Galadriela

Galadriela (ur. 1362 rok Dwóch Drzew) – postać ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia, kobieta z rasy elfów, z królewskiego rodu plemienia Ñoldorów. Córka Finarfina i Eärweny, siostra Finroda Felagunda, Aegnora i Angroda.

Uważana za jedną z największych Eldarów, wymienianą obok Lúthien, może ustępującą jedynie Fëanorowi, chociaż mądrzejszą od niegoJ.R.R. Tolkien: The Peoples of Middle-earth, s. 357.. Jej rola i znaczenie wzrastały wraz z tworzeniem mitologii Śródziemia, trudne jest więc pogodzenie wszystkich wątków i szczegółów z jej życia.

Jej pragnienie władzy doprowadziło do tego, że opuściła Aman, udając się na kontynent Środziemia po zatruciu Dwóch Drzew w tym samym czasie co Fëanor i wszyscy namówieni do wyprawy po Silmarile. Przybyła do Doriathu, gdzie otrzymywała rady i nauki od Meliany. Po zakończeniu Pierwszej Ery pozostała w Śródziemiu wraz ze swoim małżonkiem Celebornem i z nim po jakimś czasie osiedliła się w Lothlórien, którego była władczynią aż do końca Trzeciej Ery. Przez tysiąclecia Lothlórien było chronione dzięki Nenyi, Pierścieniowi Wody, który Galadriela otrzymała od Celebrimbora. W czasie Wojny o Pierścień udzieliła gościny Drużynie Pierścienia, a po obaleniu Saurona odpłynęła na Zachód.

Tolkien stworzył jej postać w czasie pisania Władcy Pierścieni i dodał ją później do SilmarillionuW.G. Hammond, C. Scull: The Lord of the Rings: A Reader’s Companion, s. 315–316.. Opracował wiele wersji historii Galadrieli, różniących się pod wieloma względami: różnie opisano powody odpłynięcia z Amanu do Śródziemia oraz pierwotnego odrzucenia zezwolenia na powrót, różnie określone są czas i miejsce spotkania z Celebornem (oraz jego pochodzenie), wreszcie pojawia się wątek wędrówek po Śródziemiu przed ostatecznym zamieszkaniem w Lothlórien. Wersja zamieszczona w Silmarillionie jest próbą pogodzenia tych wersji, później jednak Christopher Tolkien opublikował wahania ojca w Niedokończonych opowieściach, gdzie napisał, że „nie ma w historii Śródziemia drugiej równie zawiłej opowieści, jak ta traktująca o Galadrieli i Celebornie”J.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 199..

Postać Galadrieli pojawia się w licznych dziełach pochodnych, m.in. w filmie Ralpha Bakshiego, filmowych trylogiach Władcy Pierścieni i Hobbita, serialu Władca Pierścieni: Pierścienie Władzy, radiowej serii audycji z 1981 i w grach komputerowych.

Opis postaci Córka królewskiego rodu Ojciec Galadrieli, Finarfin, należał do drugiego szczepu Eldarów, Ñoldorów i był najmłodszym dzieckiem pierwszego króla tego plemienia, Finwego. Jej matka, Eärwena, była córką Olwego, króla trzeciego szczepu Eldarów. Galadriela miała starszych braci: Finroda Felagunda, Angroda i AegnoraW wersji opublikowanej w Silmarillionie, jak i Dzieciach Húrina, jej bratem jest także Orodreth, patrz Dzieci Húrina, s. 23. Jednak w ostatnich tekstach, opracowanych przez J.R.R. Tolkiena, wprowadzono inną genealogię – Orodreth stał się synem Angroda, por. The Peoples of Middle-earth, s. 349–351.. Przez babkę, Indis, była potomkinią pierwszego szczepu, Vanyarów. Z tego rodu odziedziczyła złote włosy, w których Eldarowie widzieli blask Dwóch Drzew. Podobno po tym jak Galadriela trzy razy odmówiła Fëanorowi kosmyka swoich włosów, to skojarzenie stało się inspiracją do wykucia Silmarili, klejnotów, w których zatrzymane zostało zmieszane światło Dwóch DrzewJ.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 201..

