Krępnik rdzawoskrzydły (Batis capensis) – gatunek małego ptaka z rodziny krępaczków (Platysteiridae). Występuje w południowej części Afryki. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego gatunek ten opisał Karol Linneusz w 1766 w 12. edycji Systema Naturae. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Muscicapa capensis. Jako miejsce typowe wskazał Przylądek Dobrej Nadziei. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza krępnika rdzawoskrzydłego w rodzaju Batis. Wyróżnia się cztery podgatunki. Dawniej do tego gatunku włączano także podgatunki dimorpha i sola, które na podstawie m.in. różnic w upierzeniu wydzielono do osobnego gatunku o nazwie krępnik górski (Batis dimorpha).
Podgatunki i zasięg występowania IOC wyróżnia następujące podgatunki: B. c. kennedyi Smithers & Paterson, 1956 – Matopo Hills (południowo-zachodnie Zimbabwe) B. c. erythrophthalma Swynnerton, 1907 – wyżyny wschodniego Zimbabwe i przyległy obszar Mozambiku B. c. hollidayi Clancey, 1952 – północno-wschodnia Południowa Afryka (na południe od gór Soutpansberg), Suazi i przyległy obszar południowego Mozambiku (Lebombo Highlands) B. c. capensis (Linnaeus, 1766) – południowa Południowa Afryka (Prowincja Przylądkowa Zachodnia na wschód po zachodni KwaZulu-Natal) i wschodnie Lesotho.
Morfologia Długość ciała wynosi 12–13 cm; masa ciała 8,9–15,6 g. Długości skrzydeł dla nieokreślonej liczby osobników: B. c. capensis – 57,5–63,5 mm; B. c. hollidayi – 57,5–64 mm; B. c. erythrophthalma – 58–63 mm; B. c. kennedyi: samce średnio 65,7 mm, samice – 62,5 mm.
Krępniki rdzawoskrzydłe to bardzo przysadziste ptaki. Mają szarawą głowę, z przodu głowy czarny obszar i czerwonawe tęczówki. Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U ptaków obu płci spód ciała biały. U samców przez pierś przebiega szeroki, czarny pasek, a przez skrzydło biały (u ptaków z północy) lub rdzawy (u ptaków z południa zasięgu) pasek skrzydłowy; boki ciała są tego samego koloru, co pasek skrzydłowy u danego osobnika. U samicy zarówno broda, przepaska na piersi, pasek skrzydłowy jak i boki są rdzawe. U samców podgatunku nominatywnego wierzch głowy i kark są łupkowoniebieskie, wyraźnie oddzielone od grzbietu w kolorze umbry. Przedstawicieli B. c. hollidayi odróżnia barwa grzbietu, mniej brązowa, a bardziej oliwkowozielona. Samce po bokach są jaśniejsze, zaś samice mają węższą i jaśniejszą przepaskę na piersi. Reprezentantów B. c. erythrophthalma cechuje stosunkowo jednolity wierzch ciała – szary grzbiet i kuper nie wydają się być bardzo kontrastowe w stosunku do łupkowoszarej głowy. Ptaki podgatunku B. c. kennedyi wyróżnia jaśniejszy niż u przedstawicieli B. c. erythrophthalma wierzch głowy i kark; do tego mają również bardziej szary wierzch ciała. Spód ciała jest ogółem jaśniejszy, tak jak i boki; samice mają węższy pas na piersi. Paski skrzydłowe są płowe.
Ekologia i zachowanie Krępniki rdzawoskrzydłe łatwo adaptują się do nowych środowisk. Zamieszkują między innymi lasy górskie i lasy wiecznie zielone, zwarte lasy, doliny Niskiego Weldu, zadrzewienia akacji wzdłuż cieków, plantacje, sady i ogrody. Zasiedlają także zdegradowane lasy. Zwykle żerują na niższych gałęziach krzewów i drzew, zbierając bezkręgowce z kory. W ich diecie stwierdzono chrząszcze, motyle i muchówki. Odzywają się długim, monotonnym gwizdem, który wydają z siebie zarówno samce, jak i samice.
Lęgi Okres lęgowy trwa od września do marca–kwietnia, przeważnie od października do grudnia. W ciągu roku krępniki rdzawoskrzydłe mogą wyprowadzić 1 lub 2 lęgi. W budowie gniazda uczestniczą oba ptaki z pary. Gniazdo ma formę małego kubeczka o grubych ściankach, budulec stanowi suchy materiał roślinny spojony pajęczynami. Wyściółkę stanowi delikatna materia roślinna lub włosie. Przeważnie gniazdo ulokowane jest na poziomej gałęzi niewielkiego krzewu, na wysokości od 1 do 9 (przeważnie 3) m nad ziemią. Gniazda nie są bardzo osłonięte, mimo tego są trudne do znalezienia ze względu na panującą w zakrzewieniu ciemność. Pisklętami zajmuje się głównie samica, która opiekuje się nimi w gnieździe i karmi pokarmem dostarczonym przez samca. Młode opuszczają gniazdo w wieku około 16 dni.
Status zagrożenia IUCN od 2016 uznaje krępniki rdzawoskrzydłego i górskiego za osobne gatunki. Zalicza krępnika rdzawoskrzydłego do kategorii najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność populacji nie została oszacowana; przed podziałem taksonomicznym ptaki te były opisywane jako zazwyczaj pospolite. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Krępaczki Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1766 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza