thumb|250px|Zaćmienie Księżyca Zaćmienie Księżyca – zjawisko astronomiczne powstające, gdy Ziemia znajduje się między Słońcem a Księżycem będącym w pełni i Księżyc „wejdzie” w stożek cienia Ziemi.

Dla wyjaśnienia pojęcia zaćmienia całkowitego i częściowego Księżyca konieczne jest zrozumienie pojęć: „stożek cienia całkowitego” i „stożek półcienia”. Stożek cienia całkowitego to miejsce geometryczne tych punktów znajdujących się po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce, z których Słońce jest całkowicie niewidoczne. Stożek półcienia to miejsce geometryczne tych punktów, z których tylko część Słońca jest widoczna, a część zasłonięta przez Ziemię.

thumb|250px|Układ ciał niebieskich w czasie zaćmienia Księżyca.A – SłońceB – ZiemiaC – KsiężycD – stożek półcieniaE – stożek cienia całkowitego

Jeżeli Księżyc, który krąży dookoła Ziemi, znajduje się w całości w obszarze stożka cienia całkowitego Ziemi, to promienie słoneczne w ogóle nie dochodzą bezpośrednio do jego powierzchni. Cała powierzchnia Księżyca jest wtedy ciemna i mówimy wtedy, że trwa całkowite zaćmienie Księżyca. Gdy chociaż fragment Księżyca znajduje się poza stożkiem cienia całkowitego Ziemi i jednocześnie znajduje się w obszarze stożka półcienia, wówczas trwa zaćmienie częściowe. Jeżeli Księżyc przesuwa się przez stożek półcienia Ziemi, znajdując się w całości poza stożkiem cienia całkowitego, nazywamy to zaćmieniem półcieniowym.

Czas trwania całkowitego zaćmienia Księżyca jest różny – maksymalnie 1 godzina i 47 minut. Obliczono (austriacki astronom Teodor Oppolzer), że między 1207 rokiem p.n.e. a 2162 rokiem naszej ery, czyli w okresie 3369 lat, wypadnie 8000 zaćmień Słońca i 5200 zaćmień Księżyca. Zatem średnio na trzy zaćmienia Słońca przypadają dwa zaćmienia Księżyca. Ludzie często sądzą, że zaćmienia Słońca występują rzadziej niż zaćmienia Księżyca, co jest nieprawdą. W ciągu roku zdarzają się co najmniej dwa zaćmienia Słońca, a w sprzyjających warunkach pięć. Natomiast rocznie mogą wystąpić tylko trzy zaćmienia Księżyca, ale może być też tak, że w danym roku nie zdarzy się ani jedno (nawet częściowe). Jednak dla danego miejsca obserwacji zaćmienia Księżyca widoczne są częściej niż zaćmienia Słońca. Powodem jest fakt, że to ostatnie zjawisko jest widoczne tylko w pasie węższym od 300 km dla zaćmień całkowitych. Natomiast zaćmienie Księżyca widać wszędzie tam, gdzie Księżyc znajduje się nad horyzontem.

Zaćmienia Księżyca w XXI wieku

W tym wieku zdarzą się w sumie 143 zaćmienia Księżyca, z tego 85 będzie całkowitych, a 58 – częściowych. Ponadto nastąpi 87 zaćmień półcieniowych.

