Rym średniówkowo-klauzulowy – układ rymów, w którym współbrzmią ze sobą słowa stojące w średniówce i w klauzuli wersuAleksandra Okopień-Sławińska, Rym, [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002..

Rymy średniówkowo-klauzulowe występują na przykład u Samuela Taylora Coleridge'a w poemacie Rymy o starym marynarzuWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 130.:

The fair breeze blew, the white foam flew, The furrow followed free; We were the first that ever burst Into that silent sea.

Rymy średniówkowo-klauzulowe zastosował w wierszu The Owl and the Pussy-cat Edward Lear:

Pussy said to the Owl, "You elegant fowl! How charmingly sweet you sing! O let us be married! too long we have tarried: But what shall we do for a ring?" They sailed away, for a year and a day, To the land where the Bong-Tree grows And there in a wood a Piggy-wig stood With a ring at the end of his nose, His nose, His nose, With a ring at the end of his nose.

Rymy średniówkowo-klauzulowe są obecne również w literaturze polskiej:

Po morzach wędrował – był kiedyś Farysem, Pod palmą spoczywał, pod ciemnym cyprysem, Z modlitwą Araba był w gmachach Khaaba, Odwiedzał Proroka grobowce.

Koń jego arabski był biały bez skazy. Siedmiokroć na koniu przeleciał step Gazy, I stał przed kościołem, i kornym bił czołem, Jak czynią w Solimie wędrowce. (Juliusz Słowacki, Duma o Wacławie Rzewuskim)

Rymy średniówkowo-klauzulowe są stałym elementem strofy mickiewiczowskiejWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, o.c., s. 131.:

«Wyżej… w prawo… pomału, czekaj mego wystrzału, Pierwej musi w łeb dostać pan młody»… Kozak odwiódł, wycelił, nie czekając wystrzelił I ugodził w sam łeb — wojewody. (Adam Mickiewicz, Czaty)

Mickiewicz zastosował rymy średniówkowo-klauzulowe w wierszu Do B(ohdana) Z(aleskiego):

Słowiczku mój! a leć, a piej! Na pożegnanie piej Wylanym łzom, spełnionym snom, Skończonej piosnce twej!

Słowiczku mój! twe pióra zzuj, Sokole skrzydła weź, I w ostrzu szpon, zołoto-stron Dawidzki hymn tu nieś!

Bo wyszedł głos, i padł już los, I tajne brzemię lat Wydało płód! i stał się cud! I rozraduje świat.

Omawiany układ rymowy Leopold Staff wykorzystał w Balladzie o złotych kulach. W drugiej zwrotce rymuję się w ten sposób słowa: włos : ros i kłos : trzos.

Natomiast Bolesław Leśmian wykorzystał rymowanie wewnętrzno-zewnętrzne w wierszu Zielony dzban:

Chmurzą się błękity, płacze deszcz obfity, Na trawie w murawie leży dzban rozbity, Dzban rozbity leży, leży, A śpi pod nim stu rycerzy, A wiatr znikąd ku nim bieży, Kurzawą okryty!

Rymy średniówkowo-klauzulowe stanowiły cechę wyróżniającą leoninu, czyli średniowiecznego heksametru.

Przypisy

Ś