Tiszadob

Tiszadob – miejscowość i gmina w komitacie Szabolcs-Szatmár-Bereg, powiecie Tiszavasvári.

Położenie Leży w zachodnim krańcu komitatu, obok Martwej Cisy (Holt-Tisza) w odległości 42 km od Nyíregyházy, 21 km od Tiszavasvári i 17,5 km od Tiszalöku.

Dociera tu linia kolejowa Ohat-Pusztakócs–Nyíregyháza, ale od 13 grudnia 2009 roku, po zmianie rozkładu jazdy, zawieszono komunikację osobową na odcinku Tiszalök–Ohat-Pusztakócs, na którym znajduje się Tiszadob.

Historia thumb|left|Rekonstrukcja starego (XIX–XX w.) w skansenie budynku z Tiszadob w skansenie M3 Archeopark Tiszadob i okolica była zamieszkała jeszcze przed zajęciem ojczyzny przez Węgrów. W czasie wykopalisk przeprowadzonych w okolicy odkryto przedmioty z epoki brązu, ślady sarmackiego cmentarza, a na granicy wsi natrafiono na przechodzący tędy Limes Sarmatiae i ślady grodziska.

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1220 roku, z dokumentu Váradi Regestrum, a następna z 1336 r.

Przez dłuższy czas była własnością królewską, a później gałęzi rodu Gutkeled z Dob. W 1430 r. król Zygmunt Luksemburski darował ją biskupstwu w Egerze.

Od 1588 r. wśród właścicieli znalazł się ród Batorych. Do końca XVII wieku należała do Franciszka II Rakoczego i jego starszej siostry, jednak po upadku powstania posiadłość tę Rakoczym skonfiskowano.

W 1746 r. Tiszadob zostaje kupiony przez Ferenca Károlyiego, a następnie poprzez związki małżeńskie trafia wraz z okolicą w ręce rodu Andrássy.

W 1846 r. tutaj zaczyna się symbolicznie regulacja Cisy. Właśnie w Tiszadob hrabia István Széchenyi wbija pierwszą łopatę.

Uczestników tego wielkiego wydarzenia uwiecznia powstały tu pomnik z imionami Istvána Széchenyiego, Gyuli Andrássyego i Pála Vásárhelyiego.

Skład etniczny W 2001 r. 93% mieszkańców określiło swoją narodowość jako węgierską, a 7% jako cygańskąA 2001-es népszámlálás nemzetiségi adatsora.

Zabytki Pałac Andrássych Pałac został wybudowany w latach 1880–1885 na zlecenie byłego premiera Węgier Gyuli Andrássyego na podstawie projektu Ignáca Alpára w stylu francuskiego gotyku. Palac ma 365 okien (liczba dni w roku), 52 pokoje (liczba tygodni), 12 wież (liczba miesięcy) i 4 wejścia (liczba pór roku). Park angielski i francuski Rozciąga się wokół zamku. W jednej z szaf zamkowej biblioteki było wejście do tajemnego tunelu, prowadzącego pod dnem Cisy do zameczku na wyspie. Tunel ten uległ już przed laty zawaleniu. Panneau Tamása Péliego Współczesne dzieło artystyczne romskiego malarza Tamása Péliego o wymiarach 9 × 4,5 m. Pałac Ókenézi (Ókenézi kastély) lub pałac Aladára Andrássyego (Andrássy Aladár-kastély): wybudowany jako pałacyk myśliwski przez Aladára Andrássyego na początku XIX wieku. Wieża Tubus: spichlerz w kształcie wieży. Sándor Andrássy otoczył go murem, który w większości dotrwał do naszych czasów. Obecnie znajduje się w nim muzeum regionalne. Kościół ewangelicki: wybudowany na średniowiecznych fundamentach w stylu późnobarokowym. Drewniane sklepienie kasetonowe zostało wykonane w 1877 r. Kamienna ambona w stylu rokokowym została uznana za zabytek.

Wartości przyrodnicze Pięćsethektarowy park pałacowy i otaczający go obszar Martwej Cisy (Holt-Tisza), zajmujący ok. 1000 ha, znajdują się pod ochroną. Na obszarze tym znajdują się starorzecza, lasy łęgowe i użytki zielone.

Tutaj również znajduje się największa kolonia czapli nad Cisą.

Znani mieszkańcy István Gulyás (ur. 29.03.1867 w Tiszadob, zm. 13.08.1941 w Debreczynie) – pedagog, historyk literatury i autor podręczników. Ojciec Pála Gulyása, poety. Katinka Andrássy („Czerwona Hrabina”) urodziła się w tutejszym pałacu. Mátyás Réti (* Tiszadob, 1922 – † Budapeszt, 2002) artysta malarz Ilona Szebeni (właśc. Ilona Bózendorf) pisarka († Budapeszt, 1997) urodziła się tu w 1927 r. Książki, które napisała na temat przymusowej pracy Węgrów w Związku Radzieckim po II wojnie światowej, znanej pod nazwą maleńkij robot, są pracami źródłowymi: Merre van a magyar hazám?… : kényszermunkán a Szovjetunióban, 1944–1949. (Gdzie jest moja węgierska ojczyzna: na pracach przymusowych w Związku Radzieckim, 1944–1949) (1991) i Haza fogunk menni : kényszermunkán a Szovjetunióban, 1944–1949. (Pojedziemy do domu: na pracach przymusowych w Związku Radzieckim, 1944–1949) (1993). Oprócz tego była autorką książek dla dzieci. László Alföldi (* Tiszadob, 1928), hydrogeolog Tutaj spędził dzieciństwo Ferenc Juhász (* Nyíregyháza, 1960), poseł do węgierskiego parlamentu, wiceprzewodniczący Węgierskiej Partii Socjalistycznej, były minister obrony Ibolya Oláh, węgierska piosenkarka i celebrytka József Bokor, inżynier elektryk Kálmán Káli-Horváth, artysta, performer, specjalista od mediów, pisarz. W 1996 r. pojawił się i rozbłysnął jak gwiazda młody człowiek, recytujący wiersze w telewizyjnym konkursie talentów KI-MIT-TUD? W ciągu 10 lat stał się, dzięki Duna TV, powszechnie znany jako reżyser, prezenter, konferansjer i prowadzący programy informacyjne. Znany jest również jako założyciel grupy twórczej „Tiszadobiak” (Tiszadobiacy) oraz duchowy ojciec współczesnego kierunku artystycznego FREE-Presszionista. Po rozpadzie grupy Tiszadobiak stał się duchowym przywódcą „FREE-Presszionista Roma Műhely Egyesület” (Stowarzyszenia Romskich Warsztatów FREE-Presszionista). Z jego imieniem jest związany, przygotowany w ramach programu ramowego węgierskiego Ministerstwa Oświaty, pierwszy i jak dotąd jedyny podręcznik romskiej etnografii, który w podziale na jednostki lekcyjne omawia historię i kulturę Cyganów i jest przeznaczony dla szkoły podstawowej (klasy 1–8).

Przez dwa lata pracował samodzielnie w Danii jako nauczyciel i artysta oraz uczęszczał na wykłady z wiedzy teologicznej na międzynarodowym uniwersytecie biblijnym „Apostolic Bibble College”. Tam też prowadził dla studentów zajęcia praktyczne z komunikacji medialnej i sztuki.

Przypisy

Linki zewnętrzne Tiszadob na stronie utazom.com Zdjęcia lotnicze pałacu Andrássyego

Kategoria:Wsie w komitacie Szabolcs-Szatmár-Bereg