Zaćmienia Księżyca od 2004 do 2022 roku Zaćmienia księżyca 2004–2022(czasy podane w UTC)DataPoczątek zaćmienia półcieniowegoPoczątek zaćmienia częściowegoPoczątek zaćmienia całkowitegoMaksimum / rodzajKoniec zaćmienia całkowitegoKoniec zaćmienia częściowegoKoniec zaćmienia półcieniowegoCzas trwania fazy całkowitej (w godzinach)4 maja 200418:5118:5620:5221:30/całkowite22:0823:1200:091.30928 października 200401:0602:1403:2304:04/całkowite04:4405:5307:031.31424 kwietnia 200507:50 – –09:55/półcieniowe- częściowe – –12:000.89017 października 200509:5111:34 –12:03/częściowe –12:3214:150.06914 marca 200621:21 – –23:47/półcieniowe- całkowite – –01:131.7567 września 200616:4218:05 –18:51/częściowe –19:3721:000.1893 marca 200721:1622:3023:4300:20/całkowite00:5702:1103:251.23728 sierpnia 200707:5208:5109:5210:37/całkowite11:2312:2413:221.48121 lutego 200800:3501:4303:0103:26/całkowite03:5205:0906:1716 sierpnia 200819:2320:35 –22:10/częściowe –23:4400:570.8129 lutego 200912:37 – –14:38/półcieniowe- częściowe – –16:400.9257 lipca 200908:33 – –09:39/półcieniowe- częściowe – –10:440,1826 sierpnia 200900:01 – –01:39/półcieniowe- częściowe – –03:170.42831 grudnia 200917:1518:51 –19:22/częściowe –19:5321:300.08126 czerwca 201008:5510:16 –11:38/częściowe –13:0014:210.54321 grudnia 201005:2806:3207:4008:17/całkowite08:5410:0211:061.26115 czerwca 201117:2318:2319:2220:13/całkowite21:0322:0223:021.70610 grudnia 201111:3212:4514:0614:32/całkowite14:5816:1817:321.1104 czerwca 201208:4609:59 –11:03/częściowe –12:0713:201.37728 listopada 201212:13 – –14:33/półcieniowe- częściowe – –16:530.94225 kwietnia 201318:0219:52 –20:07/częściowe –20:2322:130.01925 maja 201303:43 – –04:10/półcieniowe- częściowe – –04:370.0418 października 201321:48 – –23:50/półcieniowe- częściowe – –01:520.79215 kwietnia 201404:5205:5807:0707:46/całkowite08:2509:3410:391.2958 października 201408:1409:1510:2510:55/całkowite11:2512:3513:351.1724 kwietnia 201509:0210:1611:5812:00/całkowite12:0313:4514:591,000828 września 201500:1201:0702:1102:47/całkowite03:2304:2705:231,276423 marca 201609:37 – –11:47/półcieniowe- częściowe – –13:580.80116 września 201616:53 – –18:54/półcieniowe- częściowe – –20:560.93311 lutego 201722:32 – –00:44/półcieniowe- całkowite – –02:561.0157 sierpnia 201715:4817:22 –18:21/częściowe –19:1920:530.25031 stycznia 201810:5011:4812:5213:30/całkowite14:0815:1216:101.32127 lipca 201817:1318:2419:3020:22/całkowite21:1422:2023:311.61321 stycznia 201902:3503:3404:4105:12/całkowite05:4406:5107:501.20116 lipca 201918:4220:01 –21:31/częściowe –23:0000:200.65910 stycznia 202017:06 – –19:10/półcieniowe- częściowe – –21:150.9205 czerwca 202017:44 – –19:25/półcieniowe- częściowe – –21:070.5945 lipca 202003:04 – –04:30/półcieniowe- częściowe – –05:560.38130 listopada 202007:30 – –09:43/półcieniowe- częściowe – –11:560.8548 listopada 2022 – – – –

Współczesne modele zaćmień Księżyca są prawie bezbłędne. Wyjątek stanowi tu przewidywanie NASA z 1989 dotyczące sierpnia 2016Espenak, Fred (1989). Fifty Year Canon of Lunar Eclipses: 1986–2035 (PDF). NASA. NASA Reference Publication 1216.. Wersja z 2009 poprawnie twierdziła, że do zaćmienia wtedy nie dojdzieEspenak, Fred; Meeus, Jean (2009). Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE) (PDF). NASA. NASA/TP-2009-213173.. Nietypowy jest też przypadek z lutego 1951, gdyż dopiero w 2009 obliczono, że do zaćmienia wtedy jednak nie doszło.

Zaćmienie Księżyca z 28 września 2015 Całkowite zaćmienie z 28 września 2015 było dość wyjątkowe. Cecha, która je wyróżnia to bliskość Księżyca. Podczas zaćmienia był on oddalony od Ziemi tylko o 356 tys. kilometrów (tzw. superpełnia)Dalsze informacje zawarte w artykule w Uranii o rzadkości tego zjawiska i dacie kolejnego wystąpienia jako 31 stycznia 2033 okazują się błędne. W tym terminie nie będzie zaćmienia Księżyca, bo dzień wcześniej jest nów (). Zaćmienia takie zdarzają się częściej niż tylko kilka razy w ciągu stulecia; angielska Wikipedia jako zaćmienia podczas superpełni opisuje na przykład zjawiska z 27/28 września 2015 roku oraz z 31 stycznia 2018 roku ()..

Galeria

Zobacz też zaćmienie zaćmienie Słońca umbra

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

NASA – Lunar Eclipse Page Photograph of the total lunar eclipse