Piotr Paweł Gach (ur. 1 czerwca 1943 w Pilicy, zm. 9 kwietnia 2026) – polski historyk, nauczyciel akademicki, doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor nadzwyczajny KUL, działacz opozycji antykomunistycznej.
Życiorys Absolwent Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (mgr – 1969, promotor: Jerzy Kłoczowski)Wykaz prac magisterskich i doktorskich napisanych pod kierunkiem Jerzego Kłoczowskiego, [w:] Henryk Gapski (red.), Historiae peritus. Księga jubileuszowa profesora Jerzego Kłoczowskiego, cz. 2, Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej 1998, s. 276.. Doktorat w 1979 (Kasaty zakonów na ziemiach polskich w końcu XVIII i w XIX w.,; promotor: Jerzy Kłoczowski) na KUL. Habilitacja w 2000 tamże (Struktury i działalność duszpasterska zakonów męskich na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i Śląska w latach 1773-1914). Od 2000 był kierownikiem Katedry Historii Wychowania w Instytucie Pedagogiki KUL. Od 2001 profesor nadzwyczajny w Instytucie Pedagogiki na Wydziale Nauk Społecznych KUL.
Po ukończeniu studiów był zatrudniony (1969-1999) w Instytucie Geografii Historycznej Kościoła w Polsce KUL, który później przekształcono w Ośrodek Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce. Następnie podjął pracę dydaktyczną w Instytucie Pedagogiki KUL, prowadząc seminaria magisterskie i doktorskie oraz uczestnicząc w organizacji życia naukowego i akademickiego uczelni. Był członkiem Towarzystwa Naukowego KUL.
W działalności naukowej zajmował się historią Kościoła katolickiego, dziejami zakonów na ziemiach polskich, kasatami klasztorów w XVIII i XIX wieku oraz historią szpitalnictwa i opieki społecznej w dawnej PolscePiotr Gach, Sieć szpitali w diecezji krakowskiej w połowie XVIII wieku, „Roczniki Humanistyczne”, t. 21, z. 2, 1973.Piotr Gach, Popowstaniowa kasata klasztorów w guberniach zachodnich Cesarstwa Rosyjskiego w 1832 roku, „Roczniki Humanistyczne”, t. 28, z. 2, 1980..
W swoich badaniach zajmował się również historią wychowania, dziejami szkolnictwa, historią społeczną Kościoła, historią cechów miejskich oraz recepcją spraw polskich w prasie zagranicznej XIX wieku. Publikował prace poświęcone m.in. powstaniu styczniowemu, historii szpitalnictwa, działalności zakonów oraz dziejom NSZZ „Solidarność”. Autor ponad 400 publikacji naukowych i popularnonaukowych, w tym poświęconych losom zakonów, historii wychowania oraz dziejom NSZZ „Solidarność”. Występował z referatami na konferencjach naukowych w Polsce oraz za granicą, m.in. we Francji, Belgii, Włoszech, Izraelu, Czechach, Ukrainie, Białorusi, Szwajcarii. Główne staże naukowe i kwerendy: Leuven, Paryż, Bruksela, Watykan, Rzym, Lublana.
Był redaktorem naczelnym pisma "Mikrus Dziennikarski. Pismo Oddziału Lubelskiego Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy" (Lublin 1994-1999).
Angażował się również w działalność związkową. Działał w strukturach NSZZ „Solidarność” Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Regionu Środkowo-Wschodniego oraz Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność”. Podczas stanu wojennego zajmował się redagowaniem tekstów w nielegalnych czasopismach związkowych oraz ich kolportażem. Świadczył również pomoc rodzinom internowanych i represjonowanych działaczy. W latach 1998–2002 pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Uczelnianej NSZZ „Solidarność” pracowników KUL oraz reprezentował środowisko związkowe w Senacie Akademickim KUL.
W latach 60. i 70. przewodnik po Lublinie, Kazimierzu Dolnym, Nalęczowie, Zamościu, Sandomierzu. Od 1984 animator spotkań modlitewno-formacyjnych Ruchu Kultury Chrześcijańskiej "Odrodzenie" w Lublinie.
Wybrane publikacje Mienie polskich zakonów i jego losy w XIX wieku, Rzym 1979. Geografia strat zakonów polskich w końcu XVIII i w XIX wieku, Rzym 1980. Braterskie spotkania historyków Białorusi, Litwy, Polski i Ukrainy 1990-1992, Lublin: nakład autora 1993. Otwórz Twój skarbiec ... : antologia modlitwy za Ojczyznę, wstęp i oprac. Piotr Paweł Gach, Kraków: WAM 1995. Struktury i działalność duszpasterska zakonów męskich na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i Śląska w latach 1773-1914, Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL 1999. Na początku był lipiec: materiały z sympozjum naukowo-historycznego KUL, 7 czerwca 2005, pod red. Piotra P. Gacha, Lublin: Zarząd Regionu Środkowowschodniego NSZZ „Solidarność” 2005. Le soppressioni dei Regolari (1773-1914) nella cartografia e nella recente storiografia polacca, Bari: Cacucci 2005. Stąd ruszyła lawina... : Region Środkowowschodni NSZZ „Solidarność” 1980-1989, red. nauk. Piotr Paweł Gach, Lublin: Norbertinum Wydawnictwo - Drukarnia - Księgarnia 2006. Vir honestus ac bonus Stanisław Litak 1932-2010, red. Piotr Paweł Gach, Marian Surdacki, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II : Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 2011. Sieć szpitali w diecezji krakowskiej w połowie XVIII wieku, „Roczniki Humanistyczne”, t. 21, z. 2, 1973. Popowstaniowa kasata klasztorów w guberniach zachodnich Cesarstwa Rosyjskiego w 1832 roku, „Roczniki Humanistyczne”, t. 28, z. 2, 1980. Krakowskie prawodawstwo cechowe w XV–XVIII wieku Powstanie styczniowe na łamach paryskiego tygodnika „L’Illustration. Journal Universel” Kartuzi na ziemiach polskich w latach 1772–1831 Kasata zakonów na Śląsku Pruskim w latach 1810–1811
Odznaczenia Odznaka honorowa „Działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych” (2026)Decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 2.09.2026 r. nr DOS3.542.13.2026.1.K0998 Krzyż Wolności i Solidarności (2024) Medal Komisji Edukacji Narodowej (2006) Złoty Krzyż Zasługi (2006) – za działalność związkową oraz opracowanie monografii NSZZ „Solidarność” Regionu Środkowowschodniego.
Przypisy
Bibliografia Księga pamiątkowa w 75-lecie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Wkład w kulturę polską w latach 1968-1993, red. M. Rusecki, Lublin 1994, s. 522, 597, 599, 677, 754.
Prof.Piotr Paweł Gach
Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Ludzie związani z prasą podziemną w Polsce 1945–1989 Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Zmarli w 2026 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej