Krążowniki rakietowe projektu 1134 (Bierkut) – radzieckie krążowniki rakietowe, które weszły do służby w latach 1967–1969. Oficjalnie klasyfikowane początkowo jako duże okręty przeciwpodwodne, a od 1977 roku jako krążowniki rakietowe. W kodzie NATO znane jako typ Kresta I. Określane są też jako typ Admirał Zozula, od nazwy pierwszego okrętu. Zbudowano w Leningradzie cztery jednostki, z których ostatnią wycofano ze służby w 1994 roku.
Były to uniwersalne okręty, przeznaczone do walki z okrętami nawodnymi, lotnictwem i okrętami podwodnymi, lecz miały umiarkowane możliwości bojowe. Ich wyporność pełna sięgała 7160 ton, a długość 156 metrów. Napędzały je turbiny parowe. Zasadnicze uzbrojenie stanowiły cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych dalekiego zasięgu P-35, dwie podwójne wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych średniego zasięgu M-1 Wołna oraz torpedy przeciw okrętom podwodnym, natomiast artyleria była zredukowana do armat uniwersalnych kalibru 57 mm. Jako pierwsze okręty radzieckie przenosiły na stałe śmigłowiec pokładowy w hangarze.
Historia thumb|Jeden z krążowników proj. 1134 Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku ZSRR zaczął rozwijać swoją marynarkę wojenną w kierunku działań oceanicznych, upatrując jej głównego zadania w zwalczaniu okrętów i statków przeciwnika przy pomocy okrętów podwodnych, wspieranych przez przenoszące pociski rakietowe lotnictwo oraz okręty nawodne. Zadaniem okrętów nawodnych była osłona własnej floty podwodnej poprzez zwalczanie zagrażających im okrętów eskortowych przeciwnika, a także walka z lotnictwem i okrętami podwodnymi. Po opracowaniu niszczycieli rakietowych projektu 61 (w terminologii radzieckiej: dużych okrętów przeciwpodwodnych, BPK – bolszoj protiwołodocznyj korabl), zdecydowano skonstruować oceaniczne okręty klasy BPK o większych możliwościach, odpowiadające wielkością krążownikom. Miały one służyć do zabezpieczenia działań własnej floty podwodnej i ochrony linii komunikacyjnych, włączając w to walkę z lotnictwem, okrętami nawodnymi i podwodnymi przeciwnika. Istotnym zadaniem stało się zwalczanie lotniskowców za pomocą ciężkich pocisków przeciwokrętowych. W ten sposób nowe okręty miały połączyć cechy okrętów przeciwpodwodnych projektu 61 i krążowników rakietowych projektu 58. W toku projektowania przewidziano również zadanie eskortowania przez nie nowych krążowników śmigłowcowych projektu 1123 (do czego ostatecznie ich nie używano). Na tym etapie natomiast jeszcze nie przewidywano jako priorytetowego zadania zwalczania okrętów podwodnych przenoszących pociski balistyczne, w tym wchodzących do służby w USA okrętów systemu Polaris-Poseidon, z uwagi na to, że przewidziane do walki z nimi rakietotorpedy były na początkowym etapie rozwoju.
Prace nad uniwersalnym okrętem tego rodzaju zostały formalnie zainicjowane postanowieniem Komitetu Centralnego KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 30 grudnia 1961 roku. Opracowanie projektu technicznego zlecono Północnemu Biuru Projektowemu (CKB-53), pod kierunkiem głównego konstruktora Wasilija Anikijewa, jako jego pierwszy projekt. Jako podstawę do projektowania miał służyć kadłub krążownika projektu 58, stąd zaniechano sporządzenia projektu wstępnego, chociaż w toku prac zaszła konieczność powiększenia kadłuba. Zastosowano również zmodyfikowaną siłownię okrętów projektu 58. Od początku przewidywano uzbrojenie w pociski przeciwokrętowe kompleksu P-35, lecz w porównaniu do krążowników projektu 58 liczba ich wyrzutni zmalała z ośmiu do czterech (zrezygnowano z przewidywanych dodatkowych czterech pocisków z uwagi na długotrwałe i utrudnione przeładowywanie na morzu oraz konieczność wygospodarowania na nie miejsca)W publikacjach można znaleźć sugestie, że pociski P-35 zastosowano z tego powodu, że rakietotorpedy Mietiel nie były gotowe (, ), jednakże według , na etapie założeń projektu 1135 rakietotorpedy nie były jeszcze brane pod uwagę.. W stosunku do okrętów projektu 58 zastosowano jednak drugą wyrzutnię rakiet przeciwlotniczych i pięciorurowe wyrzutnie torped przeciw okrętom podwodnym zamiast trzyrurowych. W toku prac okazało się, że nowo opracowywane pociski przeciwlotnicze M-11 Sztorm nie osiągną gotowości na czas, dlatego zdecydowano przeprojektować okręty pod dotychczas stosowane pociski M-1 Wołna, o słabszych