Fawley Court – XVII-wieczny dwór z rozległym parkiem nad Tamizą, w Fawley koło Henley-on-Thames, w angielskim hrabstwie Buckinghamshire. Posiadłość historyczna w malowniczym otoczeniu, w której się mieściło polskie muzeum i biblioteka, była przez ponad pół wieku popularną polską placówką i centrum polskiej oświaty, aż do jego kontrowersyjnej sprzedaży w 2009 roku, przez oo. Marianów. W parku jest zabytkowy polski kościół pod wezwaniem św. Anny dla upamiętnienia Anny Lubomirskiej, matki fundatora, Stanisława Radziwiłła. Fawley Court jest zapisany w rejestrze English Heritage jako zabytek Pierwszej KategoriiName: Fawley Court (Divine Mercy College) List entry Number: 1125740 wyd. Historic England. Dostęp 7 maja 2015..
Historia Początki Za czasów króla Edwarda ‘wyznawcy’ w 1065 r. Domesday Book oświadcza iż teren należał do hr. Tosti, jako gmina zwana 'Fawley'https://archive.is/20130913091505/http://www.domesdaymap.co.uk/place/SU7686/fawley/ Domesday Map.. Sama nazwa ‘Fawley’ ma dwa możliwe pochodzenia, przed podbojem w 1066 r. Domesday Book mówi o terenie jako Falelie – od koloru lasu, czyli ‘fallow’ w starym angielskim (stąd ‘fallow deer’, sarny koloru lasu). Po francusko-normandzkim najeździe, dochodzi litera ‘v’, stąd francuskie ‘fav’ lub ‘fauve’, czyli 'zwierzyna', co by oznaczało, że tu był teren do polowania na sarny.
Po Podboju normandzkim król Wilhelm Zdobywca oddał Fawley Manor swemu krewnemu, Walter Giffardowi, jednemu z redaktorów Domesday Book. Jego administrator, Herbrand de Sackville, zajmował się gospodarstwem kiedy trwał spis ziem angielskich. Od 1086 do 1477 majątek należał do rodziny Sackville do momentu kiedy spadkobierczyni, Margery, poślubiła Thomas Rokes, w 1477 r.
Okres neoklasycyzmu mały|upright|lewo|Bulstrode Whitelocke z NPG w Londynie W 1616 r., Fawley zostało kupione przez sędziego, Sir James Whitelocke. On to nabył poboczne posiadłości, Phyllis Court i Henley Park. Jego syn, Sir Bulstrode Whitelocke, też sędzia, był także posłem do parlamentu. W czasie Wojny Domowej, na terenie Fawley odbywały się walki między stronnictwem parlamentarnym i rojalistami pod dowództwem ks. Ruperta Reńskiego. Ponieważ Bulstrode Whitelocke był po stronie parlamentarnej, to rojaliści pod dowództwem Sir John Byron zniszczyli mu dwór, a w 1642 r. byli tu zakwaterowani. W 1684 r. dworek był całkowicie odbudowany dla nowego gospodarza, Williama Freemana, kupca i właściciela plantacji oraz niewolników na wyspach karaibskich. Obszerny nowy dom miał być według projektu Sir Christophera Wrena, stylem przypominający budynek Królewskiego Obserwatorium Astronomicznego w Greenwich. Dwupiętrowy dom z czerwonej cegły i kamienia jest kanciasty, typowy w stylu późnego XVII wieku. W środku jest symetryczny. Wejście składa się z portyku w jońskim stylu.
W czasie rewolucji chwalebnej w roku 1688, Wilhelm III Orański przebywał w Fawley Court w drodze z Torbay do Londynu. W tym okresie, ok. 1690, dopiero wykańczano eleganckie plafony gipsowe z herbami Freemanów i Baxterów, rodziny żony Williama.
Okres oświecenia Po śmierci Freemana dwór przeszedł na jego bratanka, Johna Cooke’a, kupca i architekta, który musiał zmienić nazwisko na Freeman; należał do ‘Society of Antiquaries’ (Towarzystwa antykwariuszy), zbudował w parku świątynię gotycką oraz mauzoleum dla rodziny Freeman, według stylu Caecilla Metella w Rzymie.
mały|upright|Lancelot (‘Capability’) Brown portret architekta, pędzla Nathaniel Dance mały|upright|lewo|James Wyatt, anonimowy portret Między 1764 a 1766 do projektowania parku zabrał się znakomity architekt pejzażysta angielski, Capability Brown, dla właściciela, Sambrooke’a FreemanaPeter Willis, „Capability Brown’s Account with Drummonds Bank, 1753–1783” Architectural History 27, Design and Practice in British Architecture: Studies in Architectural History Presented to Howard Colvin (1984:382–391), s. 387..
Wkrótce potem architekt wnętrz, James Wyatt, udekorował nowe pomieszczenia, włącznie z biblioteką (1770–1771)Eileen Harris and John Martin Robinson, „New Light on Wyatt at Fawley” Architectural History 27, Design and Practice in British Architecture: Studies in Architectural History Presented to Howard Colvin (1984:263–267), suggested p. 264.. On to projektował świątynie na wysepce ‘Temple Island’Howard Colvin, Biographical Dictionary of British Architects, 1600–1840, 3rd ed. (Yale University Press) 1995, s.v. „James Wyatt”..
W 1771 r. Lybbe Powys oznajmiła swe zadowolenie z przeróbek w domu. Fasada została odrestaurowana ok. 1800 r. Wiadomo, że królowie Jerzy III Hanowerski i Jerzy IV Hanowerski odwiedzali ten dwórLibbe Powys, Mrs. Philip (2008) . Climenson, Emily J, ed. Passages from the Diaries of Mrs. Philip Lybbe Powys, of Hardwick House, A.D. 1756–1808. Whitefish, Montana: Kessinger Publishing. p. not cited. ..
XIX wiek do lat 50. mały|lewo|Fawley Court, Buckinghamshire w 1826 r.Z angielskiego wydania, Views of the seats of noblemen and gentlemen in England, Wales, Scotland and Ireland, Second Series, Volume III, by John Preston Neale, 1826.
Strickland Freeman, syn Sambrooke’a Freemana, pisał tu dzieła na tematy botaniczne oraz jazdy konnej i weterynarii końskiej. Był uważany za bardzo postępowego, niemal rewolucyjnego, agronomistę i gospodarza wobec swych pracowników. Strickland zmarł bezpotomnie i na tym skończyła się linia FreemanówFawley Court and the Freeman Family – 1971.. Posiadłość odziedziczył William Peere Williams, daleki krewny. Zgodnie z testamentem Williama Freemana, przyjął on nazwisko Freemanów. Po długich rozprawach rodzinnych w sądzie, zapadła decyzja, aby wystawić dwór na licytację.
Fawley Court został sprzedany szkockiemu bankierowi i przedsiębiorcy kolejowego, Edwarda Mackenzie w 1853 r. Po wielkich sukcesach przy budowie sieci kolejowej na terenie Francji, i po śmierci swego brata i partnera w biznesie, słynnego inżyniera Williama Mackenzie, przeniósł się do Fawley. Sam Edward Mackenzie zmarł w 1880 r. i posiadłość przeszła na jego syna, Williama Dalziel Mackenzie, który zatrudnił firmę architektów z Lancasteru, ‘Paley and Austin’ do powiększenia gmachu. W 1883 r. dodano jedno skrzydło – nie wiadomo czy zabrakło mu funduszy na budowę drugiego symetryczne skrzydła – na biuro, biliard, sale dla palących i sypialnie oraz taras wokół nowo powiększonego pałacuBrandwood Geoff, Austin Tim, Hughes John, The Architecture of Sharpe, Paley and Austin Swindon: 2012, wyd. English Heritage, ..
Istnieje domniemanie, iż majątek ten miał posłużyć jako inspiracja do Ropuszego Dworu w baśni Kenneth Grahame’a O czym szumią wierzby, pisanej w 1908 r. mały|Ilustracja do książki Kenneth Grahame, pędzla Paula Bransoma (1913)
W okresie II wojny światowej Fawley Court zostało zarekwirowane przez Armię Brytyjską na trening specjalnych oddziałów. Po wojnie posiadłość była w opłakanym stanie.
Placówka polskiej kultury Kolegium Miłosierdzia Bożego W 1953 r. ten historyczny zespół pałacowo-parkowy (27 akrów) w unikalnym położeniu nad Tamizą, został zakupiony (za 5 tys. funtów i za pomocą pożyczki hipotecznej), przez zgromadzenie ojców marianów, w celu założenia katolickiego internatu (czyli prywatnej szkoły w systemie brytyjskim) dla polskiej młodzieży powojennej i dla synów uchodźców polskich, oraz kaplicy wraz z klasztorem dla księży. Fundatorami byli o. Bełch i o. Jarzębowski, obydwaj wykładowcy ze szkoły warszawskiej marianów na Bielanach. Jako zarejestrowana instytucja charytatywna według prawa angielskiego, instytucja kilkakrotnie była bliska bankructwa, ale społeczność polska zebrała się na budowę klas i budynków sypialnych oraz na utrzymywanie szkoły polskiej. Przyjmowano także uczniów angielskich oraz z zagranicy, np. z Ghany. Liczba uczniów wzrosła do 150; byli to chłopcy w wieku 9–19 lat. Starsze klasy były przygotowywane do angielskiej matury i wielu pokończyło studia uniwersyteckie w różnych resortach. Personel szkolny stanowili również nauczyciele i nauczycielki świeccy. Wśród absolwentów Kolegium są m.in. Waldemar Januszczak, znany brytyjski znawca architektury i sztuki, oraz Andrzej Suchcitz, archiwista i historyk. W 1976 r. budynki szkolne uległy zniszczeniu w pożarze, ale Polonia brytyjska i zagraniczna znów zebrała środki na ich odbudowę. Szkołę zamknięto ostatecznie w 1986 roku z powodu malejącej liczby chętnych polskiego pochodzenia. Ojcowie otworzyli wtedy centrum rekolekcyjne i konferencyjne. mały|upright|lewo|O. Józef Jarzębowski (1897–1964) współfundator Kolegium i Muzeum w Fawley Court
Muzeum Fawley Court Energiczny przełożony, o. Józef Jarzębowski, miłośnik historii a szczególnie znawca powstania styczniowego, już przed wojną był zawziętym kolekcjonerem materiałów historycznych i białej broni. Szczęśliwie mógł odnowić swe zainteresowania i wystawiać cenne eksponaty we wspaniałych wnętrzach Wyatta. Szczególnie ciekawe były rzeźby: jeszcze z czasów Johna Freemana był w kolekcji fragment głównego ołtarza z Pergamonu (sprzedany na licytacji w 1985 r. przez księży), oraz marmurowe popiersie chłopięcego Kommodusa, które ks. Jarzębowski osobiście przywiózł z Meksyku w 1944 r. Rzeźba ta, z II w., była wypożyczona do Ashmolean Museum (1973–1985), ale próba jej sprzedaży w 1985 r. się nie udała, s. 6–7 po angielsku http://www.nowyczas.co.uk/wydania/154/nowyczas.pdf.. Dopiero w 2005 została zlicytowana u Christie’s w LondynieBaza danych Niemieckiego Instytutu Archeologicznego, https://arachne.dainst.org/entity/1097768.. Z czasem inni dokładali do kolekcji i powstało muzeum o międzynarodowym charakterze i znaczeniu, które zostało opisane w pracy wydanej przez Bibliotekę Narodową w WarszawieFawley Court: Pałac i Muzeum: Historic House and Museum, Authors: Danuta Szewczyk-Prokurat; Maria Wrede; Philip Earl Steele, Warszawa: wyd. Biblioteka Narodowa, 2003.. W kolekcji były: broń z XVI–XIX w. z Europy, bliskiego i dalekiego Wschodu, francuskie, portugalskie i polskie tkaniny i arrasy z XVI–XVIII w., obrazy z włoskiego baroku, rysunki, m.in. Annibale Carracci, sztuka sakralna, oraz medale, numizmatyka i filatelistyka.
Biblioteka i archiwum Księgozbiór liczył 15 tys. woluminów z XIX i XX wieku na tematy historyczne, teologiczne i geograficzne. Ponadto było 450 druków z XVI–XVIII w. z Polski i zachodniej Europy. Było 7 inkunabułów z XV w. Biblioteka posiadała pierwsze wydania kompozycji muzycznych prekursorki Chopina, Marii Szymanowskiej, teściowej Mickiewicza. Wśród ok. 250 rękopisów były autografy polskich poetów i pisarzy z lat 1815 do 1983. W archiwum mieściły się dokumenty polskich królów i papieskie bulle oraz listy od bohaterów narodowych. Była również znaczna kolekcja kartograficzna. Muzeum i biblioteka w Fawley Court byli członkami Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodziehttp://mabpz.org/. (Archive).. We wrześniu 2002 r. Fawley Court gościło spotkanie tejże Konferencji.
Kościół św. Anny i Kolumbarium