Tekst The Shibboleth of Fëanor, opublikowany częściowo w Niedokończonych opowieściach i w całości w The Peoples of Middle-earth opisuje Galadrielę jako „silną” (psychicznie oraz fizycznie, jako że dorównywała „uczonym i atletom”), „bystrą i zdecydowaną”, „dumną i upartą”, „szlachetną i szczodrą” (dwie ostatnie cechy odziedziczone po Vanyarach), a także pomocną. „Od najmłodszych lat potrafiła cudownym sposobem zaglądać do cudzych umysłów, czyniła to jednak ze zrozumieniem dla innych, oceny ferując miłosierne”.

We Władcy Pierścieni Tolkien zamieścił kolejny opis, w którym więcej miejsca poświęca wyglądowi Galadrieli i Celeborna: „Oboje byli niezwykle wysokiego wzrostu, a królowa nie ustępowała postawą swemu małżonkowi. Oboje byli też poważni i piękni. Szaty nosili śnieżnobiałe, pani miała włosy ciemnozłote (…) Wiek nie naznaczył ich twarzy swoim piętnem, dał im tylko głębię spojrzenia, tak przenikliwego, jak ostrze włóczni lub promienie gwiazd, a zarazem tak bezdennego, jak źródła odwiecznych wspomnień”J.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, s. 465..

Galadriela była matką Celebríany, żony Elronda, co czyniło ją babką Arweny.

Imiona i tytulatura Kilka imion Galadrieli występuje w tekście The Shibboleth of Fëanor, który wymienia wszystkie imiona potomków Finwego. Według podanych tam informacji elfowie dawali dzieciom dwa imiona (essi): po urodzeniu dziecka ojciec nadawał imię nawiązujące brzmieniowo lub znaczeniowo do własnego, a matka w wybranym czasie nadawała to, które dzięki matczynemu darowi jasnowidzenia nawiązywało do dojrzałego charakteru czy zdolności dziecka. Finarfin nadał córce essë Artanis (szlachetna kobieta), Eärwena nazwała ją Nerwen (męska panna)J.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 230..

Elfowie mogli zdobywać też przydomki, nadawane jako wyraz podziwu czy szacunku. I tak epessë nadane przez Celeborna (w języku Telerich) brzmiało Alatáriel (qya. Altáriel, czyli dziewczyna uwieńczona promienną girlandąJ.R.R. Tolkien: Silmarillion, s. 422.). Tolkien wyjaśnił, że w młodości Galadriela miała temperament Amazonki i biorąc udział w ćwiczeniach fizycznych, upinała włosy w koronęJ.R.R. Tolkien: Listy, list do Cathrine Findlay (348.), s. 697.. W Śródziemiu imię to zostało przetłumaczone na sindarin, na formę Galadriel, co budziło skojarzenia z sindarińską nazwą drzew, galadh. Wiele lat po zakończeniu Trzeciej Ery imię to było często zmieniane na GaladhrielaJ.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 231..

Galadrielę zwano m.in. Panią z Lórien, Panią z Lothlórien i Panią Galadhrimów. R. Foster w Encyklopedii Śródziemia napisał, że po śmierci Gil-galada mogłaby używać tytułu Najwyższego Króla Ñoldorów (w Śródziemiu), gdyby tego chciałaR. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 191..

Galadriela według innych postaci O Galadrieli i Lothlórien krążyły legendy wśród ludzi z Gondoru i Rohanu. Boromir wahał się, zanim wszedł do lasuJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, s. 444.. Później jego brat, rozmawiając z Frodem, powiedział: Przeszedłeś przez Ukryty Kraj (…) ale zdaje się, żeś niewiele pojął z jego czarów. Ludzie, którzy mają do czynienia z Mistrzynią Magii mieszkającą w Złotym Lesie, wiedzą, że czeka ich mnóstwo dziwnych zdarzeń. Niebezpiecznie jest dla śmiertelnego człowieka wychodzić poza granice podsłonecznego świata, dawnymi laty mało kto wracał stamtąd nieodmieniony, jak u nas mówiąJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, s. 339..

