Strofa stanisławowska – strofa czterowersowa składająca się z wersów dziesięciozgłoskowych ze średniówką po sylabie piątej i ośmiozgłoskowych w porządku 10(5+5)/8/10(5+5)/8. Wersy o tej samej długości rymują się ze sobą (abab)Teresa Kostkiewiczowa: Stanisławowska strofa, [w;] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002.. Istnieje też wariant z wersami jedenastozgłoskowymi: 11(5+6)/8/11(5+6)/8Teresa Kostkiewiczowa, Stanisławowska strofa, o.c.. Typowa strofa stanisławowska wykazuje silną tendencję toniczną (przeplot wersów czteroakcentowych i trójakcentowych), a nawet sylabotoniczną (daktyliczną)Wiktor J. Darasz, Polski daktyl, Język polski, 3-4/2000, s. 260-261.. Strofa wzięła swoją nazwę od epoki, w której była najczęściej stosowana, czyli od panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Strofa stanisławowska występuje w najbardziej znanym utworze sentymentalistycznym, sielance Laura i Filon Franciszka Karpińskiego:
Nie będę sobie warkocz trefiła, Tylko włos zwiążę splątany; Bobym się bardziej jeszcze spóźniła, A mój tam tęskni kochany.
Adam Tadeusz Naruszewicz użył jej w wierszu Do astronoma:
Wszystkieś wyprawił myśli do góry: Tam dowcipnego cel smaku; Dziwisz się cudom obcej natury, A swojej nie znasz, prostaku!
Strofę stanisławowską wykorzystywali Jakub Jasiński, Tomasz Kajetan Węgierski i Franciszek Dionizy KniaźninWiktor J. Darasz, Polski daktyl, o.c., tamże.. Klasyczną strofą stanisławowską Adam Mickiewicz napisał ballady Świtezianka i Alpuhara z Konrada Wallenroda. Strofy rozszerzonej użył w utworach Świteź (ballada), Powrót taty, Do przyjaciół i To lubię. Obie wersje zwrotki jednocześnie zastosował w dwuczęściowym utworze RenegatWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 139.. W poezji współczesnej strofa stanisławowska występuje bardzo rzadko. Władysław Broniewski użył jej w wierszu MalariaWiktor J. Darasz, Polski daktyl, o.c. tamże..
Przypisy
T