parametrach. Ubocznym skutkiem projektowania pod potężniejszy system było jednak dwukrotne zwiększenie zapasu rakiet Wołna na wyrzutnię w stosunku do projektów 58 i 61. Projekt wymagał korekty także w zakresie stacji hydrolokacyjnej, gdyż nowa stacja Titan-2 nie była gotowa i zastosowano starsze wzory Titan i Wyczegda, jak na BPK projektu 61. Zestaw uzbrojenia nadał okrętom znamiona uniwersalności – mogły zwalczać cele nawodne, powietrzne i w ograniczonym stopniu podwodne. Ich możliwości w tym ostatnim zakresie w stosunku do okrętów projektu 61 zwiększał bazujący na stałe w hangarze śmigłowiec pokładowy (po raz pierwszy w ZSRR). Maszyna Ka-25 miała jednak jeszcze ograniczone możliwości i można było zabierać śmigłowiec albo w wersji przeciwpodwodnej PŁ, albo wskazywania celów dla przeciwokrętowych pocisków manewrujących na dużych odległościach C. Projekt otrzymał numer 1134 i po raz pierwszy w radzieckiej praktyce nazwę kodową Bierkut (ros. Беркут). Typ ten bywa także określany w literaturze od pierwszego okrętu jako Admirał Zozula. W kodzie NATO typ ten został nazwany Kresta I (dla odróżnienia od późniejszego Kresta II).
Budowa pierwszego okrętu projektu 1134, „Admirał Zozula”, rozpoczęła się w lipcu 1964 rokuW polskiej literaturze nazwa okrętu podawana bywa niezgodnie z zasadami transkrypcji jako „Admirał Zozulja” (np. ) – nadana na cześć admirała Zozuli.. Okręt wodowano w 1965 roku, a w kwietniu 1967 roku rozpoczął próby państwowe. Równocześnie w 1964, 1965 i 1966 roku rozpoczęto budowę trzech dalszych jednostek. Wszystkie budowano w stoczni im. A.A. Żdanowa w Leningradzie. Koszt budowy wynosił 32 miliony rubli za okręt, potem zmniejszył się do 26 milionów. Budowa jednego okrętu do oddania marynarce zajmowała średnio 3 lata i 3 miesiące. Planowano budowę dziesięciu okrętów, lecz dalszych okrętów tego typu nie zbudowano, gdyż już w 1964 roku zdecydowano opracować będące jego rozwinięciem nowe jednostki lepiej przystosowane do zwalczania okrętów podwodnych, które otrzymały oznaczenie projekt 1134A (Bierkut-A).
W 1977 roku okręty przeklasyfikowano na krążowniki rakietowe (ros. rakietnyj kriejsier).
Okręty Okręt Rozpoczęcie budowy Wodowanie Wejście do służby Wycofanie „Admirał Zozula” 26.07.1964 17.10.1965 5.10.1967 24.09.1994 „Władiwostok” 24.12.1964 1.08.1966 1.08.1968 19.04.1990 „Wiceadmirał Drozd” 26.10.1965 18.11.1966 27.12.1968 1.07.1990, zatonął w 1992w drodze do stoczni złomowej „Siewastopol” 8.06.1966 28.04.1967 25.09.1969 15.12.1989
Opis Architektura i konstrukcja kadłuba thumb|Sylwetka krążownika proj. 1134, na Morzu Śródziemnym Okręty projektu 1134 miały smukły kadłub z silnym wzniosem na dziobie i ostro wychyloną prostą dziobnicą. Długi pokład dziobowy sięgał na większość długości okrętu i obniżał się dopiero na rufie, gdzie znajdowało się lądowisko śmigłowca. Na śródokręciu znajdowała się zespolona nadbudówka, z dominującym w sylwetce okrętu charakterystycznym umieszczonym pośrodku masztem piramidalnym zespolonym z kominem. Same nadbudówki były niskie i mało rozbudowane, dające dobre pole ostrzału wyrzutniom rakiet przeciwlotniczych znajdującym się w części dziobowej i rufowej. Sylwetka okrętów była przez to zupełnie inna i mniejsza od krążowników projektu 58, których kadłub stanowił podstawę prac. Dolne piętro nadbudówki na dziobie stanowiła nadbudowa na całą szerokość kadłuba, na której umieszczona była dziobowa wyrzutnia rakiet przeciwlotniczych M-1 Wołna, z magazynem pocisków pod nią. Dopiero za nadbudową znajdował się podwyższony zakryty pomost nawigacyjny, a pod jego skrzydłami, na burtach na pokładzie umieszczono podwójne wyrzutnie KT-35 pocisków przeciwokrętowych. Wyrzutnie te spoczywały równolegle do pokładu, a w położeniu bojowym były unoszone pod kątem 25°. Na dachu pomostu dziobowego i na podeście na nadbudówce rufowej znajdowały się stacje antenowe Jatagan kierowania ogniem pocisków przeciwlotniczych. Po bokach rufowej stacji Jatagan umieszczone były na skrzydłach nadbudówki wieże dział AK-725, a przed nimi na pokładzie wyrzutnie torped. Dalej w kierunku rufy znajdowała się druga wyrzutnia pocisków przeciwlotniczych na nadbudówce rufowej, przechodzącej w hangar dla śmigłowca. Lądowisko dla śmigłowca umieszczone było na samej rufie, o pokład niżej. Pokład rufowy z lądowiskiem lekko wznosił się ku rufie, a stewa rufowa była wychylona na zewnątrz.