Éomer w rozmowie z Aragornem, Gimlim i Legolasem powiedział: A więc w Złotym Lesie naprawdę żyje pani, o której bają stare legendy! (…) Jak słyszałem, mało kto wymyka się z jej sideł. Dziwne czasy! Jeżeli u niej jesteście w łaskach, zapewne także snujecie sieci i rzucacie czaryJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, s. 36.. Później dodał: powtórzyłem jedynie to, co wszyscy o niej mówią w naszym krajuJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, s. 43. i Niepojęte rzeczy dzieją się teraz na świecie. (…) Człowiek, który rozmawiał z Leśną Panią, stoi przede mną żywy i całyJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, s. 44.. Kiedy bohaterowie dotarli do Edoras, Gríma wyraził się tak: A więc prawdę mówił Éomer, że jesteście sojusznikami czarownicy ze Złotego Lasu? (…) nie dziwi mnie to wcale, bo sieci zdrady zawsze motano w DwimordeneJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, s. 144..

W scenie ukazującej Zwierciadło Galadriela zachęca Samwise’a do spojrzenia w taflę wody argumentem, że będą to czary, które sprawiają elfowieJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, s. 475.. Tolkien w Listach napisał, że określanie działań elfów mianem magii jest niestosowne i Galadriela karci Samwise’a za takie postępowanie, ponieważ działania elfów mają na celu Sztukę, nie Władzę − co według Tolkiena jest sensem MagiiJ.R.R. Tolkien: Listy, list do Miltona Waldmana (131.), s. 241–242..

Historia Młodość w Amanie i wygnanie Galadriela urodziła się w Amanie w okresie jego największej świetności, w 1362 roku Dwóch DrzewJ.R.R. Tolkien: Morgoth’s Ring, s. 106., w głównym mieście Ñoldorów, Tirionie. W czasie buntu Fëanora przeciw Valarom dołączyła do swoich braci i większości Ñoldorów, dzieląc z nimi wygnańczy los, lecz jej motywacja była inna niż pragnienie odzyskania Silmarili: chciała zobaczyć Śródziemie i samodzielnie rządzić jakimś królestwemJ.R.R. Tolkien: Silmarillion, s. 96..

Kiedy Fëanor, nie widząc sposobu na przedostanie się do Śródziemia drogą lądową ze względu na trudno dostępne północne lody i mgły, chcąc siłą odebrać Telerim ich statki, doprowadził do Bratobójstwa w Alqualondë, Galadriela walczyła w obronie ludu swojej matki. Potem podążała na północ, gdzie Mandos obwieścił Ñoldorom treść klątwy dotyczącej tych, którzy opuszczą Aman. Finarfin z częścią ludu zawrócił do domu, natomiast jego dzieci kontynuowały marsz. Idący na przedzie Fëanor nie czekał na kuzynów, zagarnął statki i odpłynął na wschód. Fingolfin, Finrod i Galadriela zostali pozostawieni sami w połowie drogi. Nie mając zamiaru wracać jak pokonani, w desperacji przeprawili się przez cieśninę HelcaraxëJ.R.R. Tolkien: Silmarillion, s. 100–104.. Galadriela „płonęła gniewem, gotowa ścigać Fëanora, gdziekolwiek by się udał, aby udaremniać wszelkie jego zamysły”.

W Śródziemiu dzieci Finarfina zostały dobrze powitane na dworze Elwë Thingola, brata ich dziadka. Kiedy Finrod założył Nargothrond, Galadriela została w Doriath, gdzie często rozmawiała z Melianą. Opowiedziała wtedy o celu przybycia Ñoldorów do Śródziemia, następnie była świadkiem tego, jak Thingol dowiedział się całej historii wygnańców i zakazał posługiwania się quenyąJ.R.R. Tolkien: Silmarillion, s. 151–155..

Druga Era Po Wojnie Gniewu (nie wiadomo, czy po upadku Nargothrondu, czy później, po zniszczeniu Doriathu) Galadriela opuściła Beleriand, lecz pozostała w Śródziemiu. Albo odrzuciła przebaczenie Valarów (z powodu dumy), albo z niego nie skorzystała (w poczuciu obowiązku dalszej walki z SauronemJ.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 205.) albo go nie otrzymała. Tolkien w Listach podał trzy różne powody tej decyzji. Wraz z Celebornem zamieszkała w Lindonie, a następnie przeszła przez Ered Luin, przybyła do Eriadoru i, przewodząc licznym elfom różnego pochodzenia, osiedliła się nad Nenuial. Tam urodziła Celebríanę (wedle innej wersji jej synem był również Amroth). Miało się to odbyć między rokiem 350 a 400.