez niemieckie przedsiębiorstwo Evonik Röhm GmbH polar – syntetyczna dzianina, od materiału Polartec produkowanego przez amerykańskie przedsiębiorstwo Malden Mills
polaroid – aparat do błyskawicznego wywoływania zdjęć, od produktów amerykańskiego przedsiębiorstwa Polaroid Corporation polbruk (lub pozbruk) – betonowa kostka brukowa, od nazw popularnych krajowych producentów Polbruk i Poz Bruk prompter – wyświetlacz tekstu, od nazwy amerykańskiego przedsiębiorstwa TelePrompTer prysznic – od nazwiska Vincenza Prießnitza, popularyzatora hydroterapii ptasie mleczko – pianki w czekoladowej polewie, od produktów firmy E. Wedel pulman – wagon sypialny lub inny o podwyższonym standardzie, od amerykańskiego przemysłowca George’a Pullmana i jego firmy (p. również kulman) ratrak – pojazd do przygotowywania tras narciarskich, od nazwy nieistniejącego już szwajcarskiego przedsiębiorstwa Ratrac rolba – maszyna do odświeżania lodu, od nazwy dawniej aktywnego w branży, szwajcarskiego importera – Rolba AG rower – jednoślad napędzany siłą mięśni, od brytyjskiej firmy Rover Company ruch, również kiosk ruchu – kiosk, ostatnio częściej miniaturowy sklepik, zajmujący się sprzedażą gazet, papierosów, biletów i innych drobnych przedmiotów, od nazwy państwowego przedsiębiorstwa „Prasa-Książka-Ruch”, mającego monopol na prowadzenie takich kiosków w czasach komunizmu (p. również cepeen) skocz – taśma klejąca, od marki Scotch amerykańskiego przedsiębiorstwa 3M taser – paralizator elektryczny, od produktów przedsiębiorstwa Taser International teflon – nieprzywierający materiał, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo DuPontTeflon™ brand, Chemours.com. telegazeta – tekst odbierany za pomocą telewizora, od handlowej nazwy teletekstu TVP termos – pojemnik utrzymujący temperaturę, od niemieckiej firmy Thermos GmbH toi toi – przenośna ubikacja, od niemieckiego przedsiębiorstwa Toi Toi, obecnie należącego do grupy ADCO trampolina – przyrząd gimnastyczny, pierwotnie nazwa handlowa przedsiębiorstwa Griswold-Nissen Trampoline & Tumbling Company vegeta – mieszanka przypraw i warzyw, od produktów chorwackiego przedsiębiorstwa Podravka walkman – przenośny odtwarzacz kaset, nazwa zastrzeżona przez przedsiębiorstwo Sony wazelina – mazista substancja użytkowa, od firmy przedsiębiorstwa Vaseline webasto – system ogrzewania postojowego w pojeździe, od niemieckiej firmy Webasto; również błędnie dewasto wek, wekować – słoik ze szklanym wieczkiem, również konserwować żywność z użyciem takiego słoja (niekiedy słoja dowolnego typu z hermetycznym zamknięciem), od J. Wecka wenflon – elastyczna kaniula dożylna, od Venflon – zastrzeżonej nazwy wyrobu firmy Becton Dickinson wibram – gumowa, żłobkowana podeszwa buta, od włoskiej firmy Vibram żyletka – ostrze do golenia, od spolszczonej nazwy firmy Gillette
Skutki Pospolicenie jest reklamą dla marki, ale niesie też za sobą wiele negatywnych skutków. Taka marka może utracić swoją unikatową tożsamość i zastrzeżony znak towarowy. Dlatego wiele przedsiębiorstw stara się przeciwdziałać zjawisku wchodzenia ich znaków towarowych do języka potocznego. Przykładowo przedsiębiorstwo Google zniechęca do używania słowa googlować jako synonimu wyszukiwania w Internecie. Niektóre przedsiębiorstwa starają się uświadomić klientów poprzez reklamy, jak na przykład Bayer AG, która w swoich kampaniach przekonywała, że prawdziwa aspiryna to tylko ta ich produkcji. Natomiast nazwa termos upowszechniła się do tego stopnia, że przedsiębiorstwu Thermos GmbH nie udało się ochronić znaku towarowegoKing-seeley Thermos Co., Plaintiff-appellant, v. Aladdin Industries, Incorporated, Defendant-appellee, 321 F.2d 577 (2d Cir. 1963)..
Zobacz też eponim znak towarowy powszechnie znany nękanie właściciela znaku towarowego
Przypisy
Kategoria:Onomastyka Kategoria:Znaki towarowe Kategoria:Prawo własności przemysłowej