Kadłub był wykonany ze stali o grubości poszycia 8–14 mm, spawany, we wzdłużnym systemie naboru. Miał trzy pokłady: dziobowy (nie na całą długość), górny i dolny, oraz trzy częściowe pokłady (platformy). Dzielił się grodziami poprzecznymi na 16 (według innych źródeł, 19) przedziałów wodoszczelnych i miał dno podwójne na całej długości podaje podział 15 grodziami na 16 przedziałów poprzecznych; i podają 19 przedziałów.. Zatopienie trzech przedziałów nie powinno powodować zatonięcia okrętu. Nadbudówki i przewody kominowe wykonano z szerokim zastosowaniem lekkich stopów aluminiowo-magnezowych. W części podwodnej kadłub miał stępki przeciwprzechyłowe i aktywne płetwowe stabilizatory przechyłów. Siłownia mieściła się w dwóch przedziałach maszynowo-kotłowych, przedzielonych elektrownią i innym przedziałemWedług rysunku w , elektrownie były w osobnych przedziałach, a według tekstu, wchodziły w skład przedziałów siłowni.. Przedziały siłowni znajdowały się w kadłubie przed i za masztem. Ster był pojedynczy, półzbalansowany. Przy pełnej prędkości średnica cyrkulacji wynosiła 4,6 długości okrętu. Okręty miały dwie kotwice Halla.
Wyporność projektowa wynosiła 5140 ton, standardowa 5335–5375 ton, normalna 6265 ton, natomiast pełna sięgała 7125–7160 ton. Długość całkowita wynosiła od 156,1 do 156,2 m, a na konstrukcyjnej linii wodnej 148 m. Szerokość całkowita wynosiła 16,74–16,8 m, natomiast na linii wodnej 16,2 m. Średnie zanurzenie wynosiło 5,18–5,67 m, a przy wyporności maksymalnej do 6,3 m. Wysokość metacentryczna przy pełnej wyporności sięgała 1,76 m.
Załoga okrętów obejmowała 312 osób, w tym 30 oficerów. Autonomiczność wynosiła 30 lub według innych danych 15 dób. Ze środków pływających, okręty miały kuter dowódcy proj. 1390, kuter roboczy proj. 338PK, sześciowiosłową łódź (jał) i 25 tratw ratunkowych PSN-10.
Uzbrojenie thumb|Wyrzutnie KT-35 pocisków P-35 w położeniu bojowym thumb|Wyrzutnia rakiet plot. M-1 Wołna i miotacze rakietowych bomb głębinowych RBU-6000 na dziobie „Władywostoku” Główne uzbrojenie stanowił kompleks rakietowy P-35-1134, z dwoma podwójnymi wyrzutniami KT-35 dla odrzutowych pocisków przeciwokrętowych P-35. Wyrzutnie miały formę podwójnych cylindrycznych zamykanych kontenerów umieszczonych na burtach na pokładzie dziobowym za nadbudową i były unoszone pod kątem 25° do strzału. Okręt zabierał tylko cztery pociski w wyrzutniach. Zasięg pocisków przy naprowadzaniu z okrętu wynosił do 350 km na dużej wysokości lub 110 km na małej; głowica bojowa miała masę 500 kg, zastosowana też mogła zostać głowica jądrowa o mocy 20 kiloton. Pocisk naprowadzany był radiokomendowo, a po uchwyceniu celu przez własną stację radiolokacyjną i wyborze celu, pocisk samonaprowadzał się na cel. Pociski tego typu mogły być też stosowane przeciwko celom lądowym. Można było naraz naprowadzać tylko dwa pociski z uwagi na liczbę anten systemu Binom, pozostałe ewentualnie mogły być wystrzelone w reżimie autonomicznym. Od przełomu lat 70. i 80. wszystkie okręty poza „Władywostokiem” zostały dostosowane do ulepszonych pocisków 3M44 Progriess, o większej odporności na zakłócenia i obniżonym profilu lotu. W systematyce NATO pociski rodziny P-35 nosiły oznaczenie SS-N-3.