Kosowóz Mierosławskiego (taran bojowy, lotna fortyfikacja, ostrokół przenośny, skrzynie z kosam, ruchome wozy z kosam – improwizowany pojazd bojowy wymyślony przez Ludwika Mierosławskiego i używany sporadycznie w powstaniu wielkopolskim 1848 i powstaniu styczniowym 1863. Miał on być według Mierosławskiego „nowym systemem obrony i ataku”.
Konstrukcja
Ludwik Mierosławski ciągle swoje pojazdy bojowe modyfikował i udoskonalał. Można wyszczególnić dwa wzory różniące się konstrukcyjne. Pierwszy wzór z roku 1848 używany był w czasie powstania wielkopolskiego. Drugi późniejszy wzór budowany w latach 1863-1864 wykorzystywany miał być w powstaniu styczniowym. Wzór 1848
Była to forma ruchomej ściany, płotu, która miała w zamierzeniu chronić strzelców przed nieprzyjacielskim ostrzałem. Zbudowano w sumie 3 egzemplarze, które bez powodzenia wykorzystywano w bitwie pod Miłosławiem. Wozy te w czasie bitwy ustawiono w półkole a za nimi ustawiono około 200 strzelców. Wzór 1848 był w sumie jedyną konstrukcją, która faktycznie wzięła udział w walkach. W książkach opisujących zdarzenia z 1848 r. można znaleźć dwa nieco różniące się opisy tego wzoru z 1848 r. (pisownia oryginalna):
Drugi opis zawiera nieco więcej szczegółów (pisownia oryginalna):
Wzór 1863-1864
Udoskonalona wersja pojazdu bojowego, która w zamierzeniu miała służyć nie tylko do obrony, ale również do ataku. Mierosławski tak oto zachwalał swój kosowóz (pisownia oryginalna):
Jeden z opisów kosowozu można znaleźć w książce Walerego Przyborowskiego. Opisał on kosowóz w sposób następujący (pisownia oryginalna):
Trudno ocenić, czym konkretnie były fajerwerki z przytoczonego powyżej cytatu. Być może chodziło tutaj o race kongrewskie.
Obszerniejszy opis kosowozu budowanego pod Krzywosądzem można znaleźć we wspomnieniach Jana Łukasza Borkowskiego. (pisownia oryginalna):
W kosowozie tym miał być zastosowany specyficzny typ pancerza określany w powyższym cytacie jako „materace”. Działanie tego pancerza przytacza Zygmunt Miłkowski, o którym to działaniu miał dowiedzieć się z bezpośredniej rozmowy z Mierosławskim. Miłkowski tak to opisuje (pisownia oryginalna):
Aleksander Guttry w swojej książce poświęconej Mierosławskiemu zawarł opis późnej, ostatniej wersji kosowozów, które miały być użyte w wyprawie na Żmudź. (pisownia oryginalna):
Żołnierze stanowiący załogę kosowozu docelowo mogli być wyposażeni w hełmo-czapki Mierosławskiego.
Użycie bojowe Pierwszy raz wynalazek Mierosławskiego został bojowo użyty w czasie powstania wielkopolskiego w bitwie pod Miłosławiem, która miała miejsce 30 kwietnia 1848. W czasie tej bitwy 200 strzelców ustawiło się pomiędzy trzema taranami Mierosławskiego ustawionymi w półkole. Narzekano jednak, że te tarany okazały się zupełnie bezużyteczne.
Kolejnym konfliktem zbrojnym, gdzie używano kosowozów, było powstanie styczniowe. Na początku powstania zbudowano kilka kosowozów w Belgii i transportowano je do Kongresówki. Zostały one jednak zarekwirowane podczas transportu przez Prusaków w Bydgoszczy. Mierosławski jednak się tym nie zraził i po przybyciu na miejsce nakazał ponowną budowę kosowozów. Przed bitwą pod Krzywosądzem zbudowano jeden, który nie odegrał w tej bitwie żadnej roli i przejęli go potem Rosjanie. W czasie wycofywania się spod Krzywosądzy kosowóz ten rozleciał się w pół i został utracony. Niektórzy nawet twierdzą, że budowa tej machiny doprowadziła do przegrania bitwy. Oddział zamiast maszerować na dogodną pozycję, był przez dwa dni uwiązany do jednego miejsca, gdzie budowano ten pojazd bojowy. Potem przed bitwą pod Nową Wsią znowu Mierosławski kazał budować swój wynalazek. Miał to być kosowóz o stu kosach. Zanim jednak go zbudowano doszło do przegranej bitwy, a zebrane elementy pod jego budowę zostały porzucone. Kolejnym miejscem, gdzie kosowozy pojawiły się na polu bitwy, była bitwa pod Igołomią. Tutaj jednak wyprawa rozpoczęła się tak nagle i niespodziewanie, że nie zdążono przyszykować i złożyć kosowozów. Ostatecznie więc w bitwie zupełnie nie były wykorzystane. Mierosławski jednak dalej nie rezygnował z budowy swoich machin. Miały być one następnie użyte w wyprawie morskiej na Litwę, która miała się odbyć wiosną 1864. Zbudowano więc w Liège kolejnych 12 kosowozów. Wyprawa jednak nie doszła do skutku.
Budowane w Liège ruchome fortece były uroczyście poświęcane i chrzczone. Tak opisuje to w swoich wspomnieniach Jan Łukasz Borkowski (pisownia oryginalna):
Podobne konstrukcje thumb|Projekt amerykańskiego opancerzonego pojazdu bojowego „infantry shield” opublikowana w 1861.08.24 w Scientific American
W numerze 8 amerykańskiego czasopisma Scientific American z dnia 24 sierpnia 1861 r. opisano projekt pojazdu bojowego, który był podobny do budowanych dwa lata później kosowozów Mierosławskiego. Podobieństwa polegają na zastosowaniu dwukołowego podwozia, napędzaniu pojazdu przez pchających żołnierzy, oraz szpiczastej przedniej części przeznaczonej do szturmu na wroga. Brak jest dostępnych informacji o tym czy Mierosławski wzorował się na opublikowanych wcześniej rysunkach, czy też konstrukcja Mierosławskiego i projekt amerykański powstały niezależnie od siebie. Amerykański projekt pojazdu bojowego nie doczekał się realizacji mimo toczącej się wtedy wojny secesyjnej.
Przypisy
Kategoria:Broń powstania styczniowego Kategoria:Broń improwizowana Kategoria:Powstanie wielkopolskie (1848) Kategoria:Polskie pojazdy wojskowe Kategoria:Polskie wynalazki Kategoria:Polskie samochody pancerne