thumb|Afgańskie kobiety w fabryce tekstylnej w Kabulu. Afganistan jest krajem, w którym prawa kobiet są przestrzegane w bardzo nikłym stopniu, a sytuacja kobiet należy do najgorszych w świecie. Po roku 2001 nastąpiła w tym względzie niewielka poprawa.

Historia

Okres I Emiratu i Królestwa Afganistanu W XIX i XX wieku szereg rządów usiłowało poprawić sytuację kobiet poprzez zmniejszenie ograniczeń ich praw. Większość owych wysiłków była nieskuteczna ze względu na silną tradycję patriarchalną w afgańskich społecznościach. Do wyjątków należał Amanullah, który rządził od 1919 do 1929 i wprowadził pewne reformy zmierzające do ujednolicenia oraz zmodernizowania kraju. Żona Amanullaha, , założyła pierwsze czasopismo dla kobiet (Irszad-i-Niswan, 1922), pierwszą organizację kobiecą (Anjuman-i Himayat-i-Niswan), pierwszą szkołę dla dziewcząt (Masturat School w 1920), pierwszy teatr dla kobiet w Paghman i pierwszy szpital dla kobiet (Masturat Hospital w 1924).

W 1929 roku, w wyniku protestów antyrządowych, król Amanullah został zmuszony do abdykacji i emigracji. Po krótkim okresie zawirowań w polityce wewnętrznej, królem Afganistanu został Mohammad Nader Szah. W 1931 roku kobietom zezwolono na naukę w Szpitalu Położniczym Masturat w Kabulu, a niektóre szkoły dla dziewcząt zostały ponownie otwarte. W 1933 Nader Szah zginął w zamachu. Władzę przejął syn, Mohammad Zaher Szah. W 1946 roku powstało wspierane przez rząd Stowarzyszenie na Rzecz Dobrobytu Kobiet, któremu patronowała królowa Homajra Begum. Stowarzyszenie prowadziło zajęcia szkolne dla dziewcząt i kursy zawodowe dla kobiet.

Po objęciu przez Mohammada Dauda Chana urzędu premiera Afganistanu, podjęto próby modernizacji i uprzemysłowienia kraju. Za jego rządów poczyniono kroki w stronę równouprawnienia kobiet. Daud promował dobrowolne odsłanianie twarzy kobiet, podkreślając ich wolność wyboru w kwestii noszenia nakryć głowy. W 1963 król Zahir Szach zdymisjonował Dauda, lecz popularność premiera wymusiła dalsze kroki modernizacyjne, m.in. kobiety zyskały prawo udziału w wyborach.

W 1964 uchwalono konstytucję Afganistanu, która przyznała kobietom równe prawa, w tym prawo do edukacji, swobodę pracy, powszechne prawo wyborcze i prawo do startowania w wyborach. W latach 60. XX wieku pojawiały się pierwsze kobiety na stanowiskach ministerialnych, Jameela Farooq Rooshna została pierwszą kobietą na stanowisku sędzi.

Islamski Emirat Afganistanu (1996–2001) Talibowie podczas swoich rządów w latach 1996–2001 odebrali kobietom większość praw, którymi cieszyły się wcześniej. Kobietom zabroniono pracować, kształcić się, wychodzić poza dom bez męża lub krewnego, korzystać z usług lekarza, korzystać z rozrywek.

Okres wojny w Afganistanie (2001–2021) Wojna rozpoczęta przez Amerykanów jesienią 2001 roku pozbawiła talibów władzy, a także przyczyniła się do wyzwolenia afgańskich kobiet. Podczas prezydentury Hamida Karzaja (2001–2015) kobiety uzyskały więcej praw. Uchwalona w 2004 roku konstytucja zagwarantowała równouprawnienie, kobiety uczęszczały do szkół i zasiadały w parlamencie.

thumb|Hillary Clinton wraz z afgańskimi polityczkami Nie wszystkie jednak decyzje prezydenta Karzaja zmierzały do poprawienia doli afgańskich kobiet. Pod naciskiem konserwatywnych środowisk podpisał on w 2009 roku prawo legalizujące gwałt w małżeństwie. Wycofał się z tego dopiero pod naciskiem opinii światowej.

Według raportu organizacji Human Rights Watch z 2006 roku 85% Afganek zaznaje przemocy fizycznej, psychicznej albo jest przymuszana do małżeństwa. Każdego roku około 2 tysięcy Afganek usiłuje popełnić samobójstwo.

Problemem są mordy honorowe na kobietach. Z tej przyczyny w czerwcu 2014 roku zgłoszono projekt ustawy, która miała zakazać osądzania kobiet za tzw. „moralne przestępstwa”, jednak rząd odrzucił ten projekt.

Działaczki zwracające uwagę na dyskryminację kobiet narażone są na brutalne ataki. W 2012 roku zastrzelono Nadię Sedikki.

thumb|Dzień matki w Afganistanie (2010) Reformy lat 2001–2014 były wprowadzane w sytuacji, gdy w kraju stacjonowały obce wojska. W 2014 roku organizacje światowe obserwujące sytuację w Afganistanie wyraziły obawę, że po wycofaniu obcych wojsk sytuacja kobiet ponownie uległa pogorszeniu.

W marcu 2015 doszło do zabójstwa 27-letniej Farchondy Malekzady przez podburzony tłum, którą fałszywie oskarżono o spalenie egzemplarza Koranu.

III Emirat (rządy Talibów po przejęciu władzy w 2021) W 2021 roku Talibowie przejęli władzę, co doprowadziło do systematycznego łamania praw kobiet. Zostało im zabrane prawo do edukacji oraz swobodnego poruszania się. W maju 2022 wyszedł dekret nakazujący kobietom zakrywanie twarzy oraz ciała poprzez noszenie hidżabu lub burki.

W marcu 2026 roku Talibowie uchwalili nowe prawo, które między innymi zezwalało mężczyznom na bicie swoich żon, o ile nie złamią kości ani nie pozostawią widocznych, trwałych ran. Według relacji mieszkańców m.in. Heratu, policja obyczajowa zatrzymuje kobiety, które miały nie przestrzegać restrykcji odnośnie zakrycia całego ciała. Misja ONZ w Afganistanie (UNAMA) wyraziła zaniepokojenie licznymi zatrzymaniami kobiet w Heracie.

Zobacz też Zabójstwo Farchondy Malekzady

Przypisy

Linki zewnętrzne

Elizabeth Rubin, Afghan Women, „National Geographic”

Kategoria:Prawo w Afganistanie Kategoria:Prawa kobiet Kategoria:Prawa podmiotowe