Mściwa kantylena () – cykl wierszy czeskiego poety modernistycznego Karela HlaváčkaKarel Hlaváček nie jest u nas zbytnio ceniony. Jego nazwiska nie zawiera trzydziestotomowa Encyklopedia powszechna PWN, tom 11, Warszawa 2009. wydany w 1898 rokuZobacz: Karel Hlaváček, Mstivá kantiléna, druhé vydání, Praha 1900..
Charakterystyka ogólna Mściwa kantylena składa się z dwunastu utworów poetyckich, jedenastu wierszowanych i jednego prozatorskiego (część szósta). Tomik ten zalicza się do najważniejszych pozycji poezji czeskiej końca XIX wiekuSzerzej zobacz: Józef Magnuszewski, Historia literatury czeskiej. Zarys, Wrocław 1973, s. 225..
Forma Cykl charakteryzuje się znacznym wyrafinowaniem formalnym, typowym dla nurtu symbolistycznego. Poeta wykorzystuje oryginalne miary wierszowe jak jambiczny siedmiostopowiec, jambiczny ośmiostopowiec czy amfibrachiczny pięciostopowiec. Siedmiostopowiec jambiczny (sSsSsSsS||sSsSsSs) występuje między innymi w części drugiej cyklu:
A zvony mdlé jsou, bez moci, a neprocitnou ani, nemožno poplach zvoniti a dlouho do svítání - jen tiše, tiše, Geusové, jen ztište svoje přání.
Ośmiostopowiec jambiczny (sSsSsSsS||sSsSsSsSs)W poezji polskiej tym rodzajem wiersza są napisane Dziewczyna Bolesława Leśmiana i Dzwony Leopolda Staffa, jak też przekład Nala i Damajanti z Mahabharaty, dokonany przez Antoniego Langego. pojawia się w części trzeciej:
To bylo lstivé kyrie, jež na večer vsí pustou lkalo, za naše pole, které dlouhou bázní neplodné se stalo - to byla prosba za teplo, jež hlas náš, mdlý a nevyspalý, pro naše ženy chtěl, jež dlouhou bázní neplodné se staly.
W długich formatach jambicznych poeta często umieszcza męską, dierezową średniówkę, podkreślająca rytmPorównaj Josef Brukner, Jiří Filip, Poetický slovník, 1997, s. 92.. Natomiast w części piątej użyty został amfibrachiczny pięciostopowiec (sSssSssSssSssSs):
Kol vychrtlých tváří jim ovlhly zcuchané vlasy - (den celý byl mhavý, i večer byl smutný a mhavý), a ačkoli k osmé juž mohlo být na věži asi, a večer byl tentokrát nezvykle smutný a tmavý - přec čekali všickni, a čekal i úsměv jich lhavý.
Jeśli chodzi o strofikę, poeta wykorzystuje dystych, tercet monorymowy, strofę czterowersową i pięciowersową. Strofa aaa występuje na przykład w części dwunastej, ostatniej.
Již mrtvo vše, již mrtvo vše, kraj ani nezavzdýchá - a marno vše a marno vše - ten tam je vzdor a pýcha, ryk msty již nikdy nezazní zde do mrtvého ticha.
Treść Obiektywny korelat dla swoich przeżyć poeta odnalazł w szesnastowiecznych Niderlandach, a konkretnie w powstaniu GezówZobacz: Jozef Magnuszewski, Historia literatury czeskiej. Zarys, o.c., tamże. (nazwa ta została im nadana przez wrogów i oznacza żebraków), czyli ewangelickich (kalwińskich) bojowników, walczących pod przywództwem Wilhelma I Orańskiego z hiszpańskimi okupantami, stosującymi brutalne represje wobec protestantów. W tekście pojawia się motyw głodu: Snad na sta jich sedělo uprostřed náměstí kol prázdných stolů.
Przekład Niektóre utwory z cyklu Mściwa kantylena, w tłumaczeniu Józefa Waczkowa, znalazły się w opracowanej przez Jacka Balucha antologii Czescy symboliści, dekadenci, anarchiści przełomu XIX i XX wiekuCzescy symboliści, dekadenci, anarchiści przełomu XIX i XX wieku, Wrocław 1983..
Przypisy
Linki zewnętrzne Mstivá Kantiléna (1898) w bibliotece Polona
Kategoria:Czeskie utwory poetyckie Kategoria:Utwory literackie z 1898