Tonika, akord toniczny, centrum tonalne, ośrodek/punkt ciążenia tonalnego (fr. tonique; często oznaczana symbolem T) – z punktu widzenia harmonii jedna z trzech funkcji głównych systemu dur-moll (obok dominanty oraz subdominanty). Toniką bywa nazywany także pierwszy stopień skali durowej lub mollowej, będący prymą toniki w rozumieniu funkcyjnym.
Tonika jako stopień skali Od nazwy dźwięku tonicznego bierze nazwę gama, zbudowana na tym dźwięku (np. jeśli za tonikę obrano dźwięk g, otrzymuje się gamę G-dur lub g-moll, w zależności od użytej do jej konstrukcji skali).
Tonika najczęściej rozpoczyna i kończy melodię.
Tonika jako funkcja harmoniczna Akord toniczny zbudowany jest na pierwszym stopniu skali i zazwyczaj stosowany jest w swej pierwotnej postaci, tj. jako trójdźwięk. Aby zapewnić mu lepszą łączliwośćŁączliwy - Słownik języka polskiego z akordem subdominantowym, dodaje się do niego najczęściej 7 lub 7 i 9. Zdarzają się również alteracje akordu tonicznego (np. 1<, 5>, 5<).
W odróżnieniu od dominanty i subdominanty tonika rozładowuje napięcie tonalne. Występuje często na końcu kadencji, zawsze zaś na końcu utworu muzycznego utrzymanego w systemie dur-moll (istnieją nieliczne wyjątki od tej reguły, np. poemat symfoniczny Tako rzecze Zaratustra Richarda StraussaPowszechnie mylnie uważa się za takie dzieło Tristana i Izoldę Richarda Wagnera – w istocie jednak akord H-dur kończący finałową scenę śmierci miłosnej Izoldy pełni funkcję T, na co wskazuje poprzedzenie go akordem e6, czyli °SII7.).
Jako pierwszy pojęcie toniki do terminologii muzycznej wprowadził Jean-Philippe Rameau w swym Traktacie o harmonii wydanym w 1722 roku.
Zobacz też Harmonika (muzyka) System tonalny Atonalność System dur-moll Subdominanta Dominanta
Przypisy
Bibliografia Kazimierz Sikorski: Harmonia cz. 1, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 2003, Kazimierz Sikorski: Harmonia cz. 2, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 2003, Mała Encyklopedia Muzyki pod red. A. Chodkowskiego, wyd. PWN, Warszawa 1995,
Kategoria:Melodia i